Literarishe bleter · 1929-11-01 · 44 (1.11.1929) · p. Seite 869

ז"ס 869?•פעיעדישע כ?עעעד נ£1 44 (187) 4■ א ד צ ו ו ו א ד םטאםער אק קזנכס ןןןן װײזב אזים, אז דעב הײנםיקז טעאצעי־ םעזאן װעלן מיר אין װאר־גע קײן ײדי״ן דיאמאטײטן טעאטער ניזוט האנן. עס האט זיך ארץ אזוי געיטאפן, אז דאכ בעסעי־ע ײדי־ ־דע טעאמעי איז גענריבן אויטער װאײגע, יעדנ״ ני ו־ פאי־ הדשיפ. אין אויה די נאענטע פאלכ דעס יוניאן־פארײן אין למשל, האט דעי־ יארק׳ גע־ שװארץ האפ גישפ ט, ווען מאײס מאמענ בא־ ײן קונסט־פעאטעי־, האלטן ע צו ך אליין די מיסי נעמען אויף זי שלאםן א- טעאטעי־ אונזער א קינסטלע־ישן שאפן טיסטן־פא־־יין איז דערצו *טװאך, דײדעײ צוי־ ״טװאך. ןןןן די ״װילגעיי טרופעי ןדי אמעי׳יקאנעי־) האבן אפגעדונגען א מעאטעי אין נױ־יאי־ק אין דאון־טאון׳ װו געייל האט געיגופילט דעפ לעצמן סעזאן. די ״װילנעי״ האבן צוגעצויגן די באקאנטע איטיסטן, װאס האבן געיטםילט בי• די ״ווילנע•" אין אײראפע: ױס;* בולאװ און לױבע קאדיכאן (פאײקן יאי געיציפלט אין ־די־ קאגא). זײ װילן אויך צוציען אביהס מאי־עװ־ סקי ן. ןןןן אין פילאדעלפיע איז אין עלמער פון 54 יאי־ געיכטארבן די ײדייטע *טוײט&ילערין בעסי בלײבמאן. די פאייטטאי־בענע איז געװען די פרוי פונם ארמיסט יעקב בלײבםאן. אילע צװײ מעבטעי־ מיני אקסעליאד און קיא־־ע ראי• גאלין *טפילן אויך אוי? דעיי יידייטעי בינע. ןןןן אין בוענאס־אײרעס, וואס פא־־מאגט אינ־ גאנצן ײדן װי עטלעבע גיויכע װאריטעװער ײדײטע גאסן, *טפילן איצט דיײ טעאטעי־־טרו־ פעב: א חבריפ־טיופע מיט ױדאל,* זאסלאװ־ סקי אין דעי *טפיץ, אן אפעיעטע מימ מיטה סקולניק און א געמײטמע דראמע און אפעיעטן־ טיופע מיט אסתי פערלמאן, י. דײט־ט, ז. רא־ פעל, *ט. איריס און אנדערע. — אין בוענאס־ אײרעס וועיט פאריטפרײמ די ײדייטע פרעסע מסתמא א צענטל װי אין װאר״טע. סארװאס־ זיטע איז אזא קללה מימן ײדײטן טעאטער אין װאריטע, און אין לאדז, און אין לעמבעיגץ ןןןן נ*)ל אין אמעײקע קאן עס פןןי־קומען. װי באקאנט גײט בײ מאייס *טװאי־צן פויבטװאנ־ גערס ״מאבט״ (ױד זיס). די הויפט־ראלע יוד זיס האט *טװארץ אװעקגעגעבן דעס נײ־אנגא־ זיטירטן באװוסטן אי־טיסט סעמועי• גאלדיגבעיג. פאר זיך האט *טװארץ געגומען א צװײטע רארע. דאם איז באמת א ז־טעסט. װאס פיל־פיל ײדי־ *טע ארטיסטן־יעזיטיסערן, אונמעי־נעסעי װאלטן געמעגט נאבטון! ןןןן *טבת דעס 2־טן נאװעמבעי־ קומט פאי איז אקאדעמײטן הויז אין פיאגע א ליטעי־אי־ײט־ דיאמאטייטער אװנט פון באקאנטן ארטיסט ז*טאק לעװי (אין גרים און מאסקע). אין פיאגראם: יחזקאל ל״ז, סטעפאן צװײגס ירמיהו, ריבאיד בער האפמאנס גרא;* *טאראלעי, י. ל. פיײ ױחנן מלמד, מ־טה לייב האלפערינס דער גאסן־פויקע־ און מ*טה נאדירס דער פארייסענעי קעניג. דע־־ אווגט ױפט־ארויס גרויס אינטערעס און װעט זיבעי צוציען דעם בעסערן יידײטן צויטויעי עפענען דעס אוונט וועט ד״ר י. *טיפעי ר ט ד. ב ח ם ן סייזי? ןןןן פאנטעלעיסאן ראמאנאװס בוך ״פײעי־ רעך״ װערט איבערגעזעצט פון מ. ח. ליכטנ־ *טמײן. ןןןן אין װאריטע איז געיטאפן געװאר״ן א בױ־ יא אײנצוארדנען רעםעיאטן און קינסטלערײטע אונמערנעמונגען איבער *טמעט און יטטעמלעך א. ג. דאס לעבעדיקע װארט. א גאנצע רײ אנ־ געזעענע *טריפטיטטעלער האבן זיך *טוין גע־ *טטעלט צו דער דיספאזיציע סון בױרא. אויך רעפעיאטן אויןכ קולטור־טעמעס פון פאי־מײ־ טוער װעלן דורך דעם בױרא סאימיםרמ װערן. אלע קולמור־ און פראפ. פארײנען איבערן לאנד וועי־ןי געבעמן תיכף זיך *טטעלן אין פארבינדונג מיטן בױיא. דעי צײטווײליקער אדיעס איז: .1נו ,3׳\\823זמ/ע 08(1 .53 .חו 4 ןןןן די *טלוס־אותױת ך, ץ, פ״ ן, ף, זענען אפ־ געיטאפט געװאין פון דעס ײדייטן אלף־בית אויף אוקראינע לוימ א פאראידנונג פון או־ קראינײטן בילדונגס־קאמיסאײאט. אויפן כמך פון דער פאראידנונג װעלן אין נײעם לערן־ יאי אין אלע ײדייטע קינדער־יטולן אויף אוקיאינע אדויסגעװארפן װערן ד י ענדע־ אותױת פון געייויך. צוליי דעפ, װאכ די ײדי־טע צייטונגען אין סאװעט־ױסלאנד האבן נייטט גענוג *טריפט, וועלן זײ נאך דערװײל דעײטײנען טײלװײז מים ענדע־אותױה. ןןןן דער באקאנטער דײטיטעי קונסם־קריטי־ קער דר. אטטא ־טגײד בעט אונז אפצודױקן פזןלגנדיקע נזוטײן: ״ײדייטע מאלער, גראפיקעי און סקולפטאין װערן געבעטן צוצױטיקן פא־ טאגראפיעכ פון זײערע װערק מיט קורצע ביא־ גיאפײטע נאםיצן פאר דעם בוך, װאס װערט איצט געגרײב צום דרוק דורך די פיאפעסאין סון װינער אוניװערסימעט די. מאקס אײסלער און דר. אטטא *טנײד. דער אדרעס אוײ* די צו־ *טיקונגען: -ח6חחגוזכ1ח6יז6'ו5 ,1)וסוווזס8 ס11() .ז0 .ח6נ^\ .13 £3586 ןןןן *טלמה שײנבערג זעצט איבער ל. נ. טאל־ סטאיס ״וו#ס איז אזוינס קונסט״. ןןןן בנימין רעסלערס ראמאן ״אויף אלטעי ערד״ דרוקם זיך איצט אין המ־טבים אין בוע־ נאס־אײרעסער ״די יייד־טע צײטוגג״. ןןןן דאס בוך פון קאדען־באנדראװסקי ״לענא־ רא״ און ״טאדעוש״ װערט, װי סיאיז *טוין ביי אונז געמאלדן געװארן, איבערגעזעצע אין ײדיש דורך ש. ל. שנײדערמאן. דאס װערק װעט אינ־ גיכן דערשיינען אין א װארשעװעי פארלאג די איבערזעצונג װערט געמאבט אויפן סמך סון א פארשםענדיקונג םיטן מהבר. ןןןן די באקאנפע העברעײטע דיבטערין (גע־ בוירן א קריסטין) אלײטבע ה$ט איצט פאי־ עפנטלעבמ אין העברעישן א ראמאן א. נ. ״סמטאות״ (געסלעך). ןןןן דער העברעישער דיבטעי דוד פאגל האט פארענדיקט א ראמאן אין דריי מײלן ״חיי־ נשואים״. דער עי׳טטער מײל איז שוין דעריטי־ נען• ןןןן צו דער ײװ״א־קאנסערענץ, װאס איז פארגע קומען הײנטיקע וואך אין װילנע. זענען אין פיל צײטונגען אפגעדרורט ארטיקלען װעגן די אויפגאבן און כאראקטער פון אינסטימוט. ם ו ן ו ו?יסעדעטזד א(ן קןלםןר ןןןן לויט די אפיציעלע ידיעות, זענען איצט אין ראטנפארבאנד צופ נײעם *טול־יאר טעטיק ס30 ײדישע קינדער־שולן. אין דידאזיקע *טולן לערנען זיך 0<א>.100 קינדע1־. פון די סטאטיס־ טישע מאטעריאלן, וואס זײנען איצפ פא*־ עפנטלעבט געװאיין, איז צו זען, דאס די יידי־ ״טע קינדעי פון שול־עלטער זענען פארזאי־גפ מיפ *טולן אויף איבער ס7 פ־אצ. אין דער צאל גײען שוין אויך אריין יענע יידישע קינדעי, װאס לערנען זיך אויך אין די אלגעםיינע שולן. אין אוקראינע זענען איצפ פאראן 000.ס427 ײדישע קינדעי פון *טול־עלטער. פון זײ גײען 82.000 אין אלגעמײנע *טולן און אבציק םויזנט אין ספעציעלע ײדישע *טולן. אין װײס־ רוסלאנד זענעז *איאן ססס.58 ײדײטע קינדער פון שול־עלטעי־, פון זײ. גײען צװאנציק טויזנט אין אלגעמיינע *טולן און 24 טויזנפ אין ײדישע *טולז. אין דער רוסלענדישער סא־ װעטישעי־ רעפובליק זענען פאראן 70.000 ײדישע קינדעל פון שול־עלטער, א העלפט פון זיי גייט אין יידישע *טולן און די צװיטע העלפט אין אלגעםיינע. לויט די דאזיקע ציפערן זענען אין גאנץ פאוועטן־פארבאנד פאי־אן איבער 0סס.(י40 ײדי־ *טע קינדער פון *טול־עלטער, פון װעלכע אי־ בעי 290.000 לערנען זיך אין ײדישע און אלגעסײגע *טולן/ די איבעריקע הונדעיט און צען טויזנט קינדעי געפינען זיך דעױוײל אינגאנצן אויסער יעדער שול. ןןןן אויף דעפ 20—21 אקטאבעי איז צו־ נויפגעױפן געװארן די 13־טע אידנטלעבע יארלעכע קאנפערענץ פון דער לעטלענדישער צענטר. ײד . *טול־ארגאניזאציע. נאך די בא־ ריבטן פון צענטראלן *טול־קאמיטעט און פון די ערםער, האפ באדארפט באהאנדלט װערן דער בו־ דיטזעם אויף 1929—1930 און דערנאך װאלן פון צענמראלן *טול־קאמיטעפ, רעװידיר־קאמי־ סיע און פארשטײער אין ראט פון דער ײדײטער בילדונגס־פארוואלטונג. ןןןן עריך מאריא רעמארקס בוך ״אויפן מערב־ פראנט קײן נייעס״ איז נאך אלץ די סענסאציע אויף דעם ביבער־מארק. לויט די ציפעין, װאם דער אוליטטײן־פארלאג האט דא נישט לאנג אנ־ געגעבן, איז ביזאהער דאס װערק אפגעדױקט אין דײבדטלאנד (800.000 עקז.), אין אמעריקע (215.000), אין האלאנד (50.000), אין *טװעדן ((25.001). עס זעגען אויך דערשינען אין דע־ ניש, נארװעגיש, *טפאנײט, אונגאריש, פיניש, טשעכיש, פויליש, רומענײט, רוסיש, אימאליע־ ניש, יאפאניש, לעטײט, סערביש, קראאםיש, בולגאריש, העברעיש. אין ײדיש זענען דא 4־5 איבערזעצונגען. עס איז דערשינען איבער 30.000 עקז. די אײנציקע אויטאריזירםע אי־ בערזעצונג אויף ײדיש איז ב״פ פארלאג ב. קלעצקין, פון דײפש — י. באשעװיה. ס״ה איז דאס בוך שוין דערשינען אין 23 שפראכן. ןןןן די פאלקס־שול ״שלום־עליבפ״ אין בוענאס־ אײרעם האט אײנגעארדנט א ליטערארישן און מויזקאלישן אװנט צו דער 10־טער יארצײפ פון יעקב דינעזאן. שמואל ראזשאנסקי האט גע־ האלטן א רעפעראט ״יעקב דינעזאן דער שיײ־ בער, מענטש און געזעלשאפטלעבער טוער״.