Literarishe bleter · 1929-07-26 · 30 (26.7.1929) · p. Seite 590

לייםזזרזזר^שזז ב7עסער 1.וס. 30 (273) ע ר א ט ו ד זײם 590 ט דיזע פיעפע דאע אויך ד״ײ יוןר געװונען דעב פוליצעי ניײז חי די .?עסטע פיעסע פון יאר. קײנער װ״ספ :י— וװ ױדזידען איניעד געפינט זיך איגט. מע; דזאט פדן אים דעעטנס געהע־־ט פרן בינע■ / די ״אדעריקאנער ׳טעקספיר-פ'<ןנדײ*צאך?יז איצט האט די דעימאגטע געזעריטאפט אויפגעזאבדט אין אמע־ ריקע 828,750 דאראי*, צו העלפן אויפיויען דעש •געקטפיד״טעאפער אי; *טעקכפירכ געבויטס־יטטעטעיע כטיאטפאיד־אךאײאן, ויאס איז אפגעיי־עגט געװא־ן מיט דרי• יאי• צוײק. די קװאטע פאי אמע־יקע איז א מיליאן דאלאר, און פאי ענגראנד אויך א כיליאן. די נעמען פון די מנדביט װערן פא־׳צײבן אין א גױיסז יוך, זדאכ האלט זעקכ פדכ די לענג און פיד פוכ די בי־ײט, עי איז געבונדן אין בלייען רעדער. דאכ בוך װעט זײן אויכ־ געכוטעיט אין דעכ ״טעקכפײ־־טעאטעי־ אין כטראטפאי־ד־אן־אװאן דעם עייטטן ױלי א*ז געלײגט געװאי־ן דעי־ װינקריגטײן פאי־ דעכ נײעכ געדעבענײט־טעאטער. צװײטן די נעגעי־כ אין אמעריקע גײט אן אין דע,־ זע־בער צײט א נאװעגונג צו ״טאפן א פאנד פאי* א קאטעדרע אין אן אוניװערםיטעט אין אנדענק פון א נעגערי״טן אקטיאר. איײ־א אלדרידז״ט, װעלבעי־ איז געװען בא־ימט אין דער ״טעקכפידײטער רארע פון אטע־א. אײיא ארדײדז״ט האט געלעבט מיט הונדערט יאי צוריק. דער ״טארעדנער מאליער״ נעיעטארב; אין בא־יז איז גע״טטא־־בן דעי באײמטעי פיאנצויזי״טעי ק^מעדיע־ דיבטעי ז״טא־ז״ט קורטעלין, װעלבעי איז באקאנט אלה דעי ״מאדעי־נעי מאליעי־,'. דער גױיכעי־ ״טײפט״טטעלעי איז אלט געװען 71 יאר, ער איז גע״טטאיבן אין טאג פון זײן געבוירן (געבוידי דעכ 25־טן ױני 1858(. קײן כך װערק האט קויטעלין ני״טט געלאזט, אבער איע זענען זײ מא־ נדמעגטאלע. צװי״טן די באי־ימטכטע איז די קאסעדיע: ״בורבורא״ט״. װאכ איז איצט אײין אין י־עסערטואי־ פון קאמעדי פ־אנכעז. פאי דעי רעצטעי צײט האט קורטעלין טער נײטט גע־טאפן. װען מען האט איכ געפי-עגט• פאיװואכ ער יטײיבט ני״טט מער, האט ער געענטפע־ט: ״ײײל איך האב ני״טט מער װאס צו זאגן״. די װערק פון ז״כאיז״ט קויטעיין זענען אמהע דאקומענטן פון פראנצו״ײטן לעבן פון יאר 1885 ביז 1905. 5ס יאר נאבן מויט פון אנטאן טיעעכאװ װכ־;־בן דער יאו;ע־טא ווא־ן 25 יא־, זינט כיאיז ס־איז איצט גע זײן בא־ימ־ ״ט ע כ א װ. ט״טע־ א ז סט און דיאכאטזדג אנט טע־ ױסי״טע־ נאװעלי יינס װערק. און יײנע :אװעלן ילעד. ז ינדער־א־כטע דיבטד—עײ' באװ געהעיט צו די ײו ״טאר־ כיס דז יקטן און באהארצי;דרונגען כיט א טיפקר בענ פיעסעכ זענען אדורבג; קעגז ק־אגע ט*י ״טעי ליטעיא עי ײדי א גױיכע ה״טפעה אויה די הוכא־ ט״טעבאװ האט כײ״ כיריאן װ ע ד ט ־ ל י בארידטער ײכטער הונא פאן האפטאנהטאר;עיסטאדבז אין *אדאין, אױכ װין, איז פלוציס גע״טטארבן דעי־ באײמבער ױיט״טע־ דיככער הוגא פאן האפמאנכטאד. דעי־ טויט איז געקומען גאד דעי־ גױיכע־ דעי־״טיטעױנג, װאכ דעי דיבטע־ האט איבעי־געדעיט צזליבן זע־בכטמאי־ד פון זיין ע־כע־ן זון. הוגא פאן דאפמאנכטאר ״טטאמט פון אן אנגעזעענע־ ײדי״טעי פאכיליע אין װין; זײן פאטע־ װי מיגיט אי־ בע־ איז געװען ־א״ט הקהל אין װין; דעי זךן איז :אך ױנגעיה״ט גע־ װען געטויפט ע־ האט ני״טט פא־לײקנט זײן ײדי״טעי• אפ״טטאמזנג. דיאפ־ כאגכטא־ האט זינצ צװאכציק יא־ געלעבט אין אן אײגענע־ װילע אין ־אדאין. ע־ האט געהאט דיײ קינדער, אײן טאבטע־ און צװײ זין. די טאבכעי האט :אך אין די ױבגע יא־ן אױיכגעװיזן *טייפט״טטע־ע־ײטע פע־קײטן, און זי האט אויך אײניקע אייעטן פארעפנטיעבט. דע־ עדטע־ רע־ זון, פ־אנץ, װאכ האט זיך געגוכען ראכ לעבן, איז געװען 20 יא־ ע־ איז געװען זײער אן אנטװיק־טע־ כענט״ט, אבע־ כיאיז איס אין לעבן עפעס נײטט געגאכגען. דע־ פאטע־ פ־עגט סיט דע־ גיעבטע־ צע־טלעבקײט זיך באביען צו ז״ן געקיענקטן זון. די ט־ײבט־װעימעי אבע־ האבן ני״טב באװיזן צו בא־ויקן דעכ זון. עי איז באגאנגען זעדבכטמא־ד בײס פאטעי אין הויז. דע־ דיבטע־ האט זײע־ ״טטא־ק אויפגענומען דעכ זונכ ט־אגי״טן טויט און אין טאג פון דעכ זדנכ לװיה, האט ע־ באקומען א מוה־דעי־ *טיטע־וגג און איז גדײך גע״טטא־בן. מיטן טו*ט פון הוגא פאן האפמאנכטאר פאר״טווינדט אײנע־ פון די טיפבטע און א־יגינעלכטע דיבטע־ פון הײנטיקע־ צײט. האפמאנכטאל איז געיוירן אין יאר 1874 אין װין. יטוין צו 18 יא־ איז ע־ געװען בא־יפט. ע־ האט זיך באזונדערכ קונה ״טכ געװען מיט ךע• אייערדיבטונג פ*ן כאפאק־עכעכ ״ע־עקט־א״. בא־ימט איז אויך זײן װערק ״דע־ נא־ אדן דע־ טויט״. האפמאנכטאי האט אויך גע־ט־יבן פיי עכײעך אין אלץ׳ װאכ האט גע״טטאכט פון זײן פעדע־, האט זיך אויכגעצ״בנט מיט דעכ וװנדע־בא־כטן כטיל. זײן טייט איז א גרויכעי פא־־וכט פא־ דער לי־ טע־אטור. דער דיכטע־ האט איבעיגעלאזט נאך זיך א גאנצע רײ נאבני״טט־ פאיעפבטדעבטע װערק פון א הויבן ליטע־ארײטן װערט. דע־וכטעי אויך דע־ טעקכט פון דעי אפע־ע ,־א־אבעלא,/ װעלבע *טילדערט דעס ט־אגי״ט; גויל פון דעי פוילי״טע־ ״טיאבטע אוײז דע־ עמיג־אציע אין די 70־עי יא־ן פון פא־יקן יא־הונדע־ט. ױדזיעין א־ניער אגנעקיאנט אין פראניאט דע־ באײכטעי אמעייקאכע־ ד־אכאטויג, ױדז״טין איניעל, איז באיטודדיקט געװיוין, אל ע־ האט צוגעגנביעט די טעמע טע־ פיעכע ״כט־עיגדז״ט אינטעי־ױד״ פון אן אנדער ״טי די פאפויערסטע דײטיטע יטרײיער אין א צײט־טײפט געפינען סיר ידיעוה װעגן די פאבויע־כטע און אמ״טטארקםטן־געלײענטע ױנגעיע טיײילי אין דײטיט־אנד: אויפן עי״טטן איט גײט, פא־יטטײט זיך. עײק מא־יא ־עדא־ק. װאכ האט זיך אין א קויצע־ צײט אזוי קונה־־טכ געװען. ע־ איז איצט א־ט 81 יאי דע־נאך קומט בע־ט ביעבט, דע־ מהב־ פון דע־ פאפורע־עי פיעכע ״אן אפעי־ פאי 3 גיאיטן״ ע־ איז אויך א טעאטער־יעז״טיכעי '1יאן פויבטװאנגע־, דע־ מהב־ פון דעס באײמטן װע־ק ״ײד זיכ״. װאכ איז איבערגעזעצט געװאין במעט אין *•6ע אײיאפעײטע ״טפ־א־• ע־ איז געבוירן אין 1884. עי איז אדיך א באדײטנדע־ דיאמאטויג. לעאנהא־ד פיאנק׳ מהבי פונכ ־אקאגט; װעיק ״ךער מענט״ט איז גוט״, וואב האט נאך דעי מלהכה געמאבט אזא ײזיקן יו״טכ. ער איז גע־ ־וי־ן אין יא־ 1882. אין דע־ טעאטע־־װע־ט װעיט איצט פיל גע־עדט װעגן די אינכצעניױנגען פין זײן דעיצ״לדנג ״די כיבה״, און די :אװע־ע ״קאײ און אנגא״. װאיטע־ האזענק־עװעי, געבוירן אין 1890. ער איז אײנער פון די ג־עכטע ד־אכאטו־גן הײנט־צו־טאג אין דײט־טיאנר אנגעהויבן האט ע־ אין 1919 מיט דער ד־אמע ״דעי זון״ קאי־ צלקמ״עד איז א ־6אויעאט פדן דעט ־;י־־ד?ײ• אין גײט $ן פא־ דעכ יעפאיכאטאד פון דע־ דײט־טעי פארקכ־בינע 750 טדיזנד דאלאי ״טאדנע־־זאץ. זי דערצײלט״ אז אין יא־ 1921 האט זי אפגעד־וקט א פ־יװאטע אײכגאבע פ־ן איר װע־ק ״דעד טעכפד פין פאיעי אטהענכ״. זי האט אפגעד־וקט דאכ בוך אין 995 קאפיעכ אין פא־קייפט עכ אין א פ־ױואטע סרבכק־יפ־טא; צד 20 דאדאר א ־וך. — אין איר״י בוך זאגט זי איייכ א געדאנק, אז ד• פ־ויע; זא־; האב; א פי־ייען אויסוואר פון פאכנדע פאטע־כ פא־ ז״עיע דינדעי*, בד• צו פא־בעטעין די צוקונפטיקע דוױת. דאכ בוך אי־כ דע־צײיט װעגן א י־״סעי אמע־יקאנע־ ױר״טטע. און דעינאך אויכגע־ א פ־אנצויזי װע־בע האט געהײ־אכ פונען. אז אין איר מאנס ר-־דה זענען געװען מ״טוגעיב אויפן ־אט פון אן ע־טע־ע־ פ־וי, האט זי אויסגעק־יבן א ״פאלקאמענעס״ כיאן, עי זאל זײן דע־ פאטע־ פון איר קינד. זי האט אפגעמאבט מיט איכ, אד זײ װעלן זיך ני־טט פא־־יבן איינער אין צװײטן. זײ פאיליבן זיך אבע־ פאיט די ױי״טטע האט געבוירן א זרן, װעיבע־ איז אויכגעװאקטן א הע— דײטע־ בחדר. ע־ פא־ליבט זיך אין א ־טײן מײדל, און די מוטע־ איז אײ־ פעיזיבטיק צד איי זון. די גע״טיבטע פאטײט איז כ״טך פון 25 יאי אין ײדזיטען איניע־־כ פיעכע װעיט באהאנדלט אן ענ־עגע גע־ איניעלכ פיעכע ״כט־עיבדז״ט אינטערלױד״ איז געװען אײנע פון די ע־פאלגי״בכטע אוימ ביאדװײ.