Literarishe bleter · 1929-09-27 · 39 (27.9.1929) · p. Seite 768

?יעעדזןדי^ע 3?עעעד 091. 39 (182) זײע 761 — ״עס װענדמ זיך, װער סיהאמ מעי חיציבות; צי איך, װאב א־בעט תזװעי־ אין *גפאן און פרא; און מוז מ״ן ברויס סיצ ־דװײס געניסן׳ צי יענע, װערבע פון מײן פראצע נאר געניסן און לעפן זיך א גוטן טאג״. דע־ זעלבער אינערלעבער. זוטיײברויזגדער פראטעכמ קעגן דעי בא- ציאלער אומגערעבטיק״ט ײימ זיך דורך םיצ מעי־־לו״ניקעי קיאפצ אין במעט אלע פ״דל יעי־ ראװיצקים פאבערן. צי איר רײענגו ז״ן ״אומגעבעסענעם בא־ציצעי*", צי ז״ן ״מחלועה פון •גאך־דאט״, אין װער־ בע־ א־ע פיגורן רידען זיך מיד זײער גרויסקײמ און מימ ז״ערע חעלדן־םאםן, און נןײנעם פארצ דעיבײ ני׳דצ א*ין, אז: ׳דיקם סען סיעי־דטע אויפן פי־אנט: ביװעי־ פא־סיליקס. װי א ׳דפענדל. און פאי־געסן, װי עס וחןלם מ*ך לן״־ער ני״צצ געקאנם. *דפעטעי קומען אפ-ציין. געגעיאלן. פויקן, י־ימען זיך און *דא־ז. אז א דאנק :אר ז״ע־ע הבמוה און גאוגוה האבן זײ דערג־ייבס :צחונות,,. דע־ הויט פא־ באציאיע־ געיעבטיק״ס גיים דו־ך װי א חונױ ד־טדי־ה דו־בן גאגצן ביב־ וואסעי־ א פאבע־ איר זאלט נ״כט אגבאפן, ״דע־ י־אט און די מויזי/ ,.דאכ אײדעלע פעלד,,, ״צװײ ביכע•־", ״צװײ פעי־ד״, און אפילו אזע־בע, ווו דער דהבי־ *טײנט א װײל מיטנעריסן צו װעדן דוי־ך געװיבע נאציאגא־־יאמאנט״טע *טטימונגען — אוסעםום דא־ מינײ־ט ביי ראװיצקין דעי ח.״ב שאי באציאיע־ גע־ענטי־ײט, דאב אינעי־יעבע פאי-טטענדנ״ט פאר דער מע־־װעיטיקײט פון אריעט און *־בעטעי איבע־ פובט און פאבטעװען און לידיק־גײן. זײן *טטירעי־ צאין, ז״ן אי-אגיע. ז״ן ב״ביקײט—אין א״נעב װאיט, א־ע *טא־פע יא־צן, װאב ע־ פא־מאגט. א״ב טארענטי־טעי פוב־יציבט, װערן בײ א*ם אויבגעניצט אינבטינקטױו. אן םענדענץ. א*ן אפילו ט״יהןך אן באװוסטזיניק״ט, קעגן יעגע ״הארצערגע,, *טאך־מאט פיגוין, װאס װעי־ן דיק און גױיס אויפן חיטבון פונס אי־בעטזאמען קל״נעס, נ״טט אנזעעװ־ װי מיר זעען, *טוין ביויז פון די מאטױון דורך װזךבע יא• װיצקי װעיט אגגעיעגט. איז צװ״טן אליצקיס אן ראװיצקיס פאבעין פאיאן א געװיבע סמיבוח־הפ־׳טװת. בײדע װערן געטייבן דדרך אײגעס און דעב זע־בן געפיל פא־ באציא־עי גע־עבטיקײט; בײדע ט־אגן אייל זיך ז״ער *טטאיק אויפגעפ־עגט דעם חותס פון דער צײט. און ביעגגען גאנץ בורט צום אויסד־וק די ה״נטיקע געמיטס־באײעגונגען. כייט דעס אונטעי־ט״ד. װאב, בעת ל. אייצקי ראזט זיך פירן דויבן אבבטיאקטל •׳אייטטאנד און פארלײט דע־ב״ דעס קינסטלער. גיט זיך פ״טי בעי יא־ יויצקי איבע־ אינגאנצן אויפן באראט פונב אינסטינקט, אין דע־ג־״בט װאב ־. א־יצקי האט נ״טט געקאנט באװ״זן אויפצוטון בבװנה. האט פי־ט־ בע־ ־אוויצקי אויפגעטון אינטואיטיװ. אן הננדת און אץ טעגדענצן. :אך א פאקט, אז קונבט און דיבטונג זענען ג־עבעיע מקויביב צי אינבטינקט און געפי־ װי צו ט־אבטענ״טן און אבסטראקט־יטברדיקע קאטבינאציעב עב איז א :י־טט־צע״טטע־בא-ער בלל, א :ויטװענדיק געזעץ. אז דעי קיגבטיע־ איז א ק״ד פון א בביבה און פון א תקופה און נעמט־אויש ביודעיב אדע־ ברא־יידעיב ז״עי ה־טפעה. יאװיצקי פאי־ מאגט װ״ם :״טט א־יצקיב ־טב־אך־קאמ־ױאציעב, אריצקיב װאיט־טפיי אדן פאיבן־מ״טונג, יאפינע־יע װאיט איך זאגן. יאװיצקי איז אין דעי *טפיא־ אומגעק־נצרט אי :פאך ביז גא-; ז״ן ו־א־ט ג־אנצט נ״טט און *ט־מעיט ג״טט, ז״ן ג־אב איז א־עב און ט־־־מא- באכא־; ע־ פא־מאגט אבע- א חו*ט פא־ ט פ און בא-אקטעי. פא- ד־אמאטי־טע־ תאגדרונג, פא־ קו־ץ־געפאבטע־ ראקאג״טע־ דע־צי־רעי״טק״ט, ע־ האט דעם כח צד ז״ן אביעקטידו. זיך א־״ן צו -עדוצ־ין ביז א מינימוב און איבע־צוגעבן ד־ איניציאטװו ז״נע חע־דן גופא ז״ן זאצבוי איז אן א״נפאכעי■ א פ־־מיטױוע־, א פאיקבטימיעבע־ אן דיגיעב־עב, אן ״קאזיטארקעב,, און אן ק־אדע־ן. עי פא־מאנט נ״טט *טט״נבא־גב ט״לסא־ ׳•טטוינעגדיקן. טא־פזינ־קן א״נפאר, אבע־ עי פא־מאגט ־טא־פזין און אײנפאי. און דעיצו י־*ן־י*די*=ז א״נפא-. דאב ה״ט י״ן־בביבה-טן און ני־טט ק״ז אויבגעט־אכמן אדע־ פון דעב פינגעי אויבגעזויגענעב דעיביי איז ־א־ דויצקי ב־א־עטאיי־ט :״טט בכװנה נאי בטבע, עי איז א קיגד פון דע־ מאבע. א נענטיט, װאב איז גע־טטאנען אדע־ *טט־־ט נאענט צו פיזי־טע־ א־בעט, װאב װ״בם די עװרה. װאב דעי זי־ד־הויטיקע־ באג״ט קעגן דעב *טװ״בירן מיט די מאזאריעב. עט איז גענוג דירכצור״ענען ז־־ן ״פעידכ־חאטעי ־, אום צ־ דע-יזעו דעש גאגצן ־א־ויצקי פון קאפ בױ פיב. ״מען האט א פעידב־האטער גע־טטע־ט פאי ר״בע פעיד, ו*אב :ענען װעיט מימ א״ני־א־ איז אן א־נעטב־פע־ד געקומען. װאב האט אן אגט״ל אין דעב בוי גענומען. געיטלעשם די ציגל, קארך און לײב. איצט װיר ע־ אלס ז״ן הײס א *טטוב אין דעש האטיי באקומען. — .. צי האבטו נ״טט געהע־ט, אז דע־ וזאנדד געבויט איז בפעציעל פא־ ח־טובע און יייכע פערזח׳!,, ־ט־״ט אײב דע־ דיגעי ב״ז — און דו ביבט *טמוציק, ־דטינקסט פון *טװ״ס; עב *דיאגט פון דיי ד־ גייגע גא־. ד״ן א־מ איז :א־ ד־ ־טטא־" (ײ ט * שדינ גע ליבע עד. זז ס ,עד יג נ ש ♦ * יע פיי?זטי עע״ארײעיע־״ ידנסט. ב ־ער רי: א־; בא־ע־צער פו; נעקי־כענע בעניע־ :—י -ע-־צ־נען;־ו-־איק זענע; א״ כעזעי*־ עע אין ירײ•!טעננעפו:־; ט־ט פארי ע:נ צוזא פ-אבי־עטע; זע:עז הרי יא- ב״יפ״בטעי־ע־ י״ע־ * רע־ בארא ניגע־ -*ו יט ״•ריפטז״ ׳,ני־נע:•; נ א־נט יז•• װערכן די נאנצע ״ד; איבער ־עאפטיעכע פדאנ; : ניעסערע!ד-״בטיטע״ > ארבעטז קע־ ״פיייע נװ-־א־;א־־ װ־רכ־עט א־;;פדאנד- ינערס ־<!; ני טערקט זיך נ־׳עט א־ ־ צעט״רס איז א־צ״עד ״;א־■ ב־יר ב־ע:- ינערז אאייז״. ײעגז :־ ״ "=ע■־ איז , , , י וננ ״ייעג אפחאנרי״ו יכט. <• באאיינכי־ו;כ טערטטע פו; רעב י א־־־ ־יו רוננעז, אז ער איז צוג,. <_< < א - :יקר;־ ־עכ א־נ גע; פו; י יעטיצט ־יןער; ער רער ריטעדאטור-קדיט :יז; סו־ א־ז פו; אנהו־כ :;עזאדיט ננע יסריפט;■׳ זענעז ער ,.נעקריב; ־ בענד — ך— איז ■ערוננע; די פאד ה זיינע ארנודענטן אוי גע;, אר< ארע זיינע טיינונ ע;, װעאכע האכ; א־ א ־באפוננ ,״ע־אר״״ע נערס א;'ז *צ. נ' א צאא פ ׳"גוכנע; איבערע :ע ־עט, װאס רז־ט זי•: פו; רער איטעראטור אויז באנה א־ז יער ער־כטער נ־ נאנ; ק; װעיט. ר־: עטענר־׳ אי א * צ״טיעכ; טט — :ער ק־נ רית רע=; פון רעד ר־טערא ־ע אינטע איז אין רי העכעי׳ .געז איבעי ׳; אפהאנדאװ :ייעז פ< יױייט; בא־טכ א העאפט־ םיז צ כ־עי וױ . דאר״עע צו י־טע : יער־פט״צטערער או; ז״נע צו רי באצױנג! א'ז רער ירט געו־א־: ,־אכ זענע; דיכקוטי גיכ, ו ■־־״־ע ענ• י־גידא־׳ וק אײ־ ז־ין ק ־ר,. פארב פו; זיי; קריטי פ־ט רעב ׳כאפונגעז יא׳עטי צ; ־אי ־־ צטע צעז-פופ ן רי רע ג־ פיעכע אי אפע־־עז א־ז א״ר > _ פ ערײ־ יטט דע: ניי : פו; קונכט. ער זאגט אויפאכוננ איטעראטור, ז״ן אחכ־ה-פס־כאאאג־ע, פו; רע- פ־ ירװייז פון ייר; טי ׳ע; נעכו פ־אכאעכ יעייײר^ ײבז. עו יערי ־ער״י;. װאה ער זאר י ער זאר יער קיי; דעות, װ עאפטיעכע נייע נעזעיל׳ ז כיז ר איז טי־רװיי י אעזער ־כע־ א־ן ־יעכ *ערי ײכטוננ , א־ין בול סארט, ארער א־־; י פו; א״ז ני״בט א־ן רינסט באהאנררט ראנד :ינעי־ יעט-רוכ :געז א־; כאװי נריכטײ א־; פאריטי״בע איי איז צ־ יפנאבע או הארט ני־עט, אז ז״ז טור ער אין דעד ריטערא נ,װאכ עי י״עט ארכ פאריטיקער פיאנע נ אבע־־ רי פו;יאא- ו כערד ־אב אדעי אויסצורייניקז ד ׳ערייפעד ״רערכ׳וט־ק; :״ע :ד• פדאגן ר בא זאנדרכ דענע. ע :א״בטידטע, א בא״־ײ איזא: נעכיט א; ואר בא־ ױקער, ו אזוי קענע; פ־אן יאויז קריב :ר״בער״. טע אפנעאעיטע ׳: ייבט דויב- גיט. עי ־עיי ־׳עז װ־, פו; איטע־אר פונקט ׳עטאנר פ•; רעכ ־ז ר־טע- גערן אי ני י צו א בא־וענװנ בײ ציע; זיך צו איטעיאטור װ ןדט״ד־קעד , װ־ דע־ פ> ־טיקעי ׳טעראט־ר-קר י;ער אי יע־ רי אויכ װי