Literarishe bleter · 1929-11-22 · 47 (22.11.1929) · p. Seite 927

1ײס 927 בלסססר ג>ס, 47 (296) א ד צ ו ו ו א ד םט$םער ־א?/ קונבט שו די ״װילנער טרופע״ האפז איבערגעריסן די גאעט*בפילן אין ייאריסמאק מחמת אין סע־ אמער איז געעפנב אן אויס״צמעלונג פון דער *סמאצי׳גער עלעקמר>וװניע. זי איז ארויסגעפארן קײן ל#מז״בע, באראנ^װיס״ב. דעם 21־סן ה. ה. חײבן זיך אן די גאססיספילן אין װילנע. נאך װידכע — װידעי־ אין גראדנע און ביאליססאק. ןןןן אין קאמינסקי־סעאטער *ספילט זינב עט־ לעבע װןוגן אין דעד אפערעסע ״די אמעריקא־ •עי חתונה״ (נאארבעס און אויםגעפירס פון הײמאן יאקובאװימיס) די סאלענספולע ארםיס־ סין אננא יאקובאװיסס, װאס האס דעם פארגאנ־ גענעם סעזאן געיספילס מיס ערפאלג אין לאדז. די אויסיססאסונג פון אס דעם ספעציפײס־אמע־ י־יקאנער *ססיק איז א גאנץ לײסײסע ןןןן נאך דער םיעמיערע פון אהרן צייסלינפ ״ײדן־יססאס״ (רעז״צי דר. מ. װייבעיס). װאס איז אויפגענומען געװא־ן דורך דער ביאלי־ ססאקעי געזעל־סאפט מיס גױיס באגײסטעיזנג, איז פארגעקומען א באנקעס, אײנגעארדנס דורך דעס ביאליססאקעי ליסעיאסן־קרײז לבבוד דער סי־ופע, דעס מחבר, יעז-ייפער און די געסס, וואס זענען געקומען צו דע״ פי־עמיערע פון װאר־דע און גראדנע. סיזענען געהאלסן געװ#י*ן רעדעס װעגן דעי פיעסע און דע,־ אויפםירונג. ןןןן אךיף זונסיק, דעס 17־סן ה. ה. איז אין יערלין אין רענעסאנס־סעאסער אנאנסירם א גרייסער קאנצע־־ס פון מריס עליאס. אין פ־־אכ־ י־אם פיאגמענסן פון אנסקיס ״דייוק״, פיצס .,מ^נײס,', ״:*ך דעי קבורה״, ״די דרײ נײסא־ רינס״, א ריי פאלקס־ און נעגער־לידעי ןןןן אזרא און עלמיה, צװײ פון רי הויפס־ בהות פזן דעי־ ״װילנעי סױפע״, ארגאניזירן איצס אין אנסװערפן אן אנסאמבל, אין װעלבן סיגײען צװי״סן אנדערע ארײן פאליע וואלטער, מהתיהו קןןװאלסקי, מאדאס װיסאלין א. אנד. די סי־ופע האס ידעה צו *בפילן אין אנטװערפן און אין יייסל ייעלגיעו און אייך אין הא־ לאנד. די עריססע *אר־גסעױנג ״מאסקע גנב״ איז באיגסימס אוי,־* דעס חיו־סן נאװעמבער. די סױפע פירס אונסערהאנדלונגען מיס דר. מ. װײבערס װעגן אויפפירן א פיעסע ןןןן א סאמבערד״ װאס האס גע־ספילס עסלעבע הדידיס אין ארגענסיגע און בי־אזיליע, קומס יקױב צוריק קײן אײראפע עי־ האס בדעה אפ־ צװדסעלן זיך אוי־ א פא־־ װאבן אין באריז. ןןןן די תימנעיי זינג״ערין ביבה צפירה סרעס ארויס אויף קאנצערסן אין די גי־״עסעי־ע ײדײדע יסכועם אין 0יילן; לעצסנס — ביאליססאק, גיאדנע, װילנע. סיזענען געקימען קײן װא־־־דע די גרינדעי פון ״מאדיאקאס״ יאסל קאסלעי און זוני מאךד. ןןןן די רעדאקציע־איבעס םון דעס לעקסיקאן פון ײדי־סן םעאסעי, װאס װערס ארויסגעגעבן אין נױ־יאיק אונסער דער הינזגהת םון דעס ײדיתון אקסיאין־ױניאן אין אמעײקע, איז נאך די זומער־םעײען צוגעסראסן צו איגסענסױוער ארבעס. סיזענען *דוין באידסעסיקט 712 ביאגרא*־ פיעס, װאס זענען גענעבן צום דרוק. דעד. ב ת ם ן ם י י ז י 7 אפאסאשו, *ד. גיגער, ב. װלאדעק, הלל ראגא־ג, דר. יעקב זואצקי און אנדערע. ןןןן מיסן דיבטער דוד אײנה*רן איז געזוען א *בװערער צזפאל. עס איז אזין* אים אנגעפאין אן אויטא און צעיראבן אים דעס ארעס. אין א באװוכסלאזן צויבטאנד איז דער דיבסער אי־ בערגעפירס געװא־ן אין א •בפיט>ןל. זײן צו־ *בסאגד האס זיך פיד פארבעסע־־ט, און איצס גע־ פינס ןי זיך אין זײן װוינונג. ןןןן דער פארלאג ״ביליקע בינער״ אין ריגע האס אױיסגעגעבן אין ײדייב דעס נײססן ר$־ מאן פון עגגלײסן ראסאניסס עדגאר אואלס ״דאס געהײמניס פון א פױי,,. ןןןן דער יאײמסער ײדיזו־דײסיסעי־ *בריפס־ יססעלער ליאן פײססװאנגעי־, אײנער פזן די גױנס־זײלן פון דער מאדעױע־־ דײס״בעי־ ייסע־ ־אסור, דער מהבר פון דעם יאמן ״ױד זיס״, װאס איז אױיס אין ײדיזו אין דעם ביבער־ פא״לאנ ״ביבער פאר אלעמען״, האס לעצסנס אנגע־סריבן א בוך לידער אונסערן נאמען ״פע•*,. ״פעפ״ איז :י*בס קײן געדיבסן־זאמלונג, ווי מיר פארזזסײען עס געװיינלעך, :אי איז א בוך פון העבכס־אריגינעלע, זײער *צאיפזיניקע און װיציקע באסיאבסונגען און אפהאנדלוגגען, גע־ זוײבן א*ן פאי־ס פון לידער. ״פעפ״ איז איצס איבערגעזעצס געװארן אין יידיזו דורך מאיק ־אזומני, און גי־ס די סעג ארויס אין פאי־יאג ״ביבע־ פא־ אלעמען . וחו אין לענינג־אד איז דורך א גרופע ײדי־ זוע סועי־ געפײערס געװן^רן דעי 30*יאײקעי ױבילײ פון י. צינבערגס ריסעראריזוע־ אי־ בעס. י. צינבעיג ה$ס גרויסע פאי־דינססן פאי־ דער ײדיזועי־ ליסע־אסוי־־פאיזװנג, ער ה$ס געארבעס אין דע־ ײדײס-רוסיזזעי ענציקל*־ פעדיע, רעדאקסירס די ליסעראסור־אפסײלונג אדן אויך פאי־עפנסלעבס א רײ װערק צו דער גע״כיבסע פון דער ײדי״סעי• ליסע־אסור און פ־עסע אין רוסי־נו און אין ײדיד די לעצסע יא-ן ארבעס י. צינבערג אוי־ז א גרויסע־ גע־ *סיבטע פון דעי־ ליסעראסור בײ ײדן. דער עי־ *ססעי־ באנד איז הײ־יאי־ א־ויס אין פארראג ״סאסאי,,. דעי־ צװייסעי־ באנד דערסוײנס אינ־ ןןןן די א־־בעס פון ״•סול־קולס י צעװאקסס זיך רעצסנס. עס זענען געעפנס אפשײלונגען אין איבער 50 *ססעס בײ א סײל אפסײלוננען זענען גע־דאפן געװארן קינדער־ה״מען און אנפאבגס־׳דרלן אין די אנ־עסאלסן פין ״•גװלקולס״ זעגען דא איבע־ י>180 קיגדער. דאם יױרןו פון ״•סוי־קולס״ הןןס ארריפגע־סיקם א רײ צירקו־ לארן צו אירע אפסײלונגען װעגן *צאפן ביב־ ליאטעקן. לעזע־ואדן און!!.•,־נצ־קורסן. אין נרדך שון דעם ווינמער ײעלן יורגאניזירט וועין אדום ״•גול־עודם" א 50—60 גיבלייוטעקן און אנרעיע קולטור־אנ־נטאלטן. דער עקזעקוהיװ פון ״•גול־קולהי' הוןה אויה־ געאיהעה א 2לאן פון דער נאענהדהע־ הע־ היקײה, וװויהן אנדעי־ע איז בא־הלאהן געװאין גו ארנאניזירן א יעפערענהן־העקציע ב״ ״•הול־ קולה״, וועלהע זאל האבן די אויפנאבע סיההו־ העדפן די ןןפהײלוגנען ב״ם ארגאניזירן פאר־ לעזונגען אויף װיהנ׳האפה־עבע און ליהערארי־ •־ע העמעה. פ ו ן ו ו?יפערעגזד אק ק??פזד ןןןן דער דריסער פען־מיסװאך, ןורגאגיזירס אין ליסעראסן־פארײן, װאר־סע, געװידמעס יהואהזס תנ״ך אין ײדײם, איז אדורך םיס א באזונדערן גױיסן דערפ*לנ. די רעדנע־ הלל צײסלין, נה פייילוצקי און דר. י. *סיפער האבן ברײס ארומגערעדס די פארזוײדענע תנ״ך־ איבערזעצונגען אין ײדיזז און זיך באזונדערס אפגעיגסעי־ס אוי,* די אײגניטאפסן פון יהוא׳צס ײדייט נאך די רעפעראסן האס דוד העימאן רע־ ציסײס א רײ קאפיסדען פון יהואתזס חומיד. ןןןן אין עלטעי פזן יאר איז אין פדאג גע׳בסארבן דער באגאבסער ײדײט ־ ס־בעםײבער דעי־צײלער און דיאמאסררג הערמאן אונגאי. דער פא־תוסא־־בענער האס •זיך געמאבס א נאמען אין דער אײראפעייטעי ליסע-אסור דורך זײן סראגעדיע ״דער רדיסעי גענעראל״ (געיבריבן אין דײסיב), װאס *בירדערמ דעס גורד פון לעװ סראצקי. ןןןן סאיז געקומען קײן װארידע דער דיבסעי יצהק מאנגעי. זײן בוך ״הוסערן אויפן דאך״ אין אין די ליסעי־אי־ײבע קרייזן אויפגענומען געװא־ן מיס באגײססערדנג. ןןןן י. ד. יערקאװיכיט מיס זײן פױי, *טדוס־ עליבמס סאבסער, זענען אפגעפארן קײן אמע־ ריקע. ₪ אין װין איז געגי־ינדעס א קאמיסעס פון *בריפס־ססעלער און װיסגיבאפסלער צו פײעי; דעם 75־סן געבוירנס#ג םון באוװכסן ײדיהו־ העברעיתון *בריפט״בסעלער דוד יהועית זיליעי־ בוהו. דעי קאמיכעס האס פאיעפנסרעבס אן אויפױ־ צוצוסיאגן דעם ױבילאר א מהנה, װאס זאד אים לינדערן די נויס אוי־ די עלסערע יארן. דער אדרעם באר געלס-כיקונגען: די. דוד ראטבוים, אדװאקאס, װין 1, ברוינער־ *טסראפע נומער 7. ןןןן דעד ױ ל. פדץ ׳סר״בער־פאד״ן, דעי ײדי־ *בער פען־קלוי און די ״ײד״בע קולטור־געזער־ *טאפס״ אין גױ־יארק האבן אײנגעארדנס ספע־ ציעלע פארזאמױנגען, אויף װעלסע עס איז אויפגעהויבן געװארן די פראגע װענן דעם קאםף, װאס די צױניסמן אין פוילן פירן איצס קעגן די?װלן פון דער ״צ.י.*ב.א.י,. די פאיזאמ־ לונג איז צונויפגעױפן געװארן אלס רעזולסאם פון דער דעפעתוע, װ>ןס פרץ היר־דב״ן האס װעגן דעם ענין גע־טיקם צו די דערמאנסע אינסטײ סוציעס פאי זײן #פפאין סון פוילן. דער י. ל. פרץ *ברײבער־פאיײן און דער פען־קלוב יהאבן אנגענומען רעזאױציעפ, אין װעלבע עס װערס באדויערס די עקפסרעמע קאמפס־מעטאדן פון בײדע צדדיס און עס װערס אוישגעדדיקט דער װונסזו, אז דער קעגנזײסיקער קאםף זאל?װין אפגעזוסעלמ װערן, בדי עס ז*ל ני״בס לײדן די װיבסיקססע ײדי-ע קולסורעלע אינססיסוציע אין פוילן — די ײדיעע פאלקם־״סול. אין דער רעזןןױציע, װ#ס איז אנגענומען געװארן דורך דער ״ײדי״צער קולסור־געזעל״סאפס״ װערס אויס־ געדריקס דער ״טארפססער פראסעכס קעגן דעי קאמפאניע, װאס ״בסרעבס צו צעזוסערן די װיב־ םיקססע ײדי״בע קולטור־פאזיציעס אין פוילן״. די ״ײדי־סע קולסוי־געזעל׳טאפכ״ האס אויך בא־ ״בלאסן צונויפצורופן א פר*טעסס־מיטינג, אליף װעלבען עס װעלן ארויססרעםן מימ רעדעס ױסף