Literarishe bleter · 1929-06-21 · 25 (21.6.1929) · p. Seite 482

בז&ססר נ*ם. 25 (268)!"ס 482 * יצחק לרכס2שסײן פאדיזעד קונסט אין היגסטלעד אויב א״כער זוכט דעם ׳עור׳ע פון דער טאדערנער יןונסט, קע; ער אוכיבאדיננט געפינע; אי; דער זאכ׳רוננ, װעילכע הײבט זיך א; טיטן איטפרעםיאניזם און ענדיקט זיך כ׳יט; ה״נטיק; כאוטרשט; רעאריזם — פון רענואר ביז סוסין און אפ׳םר אביםיל װ״- טער, אויב טען װעט נעטען אין באטראכט אויך דעם. אזוי־צו-זאג;. עקם־םױררעאריםט דע קיריקא אויםער רער זיייער װיכטיקער אױם׳עטעאוננ, איז פארא; נאך א ר״ אניערע, טעד אדער װײנ־קער װיכטיקע אטראקציעם און צװ״ע; ז״ אויך די רעטראספעקטױוע אוים׳עטערוננ פון א נ ר ע פ ׳ש ט ״ נ ס ביררער אנר■ עפיםס״; נעהערט צו רער סוטין־נרופע. עפ-עט״ע;, קרעט־ע; און קיקאין קענען זיך נאך ני׳שט ביזן ה״נטיקן טאג בא- פר״ע; פו; א״ננישאפטן, װערכע דערטאנע; אי; נעװיםער הינזיבט רעם א סך-אינטערעפאנטער; און טעד־גליקאעכן סוטין. ני׳שט געקוקט דערוי־, װאס א־צט יםטרעבן ז״, ד־ ארע פיער — םוטי;, קרעטיע;. עפ׳שט־־; און ק־קא־; — צו באפר־יען זיך פון די אטאאיקע קעגנ־ ז״טיקע א״נפאופ;, ני׳שט געקוקט אוױ־ ז״ערע פארישיידנארטיקע א־נריװידוערע כאדאקטער;, זענען ז־י דאך פארבאיבן אין א נענונ־ נאענטעד גייסט־קער פארװאנדטישאפטי. ד־ א־צטיקע אויפ׳עטערוננ פון אנרי עפ׳עטיין א־ז א טאג־- פעםטאצ־ע פון א נוט; צענדריק יאר קינםטרערי׳שן ׳שאפ;, א רעזור־ טאט פון א ר־יפן טארער, װענן װערכן םיװירט זיך פרענ;: װאם װייטער׳■ טיר קענע; האפן, אז םיװעט ני׳שט זיי; ערנער עפישטיין אריענטירט זיך וייער פיי;. זאק טיר האפ;, אז ער האט זיך אנ- נעדייט א; אייננארטיקע ריכטוננ, װערכע זאר אים פיר; און ענדרעך ברעננע; צו זיין נעװינט׳עטן ציא. * * * רעדנדיק ײעג; פאר׳שיירענע פאריזער קונםט-דער׳טיינוננען, ײארט זיך ני׳שט געװאאט אריינטי׳שן אויך צװייען אנדערע די זייער־ א־נטערעסאנטע בירדעד־אויםישםערוננ פון ר י נ ה א י נ ד ע נ ב א ו ם דינה איז ברויז 14 יאר ארט. דאס איז ישוין איר צװייטעאוים־ ׳שמערוננ אין די רעצטע צװײ־דריי יאר זאא זיך קיינעם ני׳שט דאכט;, אז טע; האט דא צו טון טיט א־בערגעטריבענע רויב-געזאנגען פאר ײונדערקינדישע חכטות דינה איז א טאכטער פונם באוײםטן סקורפטאר אינדענבאום. םיפאר׳שטײט זיך, אז א דאנק דער קינסטרעריישער דערצױנג, האט דינה באװיזן אזא פ״נע קינסטרערי׳שע רייפקײט. ני׳שט נאר א 14- יעריקע, א םך ערטערע קינסט־רער קענען ׳שטארצידן טיט אזערכע דערנר״כוננע;. דינהם קונםט צ״כנט זיך נ״שט אויס טיט קינדיישק״ט — א ׳שטארקער קעננזאץ צו די נאיװע װונדערקינדי׳שע פריטיטױויז- כ־ען איז דינהם טארער״... דאם זענען גאנץ־ר״פע קינםטרער־׳שע קאנצעפציעם פון נע- ׳שטאאטן, נעזעענע דורך א ראפינירטער פדיזטע. סיי די טעכניק, ם״ די טעטאטיק האבן גארני׳שט צו טזן ט־ט אזוי נוט־באקאנטן ײונרערקינדי׳שן ׳שאבראנעם טראפארעט. זאנאר אזא אויפגאבע, ײי א־רוםטראציעם צו אנרערסענם טעשהרעך, איז אויך ני׳שט באהאנדרט רויט דעם ספעציערן קינדי׳שן טוסטער ביי דינה איז איץ ט״סטערהאפט, אדורכנעדריננען פון א פײנע קינסט- רערי׳שע קורמור םיא־ז נעװים נאך צו-פרי צו רעדן ײענ; דער צוקונפט, נאר די אלע טרויעד־קע דערפארונגען טיט די צאררייכע ײונדערקינדער אבער דאם, ײאס טיר זעע; איצט, איז אריין פאר זיך א נאנץ היב׳שע קינםטרעריישע ׳שטופע — א טדרנה, װאס קען ברויז װערן באנדיםט טימ נרוים פרײר און באװונדערונג, וועאכע בעט זיך פאר א ספע־ ציערע אנאריטיישע אפהאנדריננ, פאייז, ױני 1920. םוץ פר־ריננ און אנה״ב זוטער א־ז א־ן פארױ די יעכעדיק־ םטע צ״ט פא־ קונםט או; קינסטרער ראם א־ז א קורצער, ז־־ער א־נטענס־ײער םעזא;. די ײינטער־ רעז־ז־ענצן האב; ז־ך ׳שוי; אױםגער״ד־קט, און ד־ זוטער־װוינונגע; זענע; נאך פוםט — א צ־־ט, װען ד־ ״נאנצע װערט״ קוטט ק״; פא־־ז םיפא־ישט־־ט ז־ך. אז אזא פ־־נע צ״ט דארי־ -װער; װ־ גע- הער־ק או־םנענוצט ר־ בעםטע ז־ננער, ־שפ־רער א־; טענצעד קוטען א־; דער צ״ט ק״; פאריז. און אזוי ײי פאר־ז א־ז א ישטאט פון ראס בעםטע און ערנסטע, א־ז גאר קיין הידויש, אז אויך ד־ פאריש״רענע קונסט־גאיעריעכ או; םאראנע; פערט נ״שט אויפ ק״ן ״קר־ךי פאר רעב בעםטן טעזאן פון ־אר פא־יז א; קינםט־רערי׳שע אטראקציעס א־ז פונקט, װ־ ראנדא; א; רערב־ אדע, נױ-־ארק א; ײאפ־אטאר העבערע װארקנקראצער״שע כק״כקרעפערס רעצטנכ ײערט ײאם-אטאר ׳שװעררעכער צו זאגן, װאפ א־ז ד■ אטהע ק־נםט־רער״שע אטראקצ־ע א־; פאר־ז. סיפאי־־שט־־־ט ז־- אז אץ ד־ נראנרפארעי־םאראנען דאדױ טען עכ נ״שט זוכך ישוין ניכער א־ן ד־ פר־װאטע קונסטהענדרער״שע נא- יער־עכ. אדער נא־ או־ך די בורײארן, אן־•־ די עקראנען פון דעם א־נטערנפי־־־ענה־טרדיק; קונסט־כאראן. ראס א־ז נארנ״שט ערנער פץ דעב ־איטארק אץ נראנד פאיעי, ני׳שט איין או־ם׳שטערער פון ד־ ניאנדפאיעי־פאראנע; נעטט אייך אנט״ר אויך דער פרי־ער בורוואד-או־כישטערונג. ד־ קינסטרעי־״שע טדרגה פון אזא טץ בור־ ויא־-קונפט-טארק איז פונקט אזוי גוט, ׳ש־רעכט, טיפ, פראך, נ־- דעריק אדער הויך, װי די פיינע אפיציערע ניאנד־פארעי-םאראנע;. טע; קען או־ך נ־׳שט זאנן, אז די בורײאד-אוים׳שטערוננע; װעד; עיגער באזוכט, אזא גאסן־אויפישטערוננ דויערט אינגאנצ; צװ״ טענ ־־־ ישבת אץ זונטיק. אץ די צװיי טעג ׳שפאצירן ארורך נעב; די בירדער טויזנטער טענטישן. אבער אויך די אטראקצ־ע האט ישוץ א־צט פאררו־ר; א םך פון איר אטאריקן רום. אטאר א־ז עם נעװע; א געײאנטע גע׳שעענ״ש. רעטארט װען ד־ טאנטטארטער פײיע קינסטרער־קאטונע האט עכ אין די ערישטע נאך-טרהטה-־אר; ארויפנעבראכט אויה די בורײארן, איז עס נעײען א סענכאצ־ע, איצט אבער — ניישט טער, װי א בירדער-טארק די ק־נכטרער אץ סיפובריקום באציע; זיך צו די בורװאר-או־םישטעאונ- גע;, ווי צו א געװ״נרעכע ברויט-פראנע. נ״שט זעיט; נע׳שעט עפ אבער, אז א באישיידענעם, ׳שטיר; ק־נםטרער גערונגט עם אויסערגעװ״נלעך אויױ נאר א רענענדאר; א־פן צו פארקויפן אדער פאדינטעדעם־ר; א; א־־נפרוםר״כ; קארעק• צ־אנע־ דעטארט הו־בט ז־ך אן ראם, אוי־ ײאם כטעט יעדער גע־ דורדיקער פא־יזער קינכט־רער װארט פון טאנ צו טאג יארנראננ. װ־יל ־עדע־ ק־נכט־רער א־ז טער ארער װייניקער אן אפטיטיםט. אנרעריש קע; עס דאך נ־ישט ז״;. יעד; ארעטען קינסטרעד דאכט ז־ך, אז או־ב נ־־שט ה־־נט, װעט עס קוטע; טארגן, איבערטארנ;. סיטוז ענדלעך, פײער אדער ׳שפעטער קוטעך אץ פארױ אױ ארץ טעגרעך. דע־פאר זענע; טעדפטנטיירם קינפטרעד אזוי אפט טיםמ״ש טוטיק, אזוי פארדאטט־זיכער אז דער בעכערער טארנן טוז ענדלעך קוטעך ב פעלץ ני״טט רןיין בייייצפירן אט א־ז א־צט פארא; א זייער וויכטיקע אויםישטערוננ, איינער פון די פאר־זער קונםט־הענדלער, פאל ניאם, האט אויםנע׳שטערט צוליב א ק־נכטלער־־שן װוילטעטיק; צװעק זיץ פר־װאטע קאלעקציע. עכ אױ א זאטלוננ פון פאײש״דענע, ז״ער װיכטיקע טאדערנע ט״כטער צװ״שן ז״ אויך אײניקע פון די, װאם האבן ז־ך יארנלאננ ז״ער ׳שטא־ק נעפלאגט אץ נרויסער נויט און דאך ניעמ פארלויר; קיין האפנונג איך װ״ס ני׳שט, צי סיײעט ז״ן איבערנעטריבך װען טעז ײעט זאגך אז ר־ אט פאל נ־אם-קאלעקציע איז דער ״קלץ״ פץ איצ־ ט־קן פאײזעי־ סעזאך