Literarishe bleter · 1929-10-04 · 40 (4.10.1929) · p. Seite 791

זײס 791 ן ע ד װ ע ל ס אי־ויפ, אז דער ״•צפומעי־" פירם האצ אויך זייגע הפעציפיתוע מע־־ות און סיאיז א םפק, צי דעי• רעד־פילם װעט אינגאנצן אױיסיטהויסן דעם ״•הטו• מען״. ווי מיהאס געםײגצ באלד א•; אנהויב. טאאיראװס עעאטער הײנטיקן כעזאז ןןןן אויסן הײנסיקן סעאסער־סעזאן גרײמ־צו סאיראװס טעאטעי־ אין מאסקװע א *ססיק א. נ. ,.די אפעי־ע פאי־ דרײ גרא־סן״ פון יערעכסן. װי זי איז געװארן אינסצעניזירס אין בעייין; א קאםעדיע פון יאפע דע װאגא ״ד״י אנדאלוזי-ןער?זסעין״ און צװײ רוהײדע *גסיק: ״נא־ סאריא סאיפאװא״ פון סעמיאנאװן (דעי אינהאלס: דער ׳ססענדיקעי־ קאנפליקס צװי־דן ליבע און פלינס) און אויך א דראפע פונם ױנגן פאעס אפװדקין: ״סינלעך און דאס הא-ץ י... אין יןןײ 1980 נעמס אונ־ סעי־ סאײ־ןןװ א גרויסן סורנעע איבעי• אייראפע און אמעײיקע צי עײ וועס זיך אפיצסעלן אויך אין פוילן. װײסס מען נאך דעיװײל גײסס. די אנטװיקרוננ פון לױגא אין כאװעט־רוסראנד ןש װעגן דער קאלאסאלער װוקס פון דעי־ סאװעסי״סעי קינ*■ פײאדוקציע קאן מען האבן א פאי״דסעלונג פון די פאלגנדיקע ציפערן, װאס װערן אנגעגעבן פון אפיציעלע קווערן: אויסער רעזיסיסערן, אק־ סיאי־ן און ססאסיסצן, זענען בא־צעפסיקס בײ פילם אין ראסנפארבאנד ססס.5א פערזאן. ביזן יאי 1982 זאלן אויסגעבויס װעי־ן 2000 דא־־פײדע *סצענדיקע קינאס און סס8 װאנדעי־נדיקע. 80 פ־אצענס קלובן אין לענינ־ גראד און אין מאסקװע פאײמאגן אייגענע פילם־אפאראםן. דעי־ אײנסריס־ פי־ײז אין א דארפײסן קינא סרעפס אן דורנ־כניסלעך פון פינף ביז צען קאפיקעס. םיאיז אויך *סוין צוגעסרעסן אויסצואײבעסן דעם עי־יססן יעד־ פילפ. א טעאטעי־ ברויז פאי פרארעטאריעד אץ בערי״ן ןש די גרופע יונגע דײסיסע אקטיאײן, װאס האס אין פא-גאנגענעם סעזאן געספייס אין בערלין מיס גױיכ ע־־פא־־ג ײאמפעלס *דסיק ״דער .,י־אסע פאהנע״ א בייװ, װו זײ באדויעין, הלמאי זײ האבן ביז איצצ גע״גפילס פאײ א בוי־זיסואז פובליקום. *גולדיק זענען געװען די מאסעי־ יעלע :אדינגונגען. דעי־פאר װעלן זײ אין איצסיקן סעזאן ספעציעל אפדיבגען א סעאסער פארן פיאי־עסאי־יאס אין דעם סעאסעי וועס מען קײן בילעסן נײדס פאי־קויפן. די פא־־ידסע־־ונגען װעלן ווערן אינגאנצן אפג״ע־ קויפס פון אי־בעסעל־ארגאניזאציעס װיפא אקטיארן פארדינען ןןןן אין דײסיסיאנד האס מען לעצסנס דוינגעפירס אן אנקעסע צװי־דן 8.000 אקטיאין װעגן זייערע פאידינססן. די אנקעסע האס גע־ װיזן, אז ססייו מארק א הוד״ט פארדינס בלויז 3,48%. אלע איבעײקע מוזן זיך באגנוגענען מיס װײניקער... װאס א קונסט־װערק טוז האבן, כדי צו האבן ערפארנ ןןןן אין דײטיסלאנד האס מען לעצסנס באצאלט 150,000 מארק פאי־ א פארסרעט פין א בןוװארײסן אפיציר, װאס סיזאל האבן געמאלט דער באי־ימסעי־ דײס״סער מאליער לייבל. ״גפעסער ה*ס זיך ןןלעי ארויסגע־ װיזן. אז דעי קונה איז געװארן בא־סװינדלמ אויה א מיאוסן אופן. דורך א צופאל האס דאם בילד אנגעקוקם א געװיסער פיאפעסאר האנס ילום און דעיקענס דעיין זײנס אן איבעס, װעלכע ער האט געהאט פאר־ קויפס פאי 750 מארק. װי םרזזפ ילום פארזיבערס, איז דאס ני״סט קײן פארסרעס פון א באװארײסן *פיציר, נאר פון א באאמטן, װאס איז בא־ •סעפסיקס אין אן אמוניציע־פאיריק אין אינגאל־סמאס. דער ד*זיקער פאל איז נ*ך אײנער םון די באװײזן, אז א קונסמ־װערק דארף, א חוץ אלע מעלות, אויך זײן אונסערגע״סריבן פון א גרויסן, װעלט־יארימסן נאמען, נדי צו האבן ערסאלג... בראגזענע װ:עזעס פון דער רויטײטער עפאכע ןןןן אין דער געגגט םון מעמץ האבן די ירידער פון וועינעי גע־ פונען פיר ביאנזענע װאזעס. געלעינסע האבן דעיקאנט, אז די װאזעם •ססאמען פון דער רוימײלער עפאנע און די ברידר װערנער האגן די װא־ זעם פארקויפס א געװיסײר פרוי בלום פאר 10.000 פראנק. •ספעסער #בעי האמ מען זיך דערװופצ, אז דער ״יריטײסקר מוזעום״ װיל די װאזעס אפקויםן םאי א מיליאן םראנק. דער דאזיקער םאקט האס ארויהגערוםן א גױיסן סומל. די יריד״ר װעריקר האבן סענות, אז מיהאס זײ אפגע־ נארס. סיהאס זיך ארויסגעװיזן, אז די ברידער װערנער האבן די װאזעס געםינען, ארבעסנדיק אויף דער לאזאצקער־לאסארינײסער באן־ליניע איצמ איז צוגעקומען א נײער מוען: די באן־ליניע מ>זנט אויך איר חלק... ,?•שעל־יאדי׳שע ןנ׳לעס־!?־ נזם. 41 (264) ד ו ן ג א ד פ דערשײנען א פאריאנ פאר אײן נײטפחה ״ביבליאסעקא מעדיצקא״, — אונסער אזא קעפל וווו אין פוילן *סוין עסלענע יאי*, צו א באנד אדער צװײ יערלעך. די אויס־ גאבעס זענען ם״ענסיקע, מיט בילדער און צײננונגען. דער אינהאלס פון די בינער ־־־־ א פאריסײדענעד די מהירים — נמעט אומבאקאנסע. אינ־ סערעסאנס איז. אבע־־, דער פאקס אז די ביבליאסעק װערס א-ויסגעגעבן פון אײן פוילײצער אלסער אדעליקער מ״ספהה — פאװלאװסקי, אין א דארך הינסעי־ פ״סעמײטל אין גאליציען. ״מעדיצקא״ הײסם די ביבליאסעק דערפאר, װײל דאס ךאי־,* הײסס מעדיקא. עס װערן ארויס־ געגעבן היססארײסע װערק און פאעזיע, דערצײלונגען און ראמאנען. די ׳כער־בלעמער זענען געצײננס פון אי־גענע ג־־אפיקער״ די פארסרעסן — סון אײגענע מאיער. א סײל מיטגליךער םון דע־ ארויסגעבער־מתזפהה ״סרײבמ ג#־ אין גוראלן־דיאלעקס, װעלנן מיקאן אזוי זעלסן אין פוילן. דאס ער״ססע בוך ,,יאגיענעיסקא״ — א מוסטער פון פראנס־דרוק — האס ארויסגעגעבן דער פריץ אלײן, מיבאל פאװליקאװסקי. די אילוסמיאציעס האם געמאנס זײן פױי... אין פאריקן ״װיאדאמאיסמ־סי דיסעראצקיע״ װידמעס װלאדיסלאװ װיטװיצקי א גױיסן איטיקל דער מ־ספהה־אױיסגעבער. דער פראדוקטיװפטער *ערײבער אין הער װערט ןןןן דער פראדוקשיװססעי ״סרײבער אין דעי־ װעלס בײס הײנסיקן סאג איז דער לאנדאנער *סונד־ראמאנען־מאנע,־, עדגאר װאלאם. יעדעס יאר װארפס ער ארויס אויפן מארק עסלעבע צענדליק בינער, װ*ס גײען בלויז אין ענגלאנד צו הונדערסער סויזנסער עקזעמפלאי־ן און ביענגען אײן זײער מחבר מיליאנען. װאלאם — נאמ״צ להלוסין נײסס קײן פוילער — װאלס אבער במװם־אופן נײסס געקאנס אזוי־פיל ״פראדוצירן״, װען •;י זאל מוזן ,,א־־בעמן״ מיס די אײגענע צען פינגע,־. פאקסיהז האיס װאיאם א גאנצן *ססאב ״מענסהון״. װאלאם צײננס בלויז אן די סעמעס און יענע פירן־אויפ. די לעצסע יאין האס װאלאס אנגעהייבן *נסארק פאפולעי צו װעי־ן אויך אין אנדערע לענדעי. אין דײסיסלאנד אלײן זענען ביז איצס דע־׳ *צינען זײנע 45 װעיק, אין א צאל פדן 1יז)ו),1,850 עקזעמפראי־ן אויך אין פוילייס גײען זײנע װערק אויסגעצײננס. דא נײכס לאנג האס זיך אפילו א באקאנסעי פוילייסער *דייפס־ססע־ע'־ געקיאגס, אז װאלאס איז דער *ססאיקפסער קאנקורענס פון פוילײסן בוך און ממייא — פון *דרײבער. אייפ ײדי״ס האבן מיר װאלאסן ביז איצס נייסס געהאס, נאי־ בקרוב װעס מען אונז אויך מזנה זײן. דעי ער״סטעי״ דעסעקסױו־יאמאן פון עד־ גאר װאלאס אויף ײדייס איז *סוין אין דױק... קעגן פימיאקן אלז פאװעט-ריסראנד ןןןן אין דער סאוועטײטער פיעסע איז מען איצס פיל בא״סעפסיקס מיס יאריס פ י ל נ י א ק עי האמ לעצסנס פארעפנסלענט אין בערלין א װערק א. נ. ״דער רויטער בויס״, אין װעלנן ער *סילדערס דאס איצטיקע לעין אין ראמנפארבאנד אין נעגאמיװע פארין. א רײ ״דרײבער־ארגאניזאציעס זענען ארויסגעסראסן מיס *דארפע רעזאלוציעס קעגן פילניאקן. א יאזונדערע *ססעלונג האמ אנגענומען צו פילניאקן מאק־ פים ג$רקי. ער פאױרמײלס פילניאקן, אבער ער מוסרמ *גטארק און טרעס אױיס קעגן די *סארפע ארויסטרעטונגען און דער ני״סם חבר״סער באצױנג מצד די קאלעגן־יסריפס״סטעלער. דער ״יסטוטער״ פילם און דער ״רײדעװדיקער״ ןןןן דיסעג איז פארגעקומען אין יערלין אן אײגנארטיקער עקספע־ רימענס. אין קינא ״אוניװערםום״ האס מען פאר אן עולם אפגע״ספילמ דעם ענגלײסן בארימטן פילפ ״בלעקמעיל״ צװײ מאל. ד>)ס ער״ססע מאי — *ססומערהײמ, דאס צװײסע מאל — װי א רעד־פילם. נאך די פא״־סטע־ לונגען. איז פארגעקומען אן אפ״ססימונג, װעלנער פילם סיװירקס אנגע־ נעמער. פון די 1800 געסט זענען ביז דער אפ״ססימונג געבריבן בלויז 1125. די אייעריקע זענען אװעק און נײסס געהאס קײן געדולד אויסצו־ זיצן ביזן סוף... פון די 1125 האבן זיך לסובת דעם רעד־פילם אױים־ געזאגס בלויז 489; 085 זענען געװעז קעגז• א סך אפלעינען פון דער דאזיק״י אפ־ססימוגג ק>>ן פען ני״סצ. װײל קודם־נל איז דעי רעד־פילם געגעבן געװארן *בפעצער, װען די גאנ־ צע אינטריגע איז ״סוין אויסגערונען. צװײמנם — האס די גייעסטע מערהײב גישמ פארשמאנען קײן עגגליש. פונדעסטװעגן װײזט זיך