Literarishe bleter · 1929-06-05 · 27 (5.6.1929) · p. Seite 532

בלעםער;ס. 27 (270)] י?•1£ר *די זײם 532 י 7> נ א ר כ טעאטער אק קןנסס ןןןן אין קאפינכעי־מדאכער האין זיך אנגע- ד״ויבן די גאכט״צפילן פון דער םוזיעאלייט־ דראמאטי?זער כיופע (מיפ די ארטיםמן נחפה׳ קאדי־צ, הא?ן, ל. *צריפטזעזיער, מאלװיגא, ראפעל, ארלױק א. א.). ס'װערם אויפגעפירם ה. ליי־ װיעס ״דער גולם״. רעז׳עישירצ דורך מארקארג־ ־צמײן. סיװערט אײנצײכיק צוגעגרײמ די אויפפירוגג פון פרצס ״די גאלדענע קײס״. ןןןן אין וואר־סעװער ״ססאלא ־מעאםער האצ אנגעהויסן צו ־צפילן די פא&ולערע יידי׳צע מרופע פון א. קאמפאגיעיעץ. אין דער מחפע יאטייליקן זיך: ל. כאקאלאװ און ג. גיגינא, (װעדכע זענען נייסמ לאנג געקומען פון דרום־ אםעריקע, װו זײ האנן געיכפילמ מיב גרויס ערפאלג), א. פןזליאקאװ, ל. ראבינאװימיס, ב. באריסאווא, א. אניעלא א. א. ל. סאקאלאװ װעמ אויפפירן א רײ פיעסעס פון קלאסישן און פאלקס־רעפערמואר, װי שילערס ״רויבער דױ־ מאס ״קין , גוצקן>װס ״אוריאל אק*סמא'/ ״די אבזריות פון מײך״, ״די װעלפ אין פלאמען״ פון אסיפ דימאוו. און דערווייל שמעלמ מען די ששייגער־אפעי־עמע ״חלומות פון ליבע , ״פון װעלבעי דער עולם איז אנמציקמ״. ״פרײ־ לעכע קופלעמן, דועטן, קזןמישע קװארמעמן און פיינע מענץ״. ןןןן אין אמעריקע װערמ שוין פון לאנג אן געגריימ ה. לײװיקס ״גולפ״ אויף ײדיש. מאריס שווארץ האמ היי־יאר געזאלמ אויפפירן די פיעסע, שוין אפילו באשמעלמ דעקזןראציעס בײם קינסטלער ברוך אראנסאן און םיזעגען שוין אפילו געםאכם געװארן די הכנות צו דער פאר־ שמעלונג. אבער סיװערמ אלץ אפגעלייגמ, אפשר דעם קומעגדיקן סעזאן. — דערווייל לײענען מיר אן אנאנס, אז אין שיקאגא װערמ דער ״גולם״ אויפגעפירמ אין ענגליש. אין פוילן, כידוע, האמ מען אויפגעפירם דעם ״גולם״ פריער אין פויליש, דערנאך ערשמ אין ײדיש. ןןןן אין מאנמעװידעא, אורוגװאי, וװ עס װוינען אן ערך 1300 ײדישע פאמיליעס, אױ געגרינדעמ געװארן א ײדישע מעאמער־געזעל־ שאפמ, װאס קאמ געשמעלמ זיך אלס ציל צו שאפן אין מאנמעװידעא די ערשמע סמאבילע ײדישע מרופע. די גרינדער פון דער מעאמער־ געזעלשאפמ זענען די ארמיקע קולמור־פוער: מ. מאקער, י. קאנע און א. שװארץ. — די אונ־ מערנעמער זענען איבערצײגמ, אז זײ װעלן האבן דערפאלג. דער איגמערעס פון דער מאנמע־ װידעאר ײדישער באפעלקערונג צו מעאמער איז גרויס. דאס באװײזן די גאסמשפילן פון אנ־ געזעענע שוישפילער, װי אויך די אװנמן םון די ארמי*•*• ליבהאבער־ררייזן. א בעסערע פיעסע און שײן געשפילמ האמ א גרויסן ערפאלג. ןןןן אין פאריז אױ פארגעקומען די עפענונג פון דער קונסמ־אועששמעלונג פון די באקאנםע קינםמלער מארק שאגאל, קיםלינג און מאקם באנד. ןןןן אין אר״ךישיאל איז, לוימ די סמאמיסמי־ שע ידיעות פון דער ארץ־ישראל־רעגירונג, דער־ ־מינען אין יאר 1028 — 417 ביבער און ברא־ שורן (איז 1027 זענען דערשינען בלויז 8<)3). פון זיי — 350 העברעישע, 18 אראבישע, 15 יידישע, 13 ענגלישע, 8 ארמײנישע, 8דײמשע און צו 1 עקז. אין פראנצויזיש, אימאריעניש און רוסיש. ןןןן י. ד. בערקאװימש האמ פאיעפנמלעכמ א שיינע דעיציילונג ״דער שאפער״ אין נױ־יאר־ קער ״מאג״. די זעלבע דערצײלונג איז אויך דעישינען אויף העביעיש.?יעעד־*ע?ד $ןן ק1לס1ר ןןןן י. אפאצא-ו אר־עצ איצ״ אןיר א געריע כבודיעב ״בויער פון יידייב״;אנגעהריבן פיי יוחנן בענ-דענ-טײן, אדיהו בחור א. א.). . ןןןן אין פאילאג ב. עלעצקין איז פארענדייצ געװאין דאס זעצן פון א. זאדעצקיס ״ײדישע גיעסעימ. — דאס בוך איז גאי א נײעס אין אונזעי לימעיאמור. עס איז די עי־שמע פאי־ גאנצמע פולשמענדיקע ײדישע;ראמאמיק פאר אלײן־יעינעי, פאי לערער, פאי כעםינאדיסמן. — סיאיז א וועיק, וואס סיאיז שוין לאנג נוי־ ןןןן די מעג דעישײנמ א בוך װעגן לעמלאנד אוי? ײדיד פון יצחק מאיײן. דאס בוך װעימ ארויכגעגעבן פון דער פיעסע־אפמיילונג בײם רעמלענדישן אויסלאנדס־מיניסטעריום. דאס בוך גימ אן אויספירלעכן איבערבליק איבער לעמ־ ־אנדס געשינמע, קולמור, עקאנאמיק, פאלימיק, געזעלשאפמלענקײמ, קורארמן א א. װ. אין בוך װערמ געשילדערמ דאס לעבן פי; די סיעומים אין בפימ פון די ײדן. — דאב בוך װערמ זײעי־ שײן אױיבגעגעבן, עס אנמהאימ אויך א כך אילוכמ־אציעס מאבעדן און א קאי־ מע פון לעמלאנד. די ציפערן, וואס װערן גע־ ב־אבמ, זענען גענומען פון די אפיציעלע דאמן פון מלובהשן כמאמיסמישן ייזרןו און פון אנ־ דערע אוימאיימעמע מקורים. דאב איז דאס ערשמע און דעיװײד אײנציקע בוך װעגן לעמ־ לאנד אויף ײדיש. ןןןן װי מימײדמ אונז מימ, װעיט איצמ פאי־ מיק און די מעג װעמ דערשײנען דאכ צװייטע בוך ״צוויי״ פון די זאמלביכער, װאס דער יידייעער ״צרײב***״־קלוב גיע ארליס אין הל״ אביב ןןןן די אמעריקאנער סעקציע פון ײוו״א (ײדישן װיכנשאפמלעכן אינכמימומ) האמ ארויכגעגעבן א קלײן ביבעלע אויף ענגליש, װו עכ װעיט דערקלערמ די צילן אזן די אזיפ־ מואונגען פון דעם אינסמימומ. אין דער ברא־ שוי װערמ געגעבן א באריכמ פון אלע מעמי־ קײמן און סעקציעס פדן דעם ײדישן װיסנ־ שאפמלעבן אינסמימומ. אזא מין בראשור איז דערשינען אויך אין דײמש, און אינגיכן װעמ אזא יראשור דעי־שײנען אין פויליש. ןןןן אין פאי־לאג ״פראקדדמ״, לעדז, גײמ ארויס א סעריע ביבער א. מ. ״ביבליאמעק פון מארקסיסמישעי קרימיק איבעי קונסמ און לי־ מעראמור״. דאפ עישמע בוך ״די סאציאלע בא־ דײטוגג פון קזנסמ״ פזן פיאפ. װ.פרימשע דעד־ מיק דעס ײדישן שדײבעױ דײענער. דאס בוך איז געזעצמ מימ 3 *צייפמן, מימ אן א שיעור מוסמעין. עס האימ איבעי 300זײמן פון גרויסן פאימאמ ןןןן די פועלי־צױן פיאקציעס אין ראדאם בעמן אונז מיממײלן, אז זײ האבן זיך געװענדמ צו מען א *כמענדיקע סובסידיע פאין ײדי־צן װיסנשאפמרעכן אינסמימומ אין װילנע. ןןןן בנימין רעסלעיס יאמאן ״נאנן גערעמעניש״ סעיע בוך פון דעס ױנגן ראמאניסמ. זיין עישצ װעיק ״אויף אלסעי ערד״ האמ שמאיק או י סגענומען. ^ןן •צ ראזענפעלד איז איצמ אלמ געװארן יאיי איז נױ־יאיקעי ״מאג־/ װד *צ. דא־ זענפעלד איבעמ איצמ, איז אפגעדױקמ אן אימיקל פדן ד״ר א. קאראלניק ״דאגאס און צו זײן סס־מן גע־ יאזענפע הירשבײ האמ פיץ פון ״גע א זיצונג אז ״דאס אנדעיז׳; אינמערע קאלאניעס ליסעראמ: י ידישע־ מ־-1 ן א.דמ• איבערזעצונג פו שיינמ דעם תודש. די ה&בן די ײדי־ עט בוך װ דאס צװײטע און י. ראבינאװימש. שע קרימיי לוגאמשארסקיפ זיין א זאמלונג פון מאסקװע, זע־ אפהאנדלונגען. : ביסעױ דוד ןןןן פאר דער זאמלונג ארמיקלעז ״פון זשאר־ גאן צו ײדיש״ ד״אמ ש. דובנאװ אנגעשריבן א ספעציעלע הקדמה. דאס בוך דערשײנמ אנהויב ױלי. מלקות״ (~ בורמסמאג). ןןןן װי די מאסעװער ״מריבונע' מיידמ מימ- ן זיין פארמראג אויף ״געזערד' אייערגעגעבן צװי־דן ״דאס ױנגװארג אין די ײדישע ימ זיך װײניק מימ דעי און לייענמ בסעמ אינ־ גאגצן נישמ קײן ײדישע צײטונגען... די ײדי־ שע קורמוי־מוער באזובן זײער זעלמן די ײדי־ שע ישוביס. באזונדערס לײדן פיל די ױנגע ײדישע סאװעמישע •גי־ײבער. אין די סמעפעס קומצ-£אר עפעס אזויכס, װאס איז אזמבאקאנמ דעס רוב ײדישע קולמור־מוער״. ןןןן אין רעװעל זענען פארגעקדמען די װאדן פון א נײעמ ײדישן קודמור־ראמ, װאס פאר־ װאלכ סימ אדע ײדישע שולן און אנדע־ע קולמור־אנשמאלמן. נ*)ך א העפמיקן װאל־קאמף זענען אויפגעווײלמ געווארן 15 העירעיפמן און 2*1 ײדישיכמן. דער נײער ײדי־צער קול־ מור־ראמ איז איצמ דוימ דער רײ דער צװײ־ מער. אין פריערדיקן קולמור־ר שיכמן געד״אמ 7 מאנדאמן. ןןןן אין פארדאג ״דער אמז כען דעי־שינען פאלגנדיקע נ עדערשמאמ — לידער, מימ א פ$ררעדע פון ש. אגירפקי, ײדד י#פע — אין קעסד־גרוב (דער־ צײלונגען), יהודית (בערנשמײן) אויף צװײ •כבןזען (פיעםע), י. גריניערג און איצע מייזי — ארבעטם־עינדער (כרעכצאסאטיע פאדן 2־פן לערניאר) א. א. רער. נ ח ם ן ם י י; י?