Literarishe bleter · 1929-08-09 · 32 (9.8.1929) · p. Seite 631

דיע 631?'םסר$ר'שס ב7עסער 011. 32 (275) 7 לו י םע$םער אק ק?נסם ןןןן װאס װעש זײן מיט דעם קומעכדיקן ײדי־צן צעאצער־געזאן אין װארזזע: *גוין די העכסצע צייצ, אז ס זוןל קל*ר װערן, וואס ש װעצ זײן מיט ע גומן קינסטיערי-צן טעאטער אין װאריצע. דערװײל קלײנע גומע אויסזיגצן. מען?צ״מ, װי אין א :ע£ל־געהײמניס. רמזיס. ןןןן די ״װילנער' האכן אויפגעפירמ אין ד#דז פרצכ ״בײנאכמ אויפן אלמן מארק ^רעז־' דוד הערמאן). די אויפפירונג איז גומ אויפגענו־ מען געװערן. ןןןן אנהויב כעפמעמבער קוממ צופארן קײן איײא8ע דער נױ־יזןרקער ײדייגער מסריאנע^,־ מעאמער ״מאדיקאמ <אי;יציאמארן און זןנפי־ רער די קינממלער זוני מאוד און יאכל קןןמ־ לעח. דער ״מאדיקאמ , װאמ איז געגרינדעמ גע־ װ#רן אין נױ־י>)רק אין מאכמ איצמ דעם עריצמן ארוימפ#ר אין דער װעלמ. אין אסעריקע האמ דער ״מאדיק&מי זיך דערווןןרבן גרוים £>ן״ פולאריטעמ. אין רעפערמואר פון דעם םןןריא־ נעמן־מעאמער גײען ארײן קןןמעדיעם, £אר$״ דיעס, םאמיריקעמ. די עריצמע גאממ־צפילן װעלן געגעבן װערן אין £אריז, אין לאנקרי־מעאמער. מאיז איצמ געקומען צופארן דער פארװאלמער פון מעאמער ב. רויממאן צו ארגאניזירן די מור־ נע. װעגן דעם מערמין, װען דאמ מעאמער װע= קומען קיין £וילן, איז נאך נייממ באקאנמ. ןןןן מזןרים *מװארץ מימ זײן מױפע זענען לעצמגפ אויפגעמראמן אין לאמ־אנדז־צעלןןמ. אין רעפערטואר: קידװמ־ה־גם, מביה דער מילכיקער, פמעמפענױ, זיגולאװסקיפ ״ימבתי צבי , ״דאמ גרויפע געװינמ — עפ יצפילן אין דער מרופע: צילע אדלער, אנא אפעל, אנא באראדאװםקא, נערמא גערפמען, װןןדף ג>)לדפאדען, א. װינ$■ גראד$װ. מ. זילבערקאםמען, *מ. לערער, לאזאר פריד, איזיד$ר קע־מיער, בן־ציון קאץ, מ. רא־ זעננערג, מ. יצמראפבורג און מאריפ -װ&רץ. ןןןן זיגמונמ מורקאװ פארענדיקמ די מעג זײנע גאםמיגפילן אין דער £*>)װי;ץ. ער מי־עמ ארוימ אין אנדרעיעװפ ״דער געדאנק . ןןןן דידיא פץמאצקא איז ארויפגעמראמן אין ביאליממ>)קעי• מעאמעי■ ״פאלאמ אין י. ד. בעי־ קאװימיממ ״פון יענער װעדמ־' און ז. קאינ־ בליממ ״איר זינד . מימ איר *דפילן: ליפאװ־ פקא, אורין, ווײנמױיב, מאנדעלבלימ, עפיצמײן, *מאפירא א. א. דמ א £$ר װאש האט געיש־יי ןןןן ױלױפ אדלער׳ ק״ן רי־ חדימים אין פוילן, איז צוריקגעקומען י. אדדער רובין גרײמ זיך גע, צוזאמען מימ א. ין ריגע. צום;ײעם מעזאן א ה$מ זיך אין ציריך אויפ־ ןןןן דעם 28־מן ױני יונג פון ײדי?זע קינפמדעױ געעפנמ אן אויפ־כמעל בוענאמ־ מרעמ אויף אין ןןןן א. פאמנערג ה״• ף*א,*^*• נ>)מא*כא:פקימ , אײרעפ אין יעקב אממיאפאדיערי'. קאפמיל־ ײמופמאכערין סון ןןןן •צדופ א״צפ ״כ יען״ װעי־מ אינמצעניזירמ דורך א ײדײגן אין בוענאם־איירעכ. ר ע 7. נ ח ם ן ם ײ; י ל נ א װען 2.571, צ*ל פון ארויסגעגעבענע ביכער צו *גמענדיקע אב^נענמן פארן יאר 7־<י192 — 47.386, פארן יאר 1928 — 55.1X17. די ביכעי*, װאמ זענען געלײענמ געװאין אממעיממן זענען: װיפניצאפמלעכע — 2.092, פאציאל־פאױמײכע — {)3.11, בערעמריפמייכע — 15.710, קונממ דראמאמײמע — 320, זיצורנאלן — 5.564. ןןןן קײן װאר-מע איז געקומען אײנער פון די פאסולעיממע העברעי״מע ראמאניממן ד״ר א.א. קאנאק. א. א. קאיאק איז נאקאנט געװאין מימ זײן ראמאן פונם לעבן פון דעי ײדייצעי יוגנמ ״לבדה״, דער־מינען אין די יארן 1912—1913. יעצמנס האמ א. קאנ׳ק פארעפנמ־־עכמ א מי־י־ לאגיע, װו אין צענמער איז געגעכן *צלמה מולכו. די רעצמע יארן װוינמ א. קאבאק אין הל־אביב. ןןןן דורך דעי־ אלמנה פון דוד פרײצמאן איז איצמ פארגענומען א נײע אויפגאנע פון דוד פרי׳צמאנפ אלע װערק אין ײדיימ און העירעײצ. צום ער־צטן מאד װערן די װערק ארויסגעגעבן אין א פולקומער אויפגאבע. די ער״מצע בענדער דערצײלונגען, 3 אין ײדײצ, 3 אין העברעייג זענען •מוין דער־גינען. ןןןן די באראנאװימיטער אפמײלונג פון דער ארנעמער־געזעליגאפמ פאי־ פיזײמער דערצױנג ״מארגנ׳צמערן״ אין פוילן איז צוגעמ-אמן צו ־צאפן אן אײגענעם בנין פאר כפ^רמ און פיזי־ *מע דערצױנג און גלײכצײטיק זאל עמ זײן אן ארנעמער־ און קודמור־הויז. זונמיק, דעם 11־מן אויגופמ, װעיייצ געדײגמ דער גרונמימטײן פא,* דעם ארבעמער־קולמור־הויז. זאל עמ זײן פאר אדע אנדערע ײדי״כע *כמעמ אין פוידן א מופ־ מער. און די בארא;>)װימי5ער צוער װינ־מן מיר אינגיכן פײערן די עפענונג פון דעפ קולטור־ הויז. ןןןן פיװערט איצמ 25 יאר פון דער לימערא־ רײכ־װיפנימאפמלעכער מעטיקײמ פון דעפ ־א־ קאנטן דויפניגאפמלער און פיל>)לאג מההיהו מיזעיפ. די לעצמע יארן ארבעמ מ. מיזע־מ אויף א גױיפ װערק ״די געימיכמע פון דעי* ײדיימער רעליגיע פון געזיכממפונקט פון דעי אלגעמײנער רעליגיע״. ןןןן אינגיכן דערימיינמ א׳ין׳ װאר־כע א בוך , די פיװי איפ װייב 4*רן 'מענמ׳מ״ ןנײ ײדן און נײגמ־ײדן) פון ־כלמה אימכנזי. ן^ן אין דאדז האבן אגגעהויבן צו דע״בײנען העפמן ״פאלקפ־מעיבױה און לעגענדעמ פון א. אײזעניבלאמ, יעדע װאך א העפמ פון 10 זײמן, צו 3—4 מעיגױת אין א העפמ. ןןןן קנומ האממון איז איצמ אלמ געװאין ס7 יאר. אין א רײ ײדייכע צײמונגען זענען אפגעדרוקמ געװארן ארמיקדען װעגן דעם גרוימן :ארװעגי-בן דיכמער. ןןןן סיװערמ פארענדיקמ אין זאץ א נאנד דע— צײלונגען פון יצהק בא־בעװיפ. דאפ נוך װעמ האלמן א פופצן בויגן און וועמ אינגיכן דעײ־?וײנען אין פאידאג ב. קלעצקין. ןןןן אין קומענדיקן נומער ״דימעראר״גע בלעמער״ הויבמ זיך אן צו דױקן א נײע גרע־ פעיע דער2״לונג פון ברוך גלאזמאן ״מיפמער דז־בײמס נעפ׳פאו פאלמ אויף קנר־אבות״. ר כ?יםער^בור אק?1לב1ר ןןןן אין עלמער פון 49 יאר איז אין תל־אביב געהזמארבן דער באווופמער העברעײצ־ײדײבער פובליציפמ ״במואל מ־כע־־נאװימ־כ (באקאנמ מיט זײן פפעװדאניפ פפוג). געבוירן אין יאר 1890 אין מענעז־מ, װימענםקער גוב., אין א רבני־ *בער פאמיליע, האמ ער געלערנט ביז 1897 אין קאוונער ײציבה. אנגעהויבן צו •ברײבן אין ״המליץ״ אויף צױניפמיימע מעמעמ, איז ער אין 1900 איבערגעפארן קײן װאר־כע, געארנעמ אין ״הצפירה״, און געװען מעקרעמאר פון ״תו־מיה״ און פון קינדער־ז״בורנאד ״עודם קמן״. אין די יארן |ס19 און *כפעמער געװען רעדאקציע־ מימגדיד פון ״הזמן'. פארעפנמלעכט א מאנא־ גראפיע איבער די ״בבי מ׳ג־ה״. אויך אנטײל־ גענומען אין די פאר־מײדענע ײדײכע צ״טונגען אין פוילן, רופדאנד און אמעריקע. אין 1918 ארוימגעגעבן אין קיעװ א ציוניממייכע װאכנ־ בלאמ ״דאפ ױדיימע פאלק״. זינמ עמלעכע יאר האמ *מ. מימערנאװימ־כ געװוינמ אין ארץ־ישראל. ־עצמנפ ארויפגעגענן א זאמלונג פון ארטיקלען אין העברעי־צ. אײנער פון די מימגרינדער פון דעם העברעייכן װאכנ־מריפמ ״מאזנים״, װו ער האמ פארעפנטדעכט א רײ ארטיקדען װעגן דעם העירעײמן בוך אין א״י פאר די לעצמע יארן.— אויף זיין לװיה זענען געקומען עמדעכע טויזנמ מאן. מ־דערנאװימ־מ איז געװען *גמארק באדינמ אין דער העברעיש ־ ײדײמער •צרײבערי׳דער מיצפהת, און זײן מויט האמ געמאכט א טיפן ױ־מם אויף אלע זײנע פרײנט. ןןןן אין פאריז האט א גרופע ײדי־מע *מרײ־ נער, מאלער, קולמור־טוער אײבגעארדנמ אקבדת־ שניש לשבוד דעש דיששער ז. ו,־״;פער. שיזענען ארוישגעשראטן דוד איינהאר;, ז. ישניאור, עוזר װאר־שאוופקי, עאדיע מאלוזדסװםעי און פ. םענ־ דעלש&ן. ז. װ״נפער האש אישערגעגעבן אגרוש שון יידיישן ג״פטיקן דעשן אין אפעייעע און שוזרגעד״ענט איינינןע ג״ע דידער. ןןןן אין פאדדאג ב. עלעצקין װערט געזעגט א באנד לידער און פאעפען פון דער דישטערין אפתר •דומיאמידער. ןןןן אין פאילאג ״דער עמעמ״, מאמקװע, דעי־ ־מײנמ אינגיכן: א נאנד דערצײלונגען םון יודל יאפע — אין קעםר־גרוב, און א נאנד לידעד שון דוד עדד־שטאט פיט א פאררעדע פון ־ש. אגור־ ןןןן אין דער ברעשע געפינען מיר ידיעוה װעגן דעש װוקש שון דער צענטראלער ״די־שער ביבדיאטעק אין קיעװ: צוש ער־שטן אקטאבער לג-<11 האט די ביבליאטעק פארפאגט 9<־.43.4 בישער, דויט די ישבראשן: ייד״שע 14.631, רו־ שי־שע 13.463, העברע״שע 10.1113, פאר־ש״דענע ־ אוקראיני־שע, ענגלי־שע, סראנצויזי־שע און דייט־שע — 7י.±.4. די ביבליאטעק פארמאגט 317 בישער אנטיקן אין פאריש״דענע ־ששראשן אינש עדטער פון הונדערט ביז פיר הונדערט יאר. באזובער פארן יאר 7־30(11 זענען געווען 113.760, פארן יאר 6־11137 — 40.440, ישטענ־ דיקע אבאנענטן אין דעש יאר 6־37(11 זענען גע■