Literarishe bleter · 1929-10-17 · 42 (17.10.1929) · p. Seite 816

?'ססר^רי&ע בלסםסר נ*ם. 42 (285) /ײס 816 יטט״ט — א,; אוכיענדרעך־פיא אױפריים־יןערפערם, װעאכע ט״ר; זיך ײ״טער אי; נ״ע קאענערע יטפאיטערם — אזוי אויך דער ״אעבנסישװונג״: אין א װידער׳םטאנד צו דער טאטיועריע ײערט ער צע׳בפאיטערט א•; אוטצ״איקע רעבנספארטע;. אט דער באנריך פון אז אוד־טפינגאענער אעבנכ־שוװננקראפט, װאס װערט איבערנעמראנן פון א״; דור אויפן קונוענריק;, קען אװעקנעיטטעאט װער; א•; א״; ר״ טיט די באגריפ; פון די װיטזז־ איסטייסע נאטורפאריסעד, ײי צ. ב. די טארפעסטעזיע פון נאא, די ־אכי-נאנטע פו; ר״נקע, די ענטעאעכיע פו; דרייס א, א. און םיװערט אונז דעדיבער אויך קאאר ד־ באצ״כענוננ פון בערנסאנס אערע א־ס א װיטאאיפט—״יע טעטאפיזיק. דער אעבנםיבװוננ ווירקט יעטענ־ דיק אי; א באיעטיטטער ריכטוננ. ער פאראאננזאטט די אנטװערטוננ פו; דעד ענעדניע או; דעראאזט נייסט די װעאט זאא אר״נפאר; אי; א װאדעכוק־יטס-טויט, א־; א; ענטראפיע. ער נעטט דעדיבער א; א כאראקטער פון פר״ה״ט אץ איז ׳סטענדיק באטיט אר״נצו- טדאנן א•; ךער װעאט א װאם-נרעםערע סוטע פו; אעב; או; פר״ה״ט. א ״װעז;, ײאס אנטײיקאט זיך טער אדער װ״נ־קער פריי, יטעפט איץ-נייס אי; יעדן טאטענט״. אזוי װ״זט זיך ארוים בעדנסאנס קעננזא׳ז צו יעטװעדער ארט פו; א טעכאניםטייסער װעאטאניסוי- אונג: אוטעטוס אוטענדאעכע פר״ה״ט, א נעפ־א פאר אוטנעבונדנ- ק״ט פונס אעב;,- אבער נא״כצ״טיק או־ך פאר א; אוטעריסעפ- רעבער פויאקײט און װען איטיצער פון די פיאאזאפ; — װי צ. ב ז״״יאק טאדיטע;, בערנפאנם נ״פטיקער אנטיפאד — גאויבט, אז ער האט באזינט נעװיסע מ״א; פו; דער בערנסאנ״סעד פיאאזיפיע, פאיבאפ; נאך דעס אטעס או־ך א־צט ז״; פראבאעס פון •בעפער״ס; או; פו; דעד פר״ה״ט. פונקט װי עדיסט נעכט; ײאאט; ז״ אװעק- געיסטעאט נעװאר;. יעדעס װערק פון בע־־נפאנעז פירט צו א װידעראנטדעקוננ, א װידעראויפבוי פונס נ״סט, צו ז״ן באפד״וננ פו; דעס סתס- נענעבענעס, צו א נ״עס זעאפםטבאװוסטזיי; פון נ״סט. אין ז״ן ״אר״נפירוננ אי; די טעטאפ־זיק״ און ״טאטעריע און זכרו;״ האט עד נייסט נאר דערהויבן דעס נ״סמ איבער דער טאטעריע און איס באפר״ט פו; דעס גענעבענעס צו א טאט, נאר ער האט איס אויך אד״ננעבראכט אי; א; א״גענער נ״סטיקער װעאט. ער האט דער עד־סטער נענעב; א; עטייס; איטפואפ צו א טעטאפייייסער ײעאט- אנ״סויאונג, װאס איז נעװארן א סיסטעס. דאס ערנסטע פאר איס איז פויאק״ט, אוטטעטיק״ט, טאננא אין ״עאא; װיטאא״; ווייא בעינסאנס נאויב; אי; פאד״סריט — װאס איז בכאא דער קװאא פון ז״ן אפטיטיזס, — איז נאר א גאויב; אי; דעד טענאעכק״ט פון פאריסריט אװעק־סטעא; דאס פדאבאעס פו; בערנסאנם פיאאזאפיע סבאא או; איר פעדזענלעכע א״ניסטעאוננ צו דער װעאט בפרט,— דאס איז פאר אונז דאס פרוכטבארסטע או; װערטפואסטע, װייא עס איז א װענ ־צו נ״ע דעדקענטני׳סן און נ״ע אטת; פאר דער טענט״סה״ט. דיסענע, א״נער-פוז־אנדערז-זיך-אינטעריס״דנדיקע צו״סטאנד;; א נע״סעע;. וװ סיבאייבט דױערהאפט די פאדנאנננה״ט, װו זי ״סאפט אבער אור״״יפר־נגאעך נ״עס טיט יעדן קוטענדיק; טאטענט. דאס איז די צ״ט פון אעבך זי איז ע־פינדונג, באיסאפוננ, ד• טעטאפ־זייסע ס־בסטאנץ פון אונזעד טהות. אט די נערעבטע, קאנקרעטע צ״ט דאיייי ני״סט זיי; א״נפאך אידענטייס טיט; באגריך פו; אנטװיקלוננ. צו איס טוז נאך צונענעבן װער; ־ע־ באגרי־ פו; באיסאפוננ. צ• אט ד• איבערצי־נונגע; א־ז יסוי; בערנסא; נעקוטע; אי; ז״נע ע־־סטע יסריפט; ״ד• איטטיטלבאדע געגעבנה״ט; פו; כא- װיסטז־ץ״ אץ די ״•סעפע־ייסע אנטײיקלוננ״, נאך א לאנניאריקער באיסעפטיקוננ טיט טאטעטאטיק, טעכאניק אץ ביאלאניע אץ אדאנק דעס א״נזינקע; אץ די טיפענייסן פונס ניסטה-געיסעעך ער האט אויסגעפונע; א ראדיקאלז אוני+ך־יס״ד צװ״ס; דעס צ״טבאנד•■' פץ דער טעכאנ־ק אץ טאטעטאטיק, אץ דעס קאנקרעטך צײטלעב; דויער פונס ניסטה-לעבך אויב ד• טאטעטאטייסע צ״ט קע; באצ״כנט ,װערן אלס נל״בז״ך איז דעד טהית פ־נס ניסטה-געיסעע; אוטנל״כ- ארטיק״ט. אוטאויפהערלעכע פארענדערוננ, פאריסריט, קװאליטא- טױוע פאריס״דנק״ט, עװאייצ־ע, כאװעניננ, דורכדדינגוננ, יסאפנדי- קער װעדך אט ד■ אויפפאסונג פינס ניסטה-לעב; פארבר״טיערט ער אויפן יעבן בכיי אלץ. װאס איז נייסט קאנקרעטע־ צ״טלעכעד דויער — יסאפנדיקער װער; — רופט ער א; רױס; אץ ״סטענד־ק אונטעי־יסטרייכט עד אץ ז״נע יסד־פט; דעס אונטער״סייד צװ־״ס; ז־ער װעיט פץ רויס אץ דער װעלט פץ צ״ט. אבעד א״ך דער טהית פץ דער װעלט בכיי א־ז דויער, אונזער אינערלעך לעב; איז א פא־ויס־סטדעבנדיקע טעדאדיע, א; א״ביקע טוזיק. דא אונטער״ס״דט זיך נייסט די פארנאננענהייט פץ רער קעננװארט. בקצור דער טהות פץ אונזעד אינעדלעכ; יעב; איז װ־דקיעכעד דװעד ד• גי״כע אנט- יסט״ונג פילן טיר איטעטוס: אינס װעיטנעיסעע; אזוי װ• אץ איינע- נעס איך. װאס איז נאר א פונק פונס נרויס; פיאס, װאס ה״סט ״עלא; ײיטאל״, דער ״לעבנסיסװונג״ און װעטענס נלידעד זענע; אויך טיר, װע; ט-ר טאכ; זיך קיאר אונזעד פרייע באײעגיעכק״ט. אץ ־אס איז בערגסאנס א־ינינעלסטע אנטדעקוננ אויפז גע- ביט פץ ביאיאניע, נעטלעך ז״ן יעדע פונס ״עלא; װ־טאי״. אץ א נעװיס; זץ איז אט ד• לערע א; אויס״ספר״טוננ פץ דער אינטו- איצ־ע פץ דעס •סעפעד־׳ס; דויער אויפ; ביאלאגייס; געביט. דאס לעבך קיערט בעי־נסאך איז פץ ז־ינע עריסטע אנה״ב; א הטיסך פץ א; א״נאונא״נציקער אורטי־״בקדאפט, װאס איז פארט״לט נעװאד; צװי־ס; די זיך-פאנאנדערנ״ענדיקע אנטײיקיוננס-ר״עך סיאיז עפעס געװאקסך ז־ך אנטװיקלט דודך א ד״ צוגאבך װאס זע- נע; אויך — יעדערער פאד זיך — באיסאפינגעך אץ דער ״יסעפעדי- יסעד אנטװ־קיונני איז פא־א; א בילד פץ א באטבע, װאס װערט נאכ; אויסיסיסך צע־ספדוננע; אץ אוטצי־ל־קע ׳ספליטעי־לעך. אץ אט דעס בילד קוטט בולט צוס אויסדדיק דער לעבנסיסװוננ: פונקט װי ד• באטבע איז זיך פאנאנדערנעפאלז — אונטערן דרוק פץ דער עקספילאזױוק״ט אץ אץ קעננזאץ צוס טעטאי פץ װעלכ; זי בא- ׳י*ן י־״ן־יייז״ װעגז א חודש ־ זשורנאל־־ פאר װיםנשאפט אוי קולטור!פיאיעקם צו דער קאנפערענץ פון דעם ״ד״כן וויכניםאפםדעםן אינםטיטוט) טאטעריאל;; ז״ האב; אויך גע׳ספילט א נרויםע ראיע אץ דעס אויפבוי פץ דעס אינסטיטוט נופא, זאטלענדיק ארוס איס די װיסנ- ׳סאפטיעבע קרעפט; פון די פאר׳סײדנםטע יענדער און אפילו יספדאכ; און הי־בנדיק דעס פי־עסטיז׳ס פון אונזער נאנצער ארבעט- ספעדע כלפי פניס און כלפי חוץ. אבעד אנערקענענדיק אין דער פויער טאס די נרויסע באד״- טוננ פץ די ״■סריפט;״ סי־ פאר זיך נופא, ס״ אים באװ״ז פאר די א״פטו-טעניעכק״טן פון אינסט־טוט אויפ; געביט פץ דער ״ד־- ״יער װיסניסאפט, טארן טיר נ״סט פארטאכ; די אוינן אויך אויױ דעס, אז די ״•סריפט;״ לויט ז״ער נאנצ; טהות אץ לויט דעם אופך װי אזוי ז״ װערן ארויסגענעב; — אין גאנץ ה־ביסע אפ- טיט דעס נאר-װאס דעי־יסינענעס באנד ״היסטארי׳סע ׳סריפט;״, ארו־סגעגעב; פץ דעד היסטאר־יסער סעקצ־ע פץ דעס ״ײ״א אונטער דער רעדאקצ־ע פץ א. טיסעריקאװער, האט דער ״דייסע־ װ־סניסאפטלעכע־ א־נסטיטוט אפגע״סלאס; דעס פעריאר פץ ז־ץ וויסנ־׳סאפטלעך-פיבל־קאטארייסער טעטיק״ט, װעל- כע רעפרעזענטירט זיך טיט ,־. טאנוטענטאלע בענד ״״סריפטץ״, װאס ד־ פאר׳ס״דענע םעקציעס פץ אינסטיטוט האב; ארױסגענעב; (5: בענד - ד• פילאלאני״סע סעקצ־ע- ן באנד — ד• עקאנאטי־ס- סטאטיסטי׳סע אץ 1 באנד — די היסטאר״סען. ד■ דאזיקע ״׳סריפטן״ האב; נ״סט נאר כאר״כערט די יס״כותדיקע נעביטן פיץ דע־ ייד״סער וויסניסאפט טיט א נאנצער ר״ וויכטיקע ארכעטץ אץ