Literarishe bleter · 1929-07-19 · 29 (19.7.1929) · p. Seite 556

?■סקנד^דייש/נ ב<1סם^ר נום. 29 (271) זײס 7556 איז אוכועטיק צו הענגען אויפן װאנט צװישן אזוי פיא נישט־ײח. זיין יידישע בארד האט געבענקט. האט נוען מיך צוריק אויסנעזוכט און אויפנעהאננען ב״ס זײט טיט קארל כ־אוקם. איך כאפ זיך אפט אראפ פזן װאנט. רא, ארום ײדי׳טן טעאטער איז גאניז אעבעדיק. איך קי״ב טיך גאנ־ן אפט ארײן צװײען ״דישן עואב. דער עוים א־ז נאר יעבער־ק, װען ער זעט דא שלום־עאיכטען שפיאן. — און אייער ״ב״נאכט אויפן אלטן טארק״, האט איר נעזע;? — נ״ן. — סטייטש״ — איך האב פאנס מעאטער — סטייט־כ, צוליב אייך בין איך ראך בטעט געװארן א טע• אטער־פירער?... — אין צװייטן גלגול װעט איר אויך פאנט קריגן טעאטער ער האט טיר נעגעבן א קאטפייטענט, דערטאנענדיק, װי אין פינפטן יאר האט ער טיר געיערנט ני׳םט איבערצו׳ער״ען א ׳עװערן יאסטװאג;, אנגעיאדן טיט אײזן, בעת ער ציט טיט ז״ן געקאיטפער דורך דער נעברוקירטער גאם. — איר האט עס גוט ארייננענוטען אין זינען — האט ער נע- זאגט — איר האט נייסט נעפרװט איבערצויערייען די רעװאלוציע און די װעאט־טאחטה און דעריבער זענט איר איצטער נייטט הייזעריק. דעטאיט האב איך מיט איס אפגערעדט, װו און װען טיר קענען זיך טרעפן. און אזוי די נאנצע צייט אין טאסקװע, פלעגט ־רץ יעדע האלבע נאכט אראפ פון װאנט, אין רי ארבעטער־קרובן און פאעגט זיך טיט טיר באגענענען. אין קיעװ װידער, איינטאא ביינאכט, ארויםקוטענדיק פון ט״ן האטעל אויה דער הױפטגאס, איך זע אויפן טראטואר שטייט, אין א װ״םן זוטערדיקן אנצוג, טיט די פענסנע אויך דער נאז און ביידע הענט אין הויזן־קעיעענעס, אן א היטא, די ברוינע, זאפטיקע האר אויױ הינטן פארװארפן, באויז איין אאק פאאט אריבער צום ׳כטערן און דורך די פענםנע אאכן די אוינן זיינע... דארטן איז גע־ יסטאנען ניישט קיין אנדערער, װי ׳כיוב-עאיכב... עד האט באטערקט טיין חידו׳ס, האט ער אזוי טיט ׳טפאס געטאכטי. — נו, װי נעפעאט עם אייך, פאני הירשביין, אונזזןר יעהו- פעיך.׳ איר האט דאך אװדאי נעמיינט, אז איר טראנט טיך אויפן עואב-האטת, פון דער בראנקם קיין ברוקאין... איר טיינט, איך גע־ דענק נישט, װי פינסקי, רייזען, אפאטאשו, יהואש, אש און איר האבן ט״ן ארון ארויסגעטראנן פון שטוב אויױ די אקםאען... אי, יסומה בן פיקהאאץן א איידיקן ארון האט איר דעטאאט נעטראנן... א סיטן, אט בין איך דא צוריק אין מיין אאטן יעהופעץ. און איר, טנחב־ טענדא, דרייט זיך ארום איבער דער װעאט. װי יעט״ט עס נע׳עריב;: ״עני חשוב כטת״ — א טענטש איז װי א קאטערינקע,• אזיטען דרייט זי אאנג, דר״ט טען זי איבער. טיר איז דא אין יעהופעץ װויא. איך בין דא פון א טויטער ירושה געװארן א אעבעדיקער ױנגערטאנט׳טיק. װי שט״ט עס נעיסריב;: ״אא הטתיס יהאאו יה״ — װי טען עסט, אזא פניס האט טען. איך װידעי האב איס דערטאנט, װי אזוי אין דער בראנקס, אין נױ־יארק, װו ער האט נעװוינט, טיט א טאג צען פריער, איידער עב איז נעקוטען די א״נרעדעני׳ט, אז ער איז נעיסטארבן, וזי דע־ טאאט האב איך איס דערצ״אט הייטישע טעשױת און ער האט זיך געהאאטן פאר די זייטן אאכנדיק. און דערביי האב איך נעזאנט: — דעטאאט איז נעװען פונקט אין סאטע ברען פון טאחטה און אונז ב״דן האט עס אזוי געקיצאט צוס אאכ;. — יא, פאני היריסביי;, — האט ער מיר נעענטפערט טיט א פסוק, װי דעד יסט״נער•. ״טי אחייס וטי אטות״ — װער עס יעטויסט די טצה און װער עם עםט די קנ״דאעך. עם אױ נאך איצ־ טער אויך אזוי... טחשבותן, אז איר װעט ערנעץ טרעפן שאום אשן זאגט איס, נאכװאם האט ער נענעבן א שטארקן קאאפ אין מיש, אוי־ דעם נעזערדישן נאעזא טיי אין טאסקװע, בשעת טען האט אים דערקאערט פאר א טויטער ירו׳עה. א קאאפ נעטון אין טי׳ע און — אאיין זיך דער׳טראקן, אנקאאפן און אפיאו אין יעהופעץ נישט נע- װען. איך ײאאט איס נרייאעך נעװאאט זע;. אאזט אים נריסן. איך האב טיך שפעטער טיט ׳סאום־עי׳יכטען נאך א פאר טאא נעטראפן. טענטיען אין די גאםן האבן זיך אפנעשטעאט קוקן, בשעת ער האט זיך נעהאאטן ביי די זייטן אאכנדיק יעדעס טאא װען איך האב איס דערצייאט א הייטישע מע׳עה. די הונרערט פינץ און דרײסיק טיאיאן פאר״ניקטע אין רוסאאנד זע־ נען טאטעריעאיש נישט פיא איעטער אן די צװ״ טיאיא;, װאס זענען נעבאיבן אין דער עטיגראציע. בפרם, די עטינראציע ׳שטעאט טיט זיך פאר דעס שונא פון ראטנפארבאנר כאטיע טיט דער צייט װעט די עטיגדאציע אויך א־בעראאזן א שװערע ירו׳טה, װאס פון איד װעט טען א שטיק געזונטע רוסראנד אריבער דער נרענעץ אריבערברעננען. דערװ״א האט די רופישע שפראך איצטער א גאנצן װארד דיכטער און שריפטשטעאעד דא, אין ראטנפארבאנד נופא אוקראינע אנט־ װיקאט איר שפדאך ב״ זיך אינדערה״ס אאע בעסערע פארשט״עי -פון דער איטעראטור זענען א־ן ראטנפארבאגד און טיח פון אונזערע זעכצן טיריא;. זענען דר״צן טיאיאן אויױ דער אנדערער ז״ט נרענעץ. אכט טיריאן ברויז אין צװ״ אענדער•. אין פי־אן אזן אין אטעריקע די ייד״סע איטעראטיר הארט איצטער ב־יס סאטען שטיינ;. װער פון אירע פארשט״ער איז אװעק פון רזסאאנד פאר דער טאחטה, װער עס איז אנטאאפן אין צ״ט פון טאחטח. װער עס האט נייטט נעקענט איבעדטראנן ד־ פאנראס־כװאאיע און װער עכ א־ז אװעק אאס קעננער שי־וס־עאיכב א־ז געשטארבן א־ן אטערי־ קע. פדץ איז נעשטארבן אין װאדשע טיננדעאע — אין אדעכ און די אעבעדיקע — ש־זער אזיסצודעכענען זייערע װו־נערטער א שװערע ירושה איז נעבאיבן פאר דעס יידישן כאא, זאא עכ ז״ן — פארן ־ידישן ארבעטעי אזן פױערן-קאאס. טיט אזא ירזשה איז נישט נריננ בפרט, אז אינזעד ייד״טע איטעראטור איז אזזי ױנג קאאכ־קער, דר״סיק-־אריקע. די ירושה איז א אעבעדיקע. זי ג״ט ארוס, און דער עיקר, ײאס ז• אאזט נאך נישמ ארויס דעס האטער פון האנט. די אעבעדיקע ירושה איז צוס נרעםטן ט״א אוי״ דער אנדערער זיימ נרענעץ. די אעבעדיקע ירזשה העאפט דער רעני־ רוננ פון ראטנפארבאנד איינציארדנען ד־ יידישע פו־ערן ב״ דעד עדד ד• ״דישע ידושה איז א באװעגאעבע. זי קרינט א װ־זע בייס סאײעטישן קאנםוא און פארט אריבער די גרענעץ און שפ־רט זיך אין ־אטנפארבאנד גאר טחיהדיק. אוא טין אעבעדיקע ירושה א־ז דער ײעאמ־ר״זנדער, אדער .ױעיט־װאנדערער, װי א״ער ״נעטר״ער טאװארישטיע״ פיעסעס האט ער נעשריבן פון פאאקם אעב־. טען האט ו״ א סך נעשפ־אט אין די יארן פון דער טאדטה או־ דער רעזואאוציע, טען ש־פיאט ו״ נאך איצטער או־ך אין יכטעט און שטעטאעך אין די דדאטאט־שע פאר- איינע;. נאד אין א סך ״רראטקר״זן״ גאויבט טע;, אז ״נרינע פעאדער״ אדעד ״פוסטע קדעמשטע״ א־ז א טויטע ירושה האט טאקע גע־ טראפן, אז א ױנגער איבהאבער פון א קא״נשטעטאדיקער דראטאמי־ שעד טרופע האט ט־ך נעטדאפן אין קיעװ און דערײיסנדיק זיך, אז ער האט נעשפ־אט א פ־עסע פזן א אעבעדיקן טחבד האט ער זיך נע־ באפט ב״ס קאפ: איר זענט דער אויטאד פון ״ניינע פעארער״? צ• א־ר יעבט נאך׳.׳! און ער א־ו באאס נעװאר;. איך בין אויך באאס נעװאר;. איך האב די באאסק״ט נע־ שפירט אזיד טיין הויט ביז איצטער דאס אוטנאטןראעכע. און איצטער קוטט דאס נאט־ראעכע: אין טאםקװע. א״נטאא ג״ענייק אין אװנט דורך דער ז״טי־ קער נאס, װו ׳<ס נעפינט זיך דאס ״דישע טאוכה-טעאטער — איך קוס ארו־ס צוס סמראסטנאי בואװאד. און א־ך גאויכ נישט ט״נע אי״נן.־ א־ן ז״ן טײנקא־ברוינער פערערינע; ז״ן ברוין־פיאצענער קא־ פערױשא פארשארצט אויפן שטער;, טיט א נ$ר ױגנטאעכן און פעסטן טראט — קוטט טיר אנטקענן י. א. פדץ... און טיט זיין נאיענדיקן באיק, טיט א בי״טן שט״כא טאכט ער צו טיר: — נארנ־שט אי־נעד אזו• אאננ באדארפט װארטן אויױ א״ךן זיין ײײכע, װארעטע האנט, בשעת ער האט טיר אפנענעבן שאום־עאיכב, איז נעײען אזוי װי נאר אין יענע צייטן, א־ן פינפטן, זעקסטן ־אר בשעת טיר האבן זיך באפריינדעט. כדי צו פארטר״בן ב־י טיר דעס ט־נדסטן חשד, האט ער אאיין גא״ך טיר דערקאערסי: — גאייך נאך דער רע־ואאוציע האבן טיך די ױננעאייט ארוים־ נעװארפן פון ארע ביבאיאטעקן; אראפגעװארפן פון װאנט, װו איך בין נעהאננען. שפעטער האט טען אויםנעפזנען, אז קארא טארקםן