Literarishe bleter · 1929-08-16 · 33 (16.8.1929) · p. Seite 652

?'םסר&רישס בלסססר נ?ס. 32 (275) זײס 652 דד.?. ז־עיעעיזנקי / בזענאס-א״רסס די אדגענטיניש־ײדישעד ליטעדאטוךי*) טערי׳םע נעטען, ײי ט^׳בקאװיט׳כ, ניםער, פראפא;, ױםױ ראב־נ^- ,•וימ•;:, בער? גרינבערג, נראניעײיטיע, נראניט׳טטיין. איז ז״ערע העצטע דערצ״לוננען און לידער ׳עפירט זיך אזוי-צו-זאנן א ״נ״ער נ״נטער ײאל■•. ב״ אייניקע פילט זיך צװ״פל או; פארצײ״פלוננ. טאיעקא- װיט׳ט יעײ״גט בטעט אינגאנצ;. צ״טנװ״ז װארפט זיך דורך ז״נס א ליד או; עם פילט זיך אי; זיי; זעיטענעם ׳טרייב;, אז עפעם בויט זיך אי; איב א־בער, אז נאך זיי; ער׳טט; באנד לידער, זוכט ער א נייעם װעג און א נייע פארם. דאס זעלבע טערקט זיך איז ױס,־ ראבינאװיטיעעפ דערציילונגע;, איבערהויפט אין דער דערצ״לוננ ״זי כליפעט■•. ױס־ ראבינאװיטיט װיל זיך איינאנקער; טיט ביידע פיפ א־נם הינ; לעג;, אי; די הינע פםיכאלאניעם. ער װיל זיך בא- פ־״ע; פון די נאכדוייעני־ע; פו; דעד אלטער היים, און םעגלעך, אז עם װעט אים געלוננע;, אויב... ער װעט נעפינע; די פאסיקע פאדם און נ״ע יטפראך פאר זיינע העלד;. אנדער־ם איז טיט יעקב פלאפא;. פלאפא; איז א קאדפליציר- טער טאלאנט, דורכוים קרעפטיק אין זיין ׳םאפן. ער א־ז א-טאלע- ר ׳טער ׳עילדערער, װארפט נאנצע הויפנס פארב;, ײאס טאכ; בונט ז־ינע בילדער, אבער עס איז פאראן װילד-פריטיט־װעם. ײעלכעם יטטידט אים, ײי פדאטעטעום; צום פעלז. פלאפאנס אופן-יטר״ב; װיל נאכטו; אויך נראניעוויטיט. ז״נע נאר ער׳טטע דעדצ״לוננע; זענען נעװע; טער כראניק, זיינע לעצטע דערציילונענ; פארטאנן יטוי; פארב, א־טפרעכיאניםטי׳טע יטטריכ;, אבער ער קאכט זיי נ״סט איבער און ערטערװ״ז באקוטען זיך טאקע בי• א־ם איטפרעסיאניםט״טע אוטנעלוטפערטק״ט;. קיין פארװורפן קע; טע; אים אפילו נ״טט טאכ;, װייל אינם פראצעפ פו; זוכן קע- נען פארקוטע; טעותיפ, אבער נראנעװיטיט דארול זיך אויסלערנען האבן די פאר׳טטענדעני׳ט פאר פארבן, און דאס, ײאם ב״ פלאפא- נע; קוטט פאר על-פי אינטוא־ציע, ײעט ער דארפ; טאכן דורכ; ׳צטו- דיר; כעטי׳עע א״נניעאפטן פו; פארב-קענניםטאנד;. אן אוניקום צװ״ס; די אלע איז גראניט׳םטיי;. נראניט׳עט״ז דענקט פיי או; טאטענטנװ״ז דאכט זיך, אז ערנעצװו אי; דער ׳םטיל יצטעלט ער זיך א פראנע: ״ײאס בין איך׳״• טען ל״ענט עם ארוים פו; ו״נע דערציילורנע;, לידער און ז״ן גאנצע טראנעדיע בא׳טטייט אין דעם, װאם ער איז צוגעבונד; טיט; אבסטראקט;, פאר בערל נרינבערנ ׳עטייען ׳שין נ״םמ אזעלכע פראנן. בערל נר־נבערג איז אן אינטואיטױוער זוכער, אטװייניקפט; איז אנט- װיקלט און ארבעט ביי אים דאם אינטעלעקטועלע. צודיטנם, גי,}פינט ער נעהעריקע פארם או; אינהאלט, סקיצירט פראכטפול או; נעלוננע;, נעטט אריגינעל א םױזיטעט, אבער טיט אים קען זיך טרעפן אטא: איבעראיעוננע;׳. די ארינינעלקייט פו; ז״; שאפן קע; א־ם אטאל לייכט פארפירן אינם באנאלן און טאקע דא דארר ער ז״ן פארזיב- ט־ק אי; זײן זוכן טעטעס, אינהאלטן או; פארם. װער עס הוימט יא אן זיך נעפיגע; אי; זיין דיכט;, נ״ענדיק צו א פראצעם פון פאלקאטענעם ריױ־-װער; איז ט. ד ניסער ניםער איז דער זאפטיקםטער פון ד• ארגענטיני׳צ-יידייצע דיכטער ז״ן דיב- טונג פארטאנט פלאסטי׳ס בילד או; פ״נעם ריטם, אבער ער איז נע- װע; צו-דורכנעדרונגע; טיט; ׳צטיל; ײ״, װאם פאפט זיך ני׳טט צו ד• טאדערנע צייט;. .אבער דאם פריערדיקע האט ב״ גיסער; אפנע- בראבן און ער גייט אר־בער אוי,־= נ״ע רעלס;, טען קע; זע; איבער- הויפט אין זיין ליד ״האלוצינאציעם״* דאס ליד איז א נ״ער קלאננ אין ניםערס דיכטוננ, עם ה״םט פארלויפיק, ״האלוצינאציע״, אבער דאפ ײעט טוז; װערן ז״ן אני- טאטי;; חלום, זעעני׳ם װעמ ב״ איפ דארפ; פארװאנדלט װערן אי; א װירקלעכקייט און אי; א פאעטי׳צ; טאט. נעװים ײעט עם אזוי זיי;, — דאם באײ־יזט דער נייער באװוםטז״;, אויםנעדריקט אי; די אפיצלום-טראפנם פון ניםערם ליד: ניסער װעט אנ׳סטאט דעם דיבטעד פון ׳טטילן ײי־, װערן דער דיכטער ״פו; קאטו־ און יצטורב צענליטך. י אזוי ײייטיקט דער ארנענטיני׳ט-יידי׳צער דיכטער אינם זוכן ײענ;, פארטע;, אינהאלט;; דאס איז דער בעםטער באװ״ז, אז אי; ארגענטינע איז פארא; א ייד״םע ליטעראטור, ײאס לעבט און האט א באדן צו אנטװיקלען זיך או; וואקםןן... א״ א טיצונהדיקער לאנע נעפינט זיך דער ייד״צער ׳ערייבער א•; דיכטער א■; ארגענטינע, ער איז פאד״נזאטט נעזעל׳צאפטלעך א־; *היד״צ. נעזעליצאפלעך: װ״ל ד- הינע ״ד״סע סביבה איז דורכ- נע־י־ונניע; בבבל ט־ט ביטול צום ליטעדאדי׳צ; או; דירטער״צן; יהידי״ע װ״ל א צו-נרויסע אהיזה האט באקוטע; דאם גראפאטאנ״םע א־נם אדגע;טינ״ע;-״ד״ב; ליטעראר״ע; לעב;. אט די צװי־ טאטענט; האב; נעבי־אבט דערצו, אז טיבאטערקט נ״בט להלוטי; דעם פראצעם פ•; די ליטעדאר״ט-ריכטער״בע הבלי-לידה, וואפ קוטט פאר ביי דיער ״ד־׳צער ױננעד דיכטונג או; בעלעטר־םטיק א־; ארנענט־נע. א•; אנדעדע י־־״ב-ל־טע־א־י׳בע צענטרען האט דער ייד־׳״ער ־יבטער א־; בעלעטריסט די טענלעכק־־ט זיך או־םצולב;, ס״ בב־בהיצ, ב״ יהיד״ב. אפיבד א־ז דאב דערפזי־ װ־יל דעד פראצעס פונם ״ד״ב; טאבניעב; איז דאדט א־נטענם־װעד או; א־טפולפױוער, אבעי א נרו־בע װירקוננ האט דערב״ אויך דאס לעבן או; װירק; אי; ליטע־אר״םע נדופירוננע;, װאב זענע; דורכנעדרוננע; טיט א״; אינעט־־נעד ׳בעפער״בעד אידעע, דער דיפערענצידטער ״ייד״ איז דא טיבפ־ע פ־נם א״נעם אויפ; צײ״ט;. או; אי; אלנעטיי; זוכ; א פא־ם, א•; אינהאלט באפרוכפערט ״בוי; אויך דעם פדאצעב פונם ׳באפ; זעלבבט און בא־־־בערט ד• טעטאטיק. אבער פק אזו־גע נליק; איז ־ע־ א־געלטינ״ב־-״ד״בעד דיכטער או; יבר״בער ניצול נעװאר;,׳ או; זעיבבטפאריבטענדלעך, אז אזא צויבטאנד האט פא־קאטפל־צירט דעם פדאצעב פו; זיי; יבאפ; או; עס פירט׳ א־ם בלאנדזיבענדיק או; נ״בט זיבע־ פו; א־ין טעטע צו דער צװ״טעך צו פאריביידענע אינ- האלט; א־ז צום זוכ; פארטע;, װאכ זא־ל; ז״ז צונעפאבט צו ז״ן יבע- פעי־״ב; נ״םט. איץ. װי.יל ער האט נ״בט, װו ז־ך אויםצלעבן ביים פא־טעװע; ־אב טעטאט״בע בל־-בפק. אז ־אס ״ד״בע ארגענט־נע פארטאגט פעיקע, בא- גאבטע או; טאלענטירטע ׳ברייבעד א,־; דיבטער; ׳בדייבער או; ד־בטעי־ טיט קעד; או; זאפט; ׳בפי־אצוננע;, ײאס װאלטן ביי אנ- דע־ע א־טיבטענד; ז־ך צעװאקם; או; נעיבאפ; ר• צװייטע עפאבע, דעם צװ־יט; עטאפ פונם ״ד״ב-ל־טעראי־״ב; יבאפ; א•; אי־גענטינע. ״בראי הע־פטא;, אװבגעוואקב; או; אויםגעפאי־טעוויעט א•; דעד ער׳בטער עפאבע א-ז נייבט ק״; אפיבלום, נאך א פאדעם, ײאב פארבינדט די ע־יבטע צ״ט; טיט די נ״-נעקוטענע. ער א־ז א־יננטלעך דאם אד- נענט׳ינייב-אי־נגארטיקע או; פביכאלאנ״ב-א״ננטיטלעכע, װאס דארך דעם נ־־עם ױננ; ׳בדייבע־ או; ד־בטעד אי״נפיר; א־; קר״ז פונם רי־ז־אי־נענטינ״ב;, טיט ז״; בפעציפייב-״ד״ב; קאיאי־יט. ער איז, אזוי-צו-זא;;. ־עי־ אניבו־עי־״ב-ל־טעראר״בעד ב״יבפיל, או; ז״; הביה-־׳ידה-פי־אצעב פונם ל־טעראר־יב; יבאפ; איז יבוי; א; ארוים- געפוי־עטטעך א פארענד־קטעיך ד־ ױננע דאי־פ; עריבט נעפינע; ד• װעג;, או; דאב יבפירט ז־ך טאקע א■; דער אנטװ־קלוננ פון ז״ער יבאפ;. אבעי־ א״נזאם איז זי־ע־ װענ. װו זי־ יבאפ; יעדער באזונדער אי; דער פינםטערנ״ב נעפינט טע; ב־• א דיבטער אדער יבר״יער זוכענ״ב-טאטענט;, איז עב א םיט; פו; ז״; וװקב. אבע־ דעי־צו דארפן אויך ד־נע; די ארוטי- קע באדיננוננע;. עב איז יבװעד צו קװאליפ־ציד; די ױנגע ד־כטונג א•; ארגענ- טינע, בל-זט; ז• טוז זיך או־סלעב; נייבט אי; גאנצע בענדעיך נאר א־; א״נציקע דעדצ״לוננע;, דיכטוננע;, װאב נ״ע; פארלוירן א־נם אלטעגלעב; צ״טוננב-יבטאך אדער ז״ ײער; א־ננאנצ; נייבט בא- טערקט, אדער טיל״ענט ז״ אוי־־ ט׳ביקאוואסט!... .אבער דאך פאר- ד־נע; אויפטערקזאטק״ט אייניקע פו; די יבר״בער און דיכטעך נרעבערע א.־; קלענעי־ע. ב״ װעטע; טינעפינט או; טען ׳בפירט די זובענ״ב-טאטענט;. עב איז כדאי אונטערצו־בטרײכ; אזעלכע דיכ- *) א־; אינענב־־נע װא־בט בדי־בפק א נ״ער יידייטער יידוב מיט א בעאבעי• פ־עבע און דיםעראמור, אי־ז אויד א פאדצװ״גס, אינבענביװ ״ד״ד קודבור־דעבן. דייד ד. זידיבניצקי פיווומ אין בוענאב־א״רעסער ״ד־ פ-־עבע״ מאבן א ׳דדו־קד בד־הבד פון דער י־די׳דער דיבעראבור, װאם האימ אין ידאפן זיך. דעם ׳ידי׳דן דייענער פון גאר דער ײ׳עדמ ײעדן אינ־ מעיעםאנמ ז״ן די קורזוע באראקמעריםמיקעם פון א״ניקע ױנגע ידר״יער אין ארגענמינע. רעך