Literarishe bleter · 1929-11-15 · 46 (15.11.1929) · p. Seite 908

^יססר^רישס בלסססר 012. 46 (269) /ײכ״ 908 ו ו א ד עע־עפעד אק ק^נטט ןןןן אין ״סקאלא״־טעאמער אין װאריגע קומב פאר די מעג די סרעמיערע פון דעם נײעס רעװי־ פעאמעד ״גיהנום״. ןןןן אין ריגער יידיימן מעאמער װערמ גע־ גרײמ ״געװאלמ, דאפ פינמעלע״, לוימ ח. גא־ מעהפעלד, רעז־סי מ. רובין, סוזיק ב. קרימ*וין, דעקאראציעס — מיבאל יא. ןןןן חײפ •גניאור און יעלע יעלערינע, די ארמיסמן פון דער אסאליקער ״װילנער צרופע״, *הפילן איצמ אין קראקע. ןןןן אין ארמיםםן־פארײן אין ווארימע איז די מעג פארגעקומען א פארלעזונג פון י. ירוי־ דע און נ. מײזיל א. ד. מ.: ״דער ײדי״עער װיסנ״מאפמלעכער איגסמימומ און דער ײדײמער ארמיסמ״. די פארלעזונג איז אדורך מימ ער־ פאדג, און א רײ ארמיסמן ד״אבן צוגעזאגמ צו־ יממעלן דעם ײװ״א זײערע ארביװן פאר דעם מעאמער־מוזיי. ןןןן איזא קרעמער איז לעצמנס ארויפגעמיאמן מימ קאנצערמן אין לעמלאנד. ןןןן קלארא יאנג, װעלכע האמ געימפילמ די דעצמע פאר יאר אין רופלאנד, טרעמ איצמ אויף אין באלמימאר אין אן אפערעמע ״געזאנג און מאנץ,,. ןןןן *גבת, דעם 10־טן נאװעמבער קוממ פאר אין װארימע אין מעאמער ״עליזעופ״ א מעא־ מער־פאר־ממעלונג פון דער דראמאמי״סער ארבע־ מער־פמודיע ב״ם ״צוקונפמ״ אונמער דער אנ־ פירונג פון מ. פערענסאן. אין פראגראם: ה. לײװיק — ״ממאמעפ (3־מער אקט), ע. מאלער — האפליא מיר לעבן1 (2 בילדער), *ד. אנפקי — אין א קאנספיראמיװער דירה (קאמעדיע אין 2 אק=[). ןןןן דעם 2־שן כאװעמ;ער איז £>>רגעקומען אין װאר״גע דער דראמאמי׳מער אװנמ פון דעס באװוסטן רעצימאצאר ז״צאק לעװי. אין דעם פראגראפ זענען צװי־צן אנדערע אר״ן זאבן, װאם ער האמ זײ צופ עי־־ממן מאל געלײענמ. (פמ. צװײג — ירסיהו, י. ל. פרץ — דער בעלמער מלמד, ס. נאדיר — צװײ הומן)רעס־ קעס). דער אװנט איז דורבגעגאנגען מימ גרויס דערפאלג. ןןןן דעם 4־מן נאוועמבער הןומ זיך געעפנמ אין פאריז אן אויסשטעלונג פון מאקס באנדס בילדער. די אויס״פטעלונג האם ארויסגערופן גרויפ אינמערעס בײ די קונסמ־סבינים אין 9אריז. ןןןן די ײדי״מע מלובדדמע ב^ר־פמודיע אין מינפק האט צוגעגרײם איזי באריקס סאעמע ״ברוימ״. מוזיק צו דער פזועמע ה#בן געשריבן די קאמפאזימארן קר״ן, מילנער און פאלאנסקי. ןןןן אין מינסק ווערמ איצמ אויסגעפירמ דורך דעם װײסרוסיימן ײדי״פן מלזבה־טעאטער דוד בערגעלסאנפ ״דער מויבער״. אין מאסקװע װערמ דורך דעם מלוכה״צן ײדי״צן מעאמער גע־ גרײט די פיעסע, און אויך בײ ס$ריס ״צװארצן וועם הײ־יאר גײן ״דער מויבער״. ד ע ד. נ ח ם ן ם י י; פ ו ן ו ו א ד צ י ז״מורנאליכטן: א. ב. עקערמאן, א. מ. ר#גאװאי, דוד פדיגקער, ״ממואל ראמ״במײן, זאב ליפסקער (למד װאװ), ב. סאקאלאװ, מעה מארק. ןןןן מען האמ דעם באקאנמן ײדיע־דײמ״מן דדאמאמורג עינסכ מ*לער געפרעגמ אין נױ־ יארק. צי ער איז באקאנט מימ דעי ײדי״מער לי־ מעיאמ״ר, האמ ער געענמפערמ: ״איך מוז זיך מודה זײן, אז זײער װײניק. איך קען נאמיר־ אנדערע אײ ״בדלס א״בן און אליך ײדי״בע *בדײבער, אגער נאר דורך איבערזעצונ־ גען. לײדער, לײען איך ני״במ קײן ײדי״ב. אבער איך הא? זיך נאך אויפצולערנען די ײדי?זע ־בפ־אך. איבעריקנכ, קען איך אײניקע ײדי״צע לידע־ ־— ״במאדצירמ מאדע־ און הויבמ נאלד אן צו זינגעז — ״אויפן פײפעצ״ביק ברענמ א פײערל״... ןןןן יעקב דע־בצינפקי האמ צוגעגײימ א בוך אימיקדען װעגן דער עקאנאמי״בעי און קוד־ :זוי״־עי דאגע פון ײדן אין ־אמנפאי־באנד. דאס יןך דער״בײנמ אין קלעצקיךפאידאג. ןןןן ל. מילער אין נױ־יארק ת*מ פארענדיקמ א דראמע ״מר. מענמש',. סאיז א פרוװ צו פאי־ מיפן זיך אין דער פסיבאדאגיע און לעבן פון א גרויס־קאפימאליסמ. װעלבער קוממ צום סוף צוריק צו זיך און װערמ אן ארבעמער. ןןןן א. יראזװיגאמ״ב האב איבערגעזעצמ פארן פא־יאג ״נחות״ ניקאנדראװס: ״דער װעג צו דעי פ־וי״, א יאמאן פונם הײגמיקן לעבן אין יאמנפאיבאנד. דאס בוך װערמ ״בוין געזעצט. ןןןן די מעג דער״בײנמ אין פארלאג ״בחות״ מער באנד, ײד. מ. גאיקיכ ״קדים סאמגין , מ. :ײדין. ןןןן עס איז דער־בינען דער ױבילײ־נומע־ (5 יאל) פון דעס פאדימי״ב־געזעל״באפמלעבן, דיטערארי״ב ־ קינסמלערי״בן הוד״ב־ז״בורנאל ״די ױימע װעלמ״ מימ ארציקלען, לידער און דער־ צײלונגען פון ״ב. עפ״בטײן, מ. לעװימאן, י. פעפער, מ. אלבערמאן, ל. קװיצקא, ד. פעלדמאן, פ. כאיקייב, א. קאהאן, ד. האפ״במײן, י. קיפ־ ניס, מ. באמ״בעװאצקי, מ. קיפער, א. בא״בין, ״ב. ״בנעעפאל, י. :לפינאװ, א. דס״בק א. א. פיזע־ נען אויך דא לידער פון דער אוקראיני״בער לימעי־אמור פון די דיבמער פ. מימ״בינא, מ. צערעמ״בענקא, א. קוליק, י. פאװם״בענקא. ןןןן פיאיז דערעינען דער דרימער באנד פון תלמוד אין ײדײב, די מסנתא דמױ איבערזעצמ און דערקלערמ פון דר. יעקב מאיר זאלקינד. ןןןן בײני־ב זילבער״בטײן האמ פארענדיקט א נײעם ראמאן אין 4 מײלן א. נ. ״ערב זון־ אויפגאנג״, ןןןן דער פערמער באנד פון זלמן רײזענס ׳לעקסיקאן איז *בוין אויסגעזעצט און אין די פאר װאבן װעמ ער דער״בײנען. נא ןןןן סאקסים גארקי תאט פרוצלינג פארל*זן סאװעמ־ױסלאנד און איז אפגעפ#רן אין זײן פריערדיקן וװינארמ ס$רענמא אין אימאליען. די סיבה פון ז״ן אפפ$רן איז זײן ״ברעבטער געזונצ־צו׳במאנד. די סאװעמײבע צײטונגען פאר־ זיבערן, אז ג#רקי װעמ אין סרילינג זיך אומ־ קערן קײן רוםלאנד און װ״םער רעדאגירן דעב ז״בורנאל ״איןיץרע דערגרײבונגען״.?יסעדעעןד א1ן ק??סזד ןןןן אין עלמע־ פון 70 יאר איז גע״בכארבן אין לײפציג דער באקאנכער מעןולאג פיאפ. רוראל,־ קיכעל, א״נער פון די באריכמסמע פאי־ *עי פון תג״ך. פיאפ. קיכעל איז געװען דער כהבר פון א רײ באדײמנדע װערק איבער דער גיבל־פארעדנג און פירו״בים צו הג״ך. א וועלמ־ גאמען האמ איפ געסאבמ זײן גרויפ װערק ״די געיביבמע פון פאלק ײביאל״. זײן בוך ״הנ״ך־ װיסג׳באפמ" איז ארויכ אין ײדי״בער איבער־ דעצונג פון /ר ראזענפעלד אין פא־לאג ״קול־ מור־ליגע״. ןןןן אין װאר־כע איז די מעג גע״צמאיבן דער באר יאן באדוען־דע קאימוגע. דע־ פא־־במאר־ -עגער איז יעררען -״א־-ק 2א3ןלער צװי״בן די :אציאנאלע מינדעױזײמן פון פויין. ער איז ג״עװען א זייעי* אי—ער^ע^ע—ע-ער פי״ינב -י( איז געװען דער גרינדער פון א רײ פרײדעג־ קערי״בע געזעל״באפמן און ציימ״ב־יפמן. ער האמ אויך געקאנמ ײדי״ב און זיך באצויגן סימ א באזונדע־ן אינמעי־עב צו דער ײדי״בער ״בפ־אך־ פא־״בונג. אין די צײכן פון דער באיקאמ־אגי־ מאציע אין פוילן, האמ 9־אפ. קארמונע געװאגמ א־ויבמ־עמן אין אפענעם קאמ־ קעגן די באי־ קאמ־העצעױ פאדערנדיק פול״במעגדיקע גלײבבא־ יעבמיקונג פא־ די יידן און פא־ זײער ״ב־־אך. אין זײן ירא-צךר ״מבת דער ײדן־פראגע״ (יא־ 13*11) האמ פ־אפ. קורמענע כומיק און מיפ בקיאות אויסגעהוזקמ אלע. װעלבע פא־״ט-ײען ײדי״ב אלכ ״ז״בארגאן״. דער פא־״במא־בענעי איז אלמ געװען 84 יאר. די צ.י.״ב.א. תאמ גע־ לײגמ א קראנץ אויפן אױן פון פאי״במארבענעס כימ פאלגנדיקן אויפ״בײפמ: ״דעם קעכפער פאר דע־ װעלמלעבער ״מול אין. דער מוכעי״בפראך ־־ די ײדי״בע ״בול־א־גאניזאציע״. 2־אפ . באדוען קארמונע איז געװען א פ־ײנמ פון ײדי־ב־װעלמלעבע פאלקפ־״ב״לן, פרא־ פעםאר פון די ער״במע לערער־קורסן בײ דער י.״א. ער איז אויך אױיסגעמראמן מיט רעדעס אויף צוזאסענפארן פון דער ײדז״מעי יבול־א־־ גאגיזאציע. אויך דער פארײן פון ײדי״בע לי־ מעראמן און ז״בורנאליסמן, דער װאר״בעװער ז״בורנאליפמץ ־ פיגדיקאמ — ײדי״בע סעקציע און דער ײדי״בער פען־קלוב — װאר״בעװער גרופע האבן גע״ביקמ װארעמע מימגעפיל־דע־ פע״בן דער פאסיליע פון דעם פאר״במארבענעס געלערגמן. ןןןן יהו״בע פערלע האמ צוגעגרײמ צום דרוק א באנד גײע נאװעלן ״נײן א זײגער אינדער־ י־י״. דאש בוך דער״בײנמ אינגינן אין קלעצקין־ יא־לאג. ןןןן מ. ל. פעמ״בעניק תאמ פארענדיקמ א מעט־ ,רי״ב־געט־ײע איבערזעצונג פון פאפאקלעסעס מיאגעדיע ״אנמיגאנע״ מימ אן אויספירלעבן קאכענמאױ און סאפא־לעסעס ביאגראפיע מימ א גע״ביבמלעבן ארײגפיר. ןןןן צו די 0 מעגלעבע ײדי־בע צײמונגען אין װאר״בע (4 פריכארגגדיקע און 2 בײמאגעדיקע) איז לעצמנס צוגעקוםען נאך א ײדײבע מאג* צײמוגג ״דאס ײדיי״בע מאגבלאמ״, װאס דער־ ״*״נם דורך א קאפעראמױו פון *רמ^דאקסישע