Literarishe bleter · 1929-11-15 · 46 (15.11.1929) · p. Seite 907

זײם 907?'םער&דישזז בלזנסזזד נןם, 46 (289) ׳א פון גאד דעד וועלט :עם אין דעי מלדננזד״ פא״יל קאסון פזן דזאםבירג. א רעיעי אט זע:ע•?1'א:נז**:בן שרן דײב בייזונ ״יעדעפ רוארפ׳ רראפ ניוראיט געקאנט א־ויפזאג* ררעגן דעפ בי״ירר. עומצ נזיר פאי *ענעי־־עך און נײטטיק, װײל איך געפין זיך *לפענדיר, ארנצער דעפ אײנדי־רק פרן אייעײ ביך, אין אזא נ־אנ, װי ניבין נאך קײנמאל ארנטעי דעפ אײנדױק פרן א ברך :•?: געררען... פא־־ראנ איך ליײי צר אײך בבר־ד.' נענמן רזאנ איך ניז *נפעט אין דעי :אנפ נזיר געחײפן פא־רײענען אייעי נינר. דעײגאך ־ואב איך זיך אררעעגעזעצפ צ־ דע־ מא*מין ארן אנגעינו־ינן אן אנע־קענרנגנ־א־פיק־ פא־ דעי דײמ״צע־ האנ געיה־ינן מימ א מאדנעפ דיאגג. ררערנן נ האנ גאר ני״פצ געקאנפ האמעררען... אריב פיװעצ מאיגן פוצא־נן אײנע־. וראפ ד״אצ נאך דאנ בינר נימזצ גע־ײענפ, ררעפ איפ ארי־ל אײניק פא־רריין גײן א ק־אפט פרן דע־רײזונג... איך דאנק אײך פרנפ גאכצן הא־ץ, װאפ אי־ האפ ארנז ניהאב ראנג דע־וי־ געררא־פ... איך נין גריקרעך. רראפ איך נין איצפ א ״פו־־יע־ע־ ב־ויז פרן אײע־ נינ־ ורעפ די ירגנפ באג־י• ־ רראיפ. יייהיל ^'•^״,ןויי־עי הער״יץיײ<ן ^ן״ן "ײיןיע־ןין^ד י רריפ דע־ פפאפיפפיק פרן די רײפציקע־ ברנהענדרע־, איז די ־פפיגן ארי•* א1 מא־ אזוי פי־ אין דייפהז־אנד דע־לוײנען איצפ צײפ־פ־יפפן, וראפ װע־ן א־ויפגעגענן פרן סדיצ*. 1 פא־־עגעי. אײן דדיפי פרן דע־ צאר זענען פאך־2ובריקאציעפ, מיפ דעפ דררנ״פניצ־ענן פיראזיפ האנן א פיראזזו בע־ך פון סזא)(■. עקז. (/ג\\.־ פרן ריפע־אפור־ברעפע־ דערגריינן נילופ אפילר די צאר פרן •1 . דעד רעי־פייכ ארן זײנע פערספעלוטיװן. אין אמע־יקע איז נאך ארץ די פענפאציע פרן פאג דע־ ־עד- פירפ. אניפפאפ די אמא־יקע מאווויפ, זענען איצפ א־ײן אין דעי מאדע די ״פא־קפ״ י ־עד־פירמען). פיהא־פ דע־ייי, אז די 00(.).ר.<) דא־פיקע קינא־צעאפע־פ ז$לן אינעיגײן אריה ־עד־פײמען. דע־ דאזיקער פרוצ־ װיקרונגפ־גאנג פרן דעי ביז־איצפיקע־ קינעמאפאגיאפיע. קודם־נר — צװיהזן א־פיפפיפזן פע־פאנאי. אין יעד־פירפ דאײ מען קאנען אדע־ *ינגען, אדער רעדן, מיפ א נורפע־ דיקציע ארן *פײנע־ *פפיא־ א פך פירפ־״צצע־ן דוערן צרלינ דעם מרזן ,.פא־רא־פן״ װע־ן ארן פיזרערן זיך הוהזך. די אנהענגע־ פרן די ,.מאוויפ״ װײזן ארי?, אז דעי ־עד־ עדנדיקע לענדעי :ײפפ ג״ן, ארן מאנן פי־-ען אריכ עפרענע פופ־אנן איז פא־ברנדן מיפ ריזיקע קאפפן, אזרי, אז פיװעפ יעדן ־אנד גינע־ רוינען א־ײן צר אנפװיקלען א פירפ־אינדרפפ־יע. אײדע־ צו קריפן. די אינערקעיעני״פ איז אריך הר אריך די דעכארן פרן דע־ פי־פ־ אינדופפ־יע. נמעפ ארע ניז־איצפיקע מעפאדן ורערן מרזן װעין אפגע־ רראיפן. קודפ־נר װעפ דע־ פצענא־יר־פ אנהוינן *מפירן די ג־עפפע ־*לע אין רעד־פילפ קאן מען :ײפפ א־ריפנעמען קײן ־דפיקער אין מיפן, ארײנ״מפרקעװען נײע. ארץ מרז ורע־ן פ־יער אריפגע־עננפ. ממירא װעפ פא־ן רעזלזיפע־ אינע־נלײנן א פך װײניקע־ פ־ייהײפ בעה דע־ אינעפ. די א־נעפ א־יין ררעצ צררינ דעפ אויך ורע־ן פא־־מיזע־פ. אנדע־ימ װעפ אריך מרזן װערן די א־ניפעקברר פרן די פירפ־אפע-יערן. די גענײדעס װעלן מרזן איינגעא־דנפ ררע־ן אזדי, אז די אקרפפיק זא־ זיין א גוצע. א גאנצע רײ מאפעייא־ן, וראפ זענען ייז איצפ באנוצפ געררארן, װעלן מרזן א־ריפגע־מפריכן װערן, װײל זײ *מרואנן א£ דאפ קרל. דע־ פע־פא־ נאל װעפ מע־ ני״מפ צא־ן צרמלען בעת דער א־נעפ, װי ניז א*צפ דע־ רעז־מיפער ררעפ מרזן זיינע באפע־ן *מרייבן מיפ קרײד, אדער גענן פימניפ. פיװעלן אריך זײן *מװעריקייפן נײ אריפנאמען פרן דע־ נאפרר דאפ זענען די הפ־ונוה. מערוה זענען אריך פא־אן: בײפ אקצענפירן א נילד׳ ורעצ מען פא־־מפא־ן צר מאנן עפ גרריפ, װי מצוצ הײנפ. מיװעפ עפ פון דררנן לעבעדיקן װארפ די קינא־אײגנצימער װעלן אריך נײמפ קאנען, װי ביז איצפ, פא־גרעפע־ן די *מנעלקײצ פרן דער פילפ־ צאהומע, נדי אײנצװמס^רן צײט. די צא״ממע פרן רעד־פילם װעצ מרזן האנן א *מנערקײצ — אקרראצ פון 24 נילדער א פעקונדע. א נײ בוך פון סיגרןרער ררא״ס. ןןןן דעי בא־ימפער אמעריקאנער *מײפצ-מפערעי כ דער מהנ־ פרן די פאפררער־געררא־ענע יאמאנען ״בעניצ״, ״ע־ארפמיפ״ א. א., האפ א־ויפגעלאזצ א נײ נרך ״דאדפרראי־פ״. דאפ י ברך האפ אין די אמעריקאנער ליצע־א־י־מע קרײזן א־ויפגעררפן א פרמ־. די קריפיק איז װעגן אפ־דעפ ווערק צעפײלצ אריז צררײ מײנונגען. א פײל קריפיקע־ הא־צן, אז פיאיז אײנפ פרן די בעפפע — אריב נײמפ דאפ פאמע בעפפע בוך, וואפ פינקלע־ לואיפ האפ אנגע־מ־ינן. אנדע-ע פענהן. אז מיצ דעפ װערק זאגפ פינקרעי אן זײן ריפערא־י״מן באנק־ ראפ און הריבפ אן צר גײן נארג א־א3• בי:ק-ער איז, װי בארוופט, א נאצרראליפצ אין *מצ־ענגפפן זין פרן רראיצ. ביז איצצ אצ ער איןיזײנע ראמאנען דער עיקר באימרינן דאפ רענן פרנפ אמעריקאנע־ פיליפפ;־. דעפ ניזנעפמאן. ני־מצ פא־ציפנ־ דיק זיך צופיר אין דער פפינאראגיע פ*ן זײנע הערדן, — האפ פינקרעי זיך אויפגעצײפנצ מיט זײן פלאפפײמקייט, מיצ זיין הומא־ בײם אױיפ־ •מפערן די *מוראפע זײטן פרנם ציפײמן אכזעריקאנער. — דאפ איצפיקע ברך איז דאפ ער״מצע, אין וועלבן פינקלער *מירדע־פ דעם אמע־יקאנער ביזנעפמאן אין א העלער ליבצ: עפ איז א מעימה מיט א מיפריע־יק ־ארפאלק, װאפ ליקווידירצ די גע־מעפפן ארן פא־פ פארירענגען א *מפיקר צײפ אין אײ־אפע. בייפ איריפפא־ן זענען זײ בײדע נאך מענפ־מן בלריז מיצ םרהרי־מע ה־מגוה. באגרענעצפע אררײצניקעפ ארן מיהאצ זיך ליב. אבער אין אײראסע קומפ אין בײדע פא־ אן איבערקערענײמ. פײ דע־ מאן, פײ דאפ רוײב וך״רן אין אײראפע *מנע־ אפגעװײנצ פרן דעפ אמײריקאנער מאטעריאליזפ ארן װערן צרגיעצויגן צו דעם *מפילערן, מעײ קררפררע־ן, מער־ראפינירצן רעבן פרן די קרלצורעדע קלאפן. דאפ װי־קט אריף בײדע אזוי, אז זײ הויבן אן צו קוקן מיפ ביצול איינער אריפן אנדערן. די פרוי פא־ליבצ זיך אין א ייד, דערנאך — אין אן עבפ־יי־ בײמן באראן. אויך ער באקומט א געליבצע, װערבע איז — לויפ זײן מיינונג — אינצערעפאנטער ארן קולפורעלער פרן זיין פרוי. פיברך ענדיקצ זיך דערבײ װי מישא־פ צרריק קײן אמע־יקע... זיך גטן... אינטערעפאנט איז דער פאקצ, אז פינקלער לואיס האצ דאפ ברך אנגע״מײבן צוריקקומענדיק פרן אײ־אמע, ווו ער האצ אלײן פא־ביענגצ א לאנגע צייט. רער סס-יעריקער ײבירעוס פזן ארטור האריט״טער דער בארימטער ימרײנע־ ארפרר האליצ״מעי, אן ארנגאריימע־ ײד, איז אלפ געווארן 00 יאי ע־ איז נאקאנצ דררך זײנע װערק װעגן פא־ ציאלער ארן פאליציימעי פעלקער־פ־אבלעמאפיק. זײנע רײזע־ביכער, רועלבע זענען די לעבעדיקםפע דענקמעלער פרן די פאציאל־פאליצײמע צר״מטאנדן אין פאר״מיידענע רענדער, פא־נעמען אין דע־ נאבםלהמהדיקער ליצעיאצור אן אנגעזעען ארצ. זעלצן א דיבפע־ זאל האנן אזויפיל ארומגערײזצ, װי ער. ארן אין יעדן ־אנד, ררו עי איז געװען, האפ ע־ זיך קרדפ־נל פארינטערעפײפ מיצ די לײדן פרן די פא־ימײדענע ארנפע־■ דריקצע פעלקער־ האליצימע־ איז א פאראן־קאמוניפפ ארן זײנע װערק, װי צ. ב. די ״לעבענפ־געימיבפע אײנעפ יעבעלען״״ ״ב־רדעיפ ורא־רפ״ ארן ״עפ גע״מאה אין מאפקרי״ *מפיגלען־אפ אין זיך בולטע קאמרניפצי־מ־אידע־ א־אגי״מע װעלט־אנ־מריארגגען. ער האפ אריך אנגע־מריבן א ברך רײזע־־מילדעררנגען פרן איץ־ יימרא־ װאס בי־יצרײבט צז אזן װעגן יעטארקן. ״אויפן מערנ־פראנפ קײן נײעפ״ איז נאך ארץ ראפ ברך, װאפ װערט אממערפצן געלייענפ ארן װעגן ורעלבן מי׳מרײבפ אין א־ע ריצע־ יארײמע צײצ״מריפצן פון גאר דער װעלפ. ניימפא *מוין במעצ קײן אײ־ ראפעײמע און אפילו גרעפערע אזיאצי־מע *מפראך, אין װעלנער דאפ בוך זאל נײמט װערן איבערגעזעצט און פא־־מפ־ײט אין א פך טויזנצער עקז. אין פויליימ איז דאפ בוך ע־״מפ דער״מינען מיט עצלענע וראבן צרריק (איבערזעצע־: פטעפאן נאפיערפקי). נײמפ געקרקצ דעױיף. וראפ דער פרײז פרן ברך איז פארהעלטניפמעפיק א מײעיער (8 גילדןו, איז פרנ־ דעפפװעגן *מרין דערימינען א צרוײצע אויפלאגע. אין ארץײיטרא־ איז דאפ בוך דערימינען אויף העברעײמ. אין אמעייקע דרוקט זיך ״אריפז מערנ־פראנצ״ אין דער ״פרײער ארבעצער־״מצימע״ אין המ״מביפ. ארן אויך אין ״מארגן־פרײהײט״. צווי״מן די מאפן ירױו, װאס קומען־אן סײ צו רעמארקן אלײן און סײ צום פארלאג, איז אינטערעפאגצ א ברױו פון בלינד־געװארע־