Literarishe bleter · 1929-08-25 · 34 (25.8.1929) · p. Seite 662

?יסעד^דיישע 120273 גום. 34 (277) 3<^ 1ײט 662? געאויף צוריק אויר דער בינע צופ לעכל פון פארהאננ, דורך װעלכן אקטיארן קוקן נעװײנאעך ארויס םיט אײן אויג צום פובקיקום, װען דער פאדהאננ איז אראפנעקאזן. אז איך בין דער לעצטער (צו־ ריב מײן שײערן קאםטױם) ארויה אויד דער בינע, איז שוין ראם •עטיקר פארהאנג געװען באראגערט, װי פון א טשאטע םציגן אויר א ברעקל צוקער... נאך א לעננערער דינגעניש, האב איך ענדלעך אויך נעקרינן די נעלעננהײט צו כאפן א קוק דורכן לעכל. און איבער־ װארפנדיק א פאר מאא מיט די אוינן, האב איך דערזען אין א פא- טעל פון דער ערשטער ר״ א קצײן, מאנער מענטשעלע מיט א דאר קינדיש פנימל, מיט העל-געצבלעכע נעשוירענע ײאנצעם. געזעסן איז ער אביםצ ארונטערנערוקט, אזוי, אז דער קאפ האט זיך אויםנע־ נל״כט מיטן װענטל םון פאטעל. איין פום הויך פארליינט אויף דער צװײטער. די עלנבוינן אנגע׳טפארט אויף דער קני. בײם ערשטן אויגנבליק האט מיר עפעס א קלאפ נעטון אין הארצן. נישט אזוי יאב איך מיר אים פארגעשטעלט פון ז״ן בילד, װאם איך פלענ פדיער זען. נאך דער פארשטעלונג איז ער ארײננעלאפן צו אונז הינמער דער בינע ער איז געװען זײער בארעדעװדיק און אנטציקט. מיר — אביםל פארלוירן און איבערנליקלעך. סיר האבן געײונען נאמבערנןן... יענער אװנט אױ פאר אונז װירקלעך נעװען א היםטארישער זײן פאעטיש־באג״םטערטער ארטיקל װענן דער פארשטעלוננ האט נעגעבן דער טרופע פרעסטיז׳ם און אנזען נישט נאר אין די נרע־ נעצן פון פוילן. ער אלײן איז נעװארן אונעזר פאטריאט און בא־ שיצער, האט פון דאן אן אלעמאל נענומען א לעבעדיקן אנמײל אין די אינערלעכע אנגעלעגנהייטן פון דער טרופע און איז שטענדיק גרײט געײען צו העלפ;, מיט װאם ער האט נאר נעקענט. די הו פט- .אך, װאם ער האט אונז געגעבן איז — דער נאמען.די װ־לנער טרופע״ איז נעװען דאם קעפל פון זיין ארטיקל איבער אונזער ער־ שטער פארשטעלונג אין װארשע. אונטער דעם נאמען האבן מיר רערנאך מיט רום און כבוד ארומגערײזט און נעשפילט איבער גאנץ אײראפע אוי אמעריקע. אונטער רעם נאמען זענען םיר בארימט און פאפולער נעװארן ב״ דער גאנצער ײעלט ״דן און ביי אן אומ־ נעהויערער צאל נישט-ײרן. ״די װילנער טרופע״ איז נעװארן א נא־ ענטער קולמור־באגריף פאר אלע, װאם אינטערעםירן זיך םיט ײדישן ׳עאפן. אין יעדן לאנד, אין יעדער שטאט, ײוהין מיר זענען נעקוםען, אומעטום האבן מיר נעטראפן פארערער, באהארצטע פרײנט, װאס האבן פאר אונז געטון ממיט אוממענלעכע זאכן. אבער װען מיר זאל נישט קומען אויפן געדאנק די ״װילנער טרופע״, מוז איך מיט א באזונדער געפיל פון דרך־ארץ דערמאנען די נעמען איזביצקי און נאםבעדנ. מיט די נעמען איז ביי םיר פאר־ בונדן דער גלאנץ-פעריאד פון דער מרופע•. װילנע—װארשע. ביידע האבן זײ נעהאט א גאר נרויםן חלק אין אונזער ערפאלנ. בײדע האבן מיט זײערע פערזענלעכקײטן בײנעשטײערט לטובת דער טרופע. פון יעדן פון זײ האבן מיר גענומען דאם, װאם אונז האט נעפעלט; פון ע־שטן — כאראקטער, פון צװייטן — דעם נאמען... דורכגעװאנדערט נאנץ אייראפע, דורכגעשניטן אמעריקע. אויםנעװען א װעלט — פון װילנע ביז םאן־פראנציםקא, פון יאםי ביז וױניפענ. פון װילנער ״צירק״ און בוקארעשטער ״זשיגגיצא״— ב־ז דעם האאנער ״קענינלעכן טעאטער״ און דעם שיקאנער ״אודיטארױם״... אויסנעװען א װעלט. דורכנעמאכט שטורמישע ערפאלנן און פ־ינלעכע דורכפאלן. א םך איז דא װענן דעם צו רערן און צו דער- ציילן. אפיער בײ א נעלעננהײט װעל איך עם נאך טון. נאך זעקם יאר בין איך װידער א־ן װארשע. איזביצקי און נאמבעדג — בײדע לעבן נישט מער. די אמא־ ליקע ״װילנער טרופע״ — איז שוין אויך נישטא... רע׳עטלעך אויף בײדע זײמן ים טוליען זיך נאר אין שאטן פון דעם ״נאסען״ און מאטערן זיך נעבעך מיט אלע כחות ארױםצובאקומען נאך עפעם פון ז״ן אמאליקן גלאנץ... דער נאמען איז געבליב;. דער ״כאראקטער״. די ירושה פון ״נאלדענעם אנהויב״? — װעגן דעם װיל איך גישט רעד;. א־ך בין א נונע־בדבר, כאמש איך בין איצט מים קײן ״װילנער״ נ־שט פאדבונדן. זאלן עס אנדערעטון. אפנעזען אבער דערפון, װאם מיר זענען באלד אנערקענט געװארן אלס א טעאטער און נעשפילט מיט א גרויםן אויםערלעכן ערפאלג, האט אונז נאך אבער נעפעלמ זײער פיל. םײ קינםטלעריש א־ן נאך מער ארגאניזאציאנעל. דאם טעאטער האט געליטן פון צװײ זאכן; סיהאט אים נע־ פעלט כאראקטער און א נאמע;. דער צופעליקער נאמע;: ״פאר־•; פון ײדישע דראמאם־ישע ארטיםטך, האט גארנישט אויסנעדריקט און צו קײן זאך נישט פארפליכטעט. און אזוי האבן מיר נעשפילט א יאר םיט ררײ-פערטל — נאמענלאז און כאראקטערלאז — מיט אן אלץ־שטייננדיקן ערפאלג, צוערש־ט אין ײילנע, דערנאך אין קאװ־ נע, נראדנע און בזװאלק. כוכות 1017 זענען מ־ר אננעקומען קײן װארשע. דעם זעלבן טאג, װע; ד־ דײטשע ארמעע איז ארי־ן אין װיל־ נע. בין איך געײען או־ף א פארזאםלונג פון ד־ ײדישע בירגער־ מ־ליציאנערן. או־ה דער טריבונע האמ זיך באװ־זן א סאן פון איאר עטלעכע און פעדצ־ק, א קרענקלעך, נישט־נארמאלע פיגור, אבער מיט א זײער ם־מפאטיש-א־נטעלינענט פנים, א־ן פענםנע, פון װעל־ בע סיהאבן ארו־םנעקוקט צײ" גראע שטאלענע אויגן. א נאנץ הוי־ כער שמערן, די װײכע נרוילעכע האר פאדקעמט ארויף. ער האט אלעמען באצװונגען און מיטנעריפן מיט זײן דעדע, װאם א־ז געװען פול מיט קראפט און אויסערנעװײנלעכן טעמפעראמענט ביהאב אים נעזען צום ערשטן מאל, בין געװען ני־ניריק צו וויסן, װער דאס אױ, און האב ז־ך דערװוםט, אז דאם אױ יוםף איזביצקי. ש־פעטער, װען די די־טש•; האבן זיך שוין געהאט באפעםטיקט א־ן ש־טאט, און מ־ר האבן געשפילט אין ״צ־רק״, א־ז ער נעװארן אונזער װארעמער פרײנט, און א הײסער אנהעננער פון אונזער טעאטעך די צונעלאזנקײמ פון זײן כאראקטער, זיין דעמאקראטישע נאטוד, דער פאלקםטימלעכער הומאר, זײן באהאװנטקייט אין קונםט־ ענינים און באזונדער װארעמער א־נטערעם פאר טעאטעד — האט אונז ש־טארק דערנענטערמ, אױביצקי האט געװונען אונזער אלע־ מענס ליבע און צוטרויען, און ער האט אויסגעא־בט א גרויםע נײם־ טיקע ה־טפעה אויף יעדן פון אונז אן או־סנאם. ראס לעצטע מאל האבן מיר זיך נעמראפן אין נױ-יארק, ײען די ״ײילנער טרופע״ האט מיט פראכט און נלאנץ געש־פילט אויף בראדװײ. ב־יניש מיכאלעײיטש איז דאן געװען אין אמעריקע אלס שליח פון דער ״דישער ש־ול-אדגאנױאציע אין פוילן. ער איז נעװעז זײער פארנוסען, און א םך צײט און מי האט ער דאך אפנע״יבן בײם אויסנלײכן א םכסוך צװישן די מיטנלירער פון דעד :— פע אלס בורר פון בײדע צדדים. סיאױ אפשר נעװען נישט קײן צופאל, װאכ די אומש־טענדן האבן אים אלעמאל צונויפנעפירט און נעהאלטן אין קאנטאקט מיט דער טרופע, פון אירע ערשטע טדיט, ביז דעם אנהויב פון איר צעפאלן... א ײאך צײט פאר דער עריקטער פאריעמעלונג אין װארשע האבן מ־ר, א גרופע פראװינציעל־ליטײישע ױננע-לײט און מײדלעך, ארומגעדרײט זיך איבער די װארשעװער גאםן, נישמ ציענריק קײ- נעמם אויפמערקזאמקײט, װי םיװאלטן גאר אין װארשע קיין יידן נישט נעװען... און ײען אלע פארבאד־יטוננען זענען געװען פארטיק, האבן מיר אננעהויבן אין דאמאלפדיקן ״עליזעאום״־טעאטער ם־טן ״דא־פם־ױנג״. און פונקט װי אין אנדערע שטעדט פון דער פרא■ ײינץ, זענען אויך איצט צו דער ערשטער פארשטעלונג געקומען עט- לעכע צענדל־ק מענטש־ן... אבער דאפ האט אונז נישט אנטמוט־קט, פארקערט. די שטימונג א־ז נעװען גאד א געהויבענע, יעדער א־י- נער ה־אט זיך באמיט די פאריסטעלוננ זאל נײן װאס בעסעד. מיר שפילן דאך עפעם א־ן װאריעעי און פון דער פראקט־ק אין די פ־י־ ערד־קע ש־טעט האבן מיר געוײסט, אז די באלוינוננ פאר די ער־עטע עטלעכע לײדיקע הײזער באקומען מיר ערשט שפעטעך אזז־ א־ז טאקע געש־ען או־ך אין װארשע, אויה מארנן. בײ דער צװײטער פאריב־טעלוננ, בײ א-ד נאבן ע-קטן אקט אראפ פון דער ביגע און זיך געלאזט ג״ן אין :•־ין גארדעראב־צימעך פלוצליננ דערהער איך אן אויסנעשרײ: ״קי. עך נאמבערג איז אין טעאטערן״ און סיהאט זיך נלײך אנגעהויבן א