Literarishe bleter · 1929-06-07 · 23 (7.6.1929) · p. Seite 452

פ?יסעדיעדיישע?נלעסעד נזם. 23 (266) י ■׳י) ז״ס 452 ו ז ד א ד ט * א פיינע יידישע קולםור־אינהםיםוציע. די װארשעמער פריינט פונב יידישן וויפנשאפםלעבן אינפםיםום האבן אנגענוסען דעפ פאריגדאג *• :עמען אויף זיך די איניציאםיוו צו גרינדן אין ווארשע א פרץ־מוזיי ביזענען פאראן אין ווארשע ז״עי פיל מאםעריאלן, הפצים, בילדער, מא־ נוסעײפםן, וואפ האבן א ש״בות צו פרצן, צו ז״ן לעבן און שאפן, — באדארף מען נא' האבן א זארגעוודיץע האנם, וואם זאל דאפ אלץ צונויפ־ עלויבן אין איין ווינקל. פײינם פון פיצן אין ויארשע! ד״ר גישון לעווין, ׳. גרינבויב :המיה פינךע־־בביין, א קאצי.נע. פרוי נהמה פרץ! און איר אלע ■רץ־ פארערער און פרץ־לעזער! סיאיז אזוי ל״בכ אויפשםעלן אין װאריגע א פרץ־מוזיי. נאר :אייםל גוטער װי?ןן א פרץ־טוזיי אין װארשע טװ אויפנעבויט װערןן װ$ס ב^װײזם שס? די ״דישע איבערזעצונגען פון רעמארקם בוך ״אויפן מערב־פראנב ר״ן עופ :״עס" זענען אין לייף פון א פאר וואבן פארשפר״ם געווארן אין א 3.000 עקז. ה״פם עם, אז ביי א שםיקל פארינםעדעפירונג וןאן דער םיראזש פון א יידייג בוך זיך הויבן. וואפ איז דערפון געדװנגען? םידארף זיך שאפן אן ענגערע פארבינדונג צווייגן דעד יידי-ע- ליםעיאםור און דעפ ״דישן ל״ענער. די יידישע ליםעראכוי, דעד ״די- ־בעי שײיבער און אויך דער יידישער פארלעגער דארפן געפינען נןורצערע און :ענםעיע וועגן צו דעם יידישן לעזער. אבעי דער לייענער זאל זיך נישם אויםבאהאלםן! זזײגננר םים זײנ57 '£?יס??5ן! ד ז ד א א?עתיד*?ב81! רעתיד־דבוא, אלי,ש יענער װעלט, אז מען װעט זיך א נעם טון צו א װאיידע, דאדז, דעדבעיג״ די־אקע, ביאדיכטאע. דובלין און מען װעט זײ פי־עגן לויט דעם באקאנטז נוסח: — במה קסקת? וואס ט*איר עפעס געטון גוטס? האט איר עפעס געבויט פיינע. לײטייטע ײדייגע קולטור־אינסטיטוציעס׳' װעט װאריטע, לאדז. לעמבעדג, קראקע, ביא־יסטאק, לובלין (אויך בײסק. יאװנע, טיטענסטאבאוו א. א. װ.) זיך רחמנותדיק פא־קרימען און זיך נעמעז פאיענטפערן: — ״ווי האבן םיר געקאנט ט־אבטן צ־ טון עפעס רענטס, װען מיאיז געװען נעבעך אזוי פאי־האוועט און פארטון אין די *טװערע פינסה־ זאבן? װי האם געקאגם דער ־אפ ליגן צו בויען, װען מיאיז געװען גע־ יאגם פון שװערן מאםעייעלן יעבן! — וועם מען ז״ זאגן האיב: — נו, און װילנע? זענט איר בעסעי פון דער יידי״טער װילנע? קאן נאך געתויקט זײן א •טװעיעי לעבן, װי אין װילנע, און דאך האט די יייי־גע װילנע געטון. געבויט.- אנטקעגן װאס איז עס? אנטקעגן דעס, װאס נ״טט װאי-גע, ני־טט יאדז, נייטט לעסבעי־ג. ני־טט די אדע איבעייקע גרויסע יידײטע ־טטעט העלפן ני־טט ווילנע צו בויען און צו באפעבטיקן דעס ײדייטן װיסנ׳טאפטלעבן אינסטיטוט! דערװײל טיאגט־אויס די ארעמע ווילנע אלײן דעס ״. װ. א. די אלע איבעריקע •טטעט העיפן זײער װײניק! די סובסידיע, לכדטל. פון דער װאר-זעװער יידײטער קהלה (נאך פאי־ 1927) איז דערווײל אויסגעצאלט דעס ײ. וו. א. נאי■ א העלפט! די צװײטע העלפט — נאך נײטב! װארידעװער יידײטע קהלה, ״טעס זיך! איז ם$קע ײדי׳ע חפקר? עפעס אײנער א י. אייגער װיינט, נעבעך. מיט ביטערע מרעין אין... רוסייטן ״יאזסװעט״ (וואס דעריטיינט אין פאריז) אויף דער גרוי־ סעי ,.עוולה״, וואס אין תל־אביב איז דעי״טינען א זאמלבוך אין ײדיט, און ער סטראיטעט, אז אויב חס־ו־טלום עס װעט ווייטער אזוי גיין, נעמב ע- און פאװואי־פט ״די •טליסי פון זײן הארץ״ אונז האט גארני״טט גערירט אט דאס סטרא־טען פון דעס י. אײגעי מייא, איז אן די יטליסל פון אײגערס הארץ. אבער דעם יאדיאן פון ,.תײנט״ האט עס יא *טטארק גענומען, און ער נעמט זיך אים טרייסט' ״מיר קאנעז אבער די ״טווארצזעער פון (רוסײטן) ״ראז־ סוועט״ (וואס דער״טיינט אין... פאריז) בארויקן! (קײן אנדעיע זאיג האט ״טוין ראדיאן ני״טט!) צו גוט קאנען מיר פון דער הײס (פון װעלבער הייס?) די דאזיקע ״הענט״, וואס ד״ויבן זיד קעגל דער ״טפיאך־אײנהײטלעבקײט פונס י״טוב (פון װעלבן י״טוב־ װא״טע, װילנע, אטװאצק?). כזיר װײסן זײעי־ װעיט און מי־ קענען זייעי־ע מעגלעבקײטן. נול — דאס איז זײער נאמעי־ און ני״טט ךקײװארטז וועלן זיי זיך, אז מיד זאלן זײ צולי: טון אין אפילו אוי? א י־גע א טיאבט םוז וועגן ״פארוואיפן דע־ *טליסל פון... הארץ״. מילא, אײגעי־ יאק אייגעי*! אבעד ראדיאן״ דארפט איר וויכי איז א מ״״כט״ט, װאס בל־ימיו רעדט ער יידײט און כל־ימיו לעבט ער מיב ײדײט און פון ײדי״ט... אויב ע־ מעג עס םון, פאדװאם איז עס שאי ד ־ ראפאלקעס, אדעי־ *ט. פיעטי־ויטקא, אדער י. פאפיערניקאוו אזוי טײי־• ײז״ט אן ״אװאנטוי־״*"! װייסט ער דעז ני״טט, אז דער ײדי״טער ״היינב ימיטל, וועי־ט טאג־טעגלעך מער געלײענט אין ארץ־ײטראל, װי דאס יי״ יאמיבוך, װאס די״י-״טײנט דאי־ט איין מאל אין א ױבל״ און איז עס ניתב קיין ,,אװאנטורע״ פדן ראדיאנס* זייט, װאס ער ״פלעגט די נאציאנא*: פיי״טפי־אביקײט״ איז איץ־י־טדאל מיט זײן ״טרייבן טאג־טעגלעך יידי״ר אין יידײטן ״הײנם״? מיר זעען פיין אויס אין אונזער װאר״טע מיט די לאקאלן פאד א ײדײט טעאטעי־ סיהזי־ט זיך דא איבעי־ די אלטע גע״טיבטע מיט פאר־ טיײבן דאס יידי״טע טעאטער אין אן ענגן געטא. איין לאקאר נאבן אנדעדן װעדט פאי־האקט תאד אונז. וועגן די •טטאטי״טע געבײדעס איז אפגערעדט. זײ זענען קוד״ט־קד״טים, און װי גע״טיקט זיך עס, אז דא-ט זאל מער העדן א פדאסט ײדײט וואדט. איז ווײניק, וואס די רעגירונג און די ״טטאט ..באזאיגט״ אונזעי יידי״ט טעאטע־. געפינען זיך איצט אויך פ־־•־ װאטע ..באזאיגעי״' סיאיז דא א״ן וואי־טע, אויח ביעלאנסקי גאס, דעי־ ״נאװאיטצי״־טעאטעי (איצט ..ס־אנצע״), איז אויך אט דעי לאקאל גע־ וואי־ן ״נאי ני״טט ײדי״ט״. אלץ יא, נאד ני״טט יידי*ט. דעי־ בגך־הבית פון דעס טעאטעי־ באיקאטירט עפנטיעך ײדי״ט. די ײדי״טע באפזדקעיוגג דא-ש צא־ן מיט דעי זעלבעי מטבע צוייק דעט• טעאטעי*. ײדי״ט טא• ני־טט זײז הפקי! קײן ײדי־טע געזעל״טאפט, קײן ײדײטע אינסטיטוציע טאי ני״טט האבן קײן מגע ומ״טא מיט אט דעס טעאטע־*. :*4־זמן דעי ״טענדלעבע• באי־ קאט אוי־ ײדײט וועט ני״טט אפגע־־ופן װערן. עםך ישרא? צריבים פרנסחן דאס פא*ק ייטיאל דא? האבן פינסה! — דאס איז דערװייל דעי סך־הבל פון דעי אנקעטע, וואס מײ האבן געמאבט צװײטן די לעזעי פון די ״ליטעיארײטע בלעטעי״. מיר האבן אנגעפרעגט ביי די לעזער, וועלבע ביבער זיי י י י ע נע ן און ווע־בע ביבעד ז״?ייפן. י״ענען ל״ענם םען א םך און גערן און מיװא־ם נאך און נאך גערייענם. איער נןויפן קויפם מען ווייניע. במעם גארנישם. פארװאם? ייי דעם רוב איין ענםפער: געים־סאנגל, קדיזיס. ארבעםסלאזיק״ט. עמך ישראי׳ צייבים פינםה! א פרץ-םוזײ אין װז)רש57 סיפעלם נאר אביכל גוםער װילן! אביסל גופער װילן, אןן םיקאן אין װארשע אויפגעבוים ווערן