Literarishe bleter · 1929-06-07 · 23 (7.6.1929) · p. Seite 450

/ײס 450 * ליסעדעדי־שע 703770!! 013. 23 (266) ס. ק י ס # י / ד י ג ע נײעד ײדישעד ט&אטער אין דיגע ( ד ע ר ד ד י ם ע ר ס ע ז א ן ) אז עד װעט נײכט לאזן פארן זיינע מיפגדידער קײן דעבראנד. אויך האצ מען זיך געײענדט צוס אינערן־מיניסטער, עס זאל אפנעהיט ווערן די ר*קנה׳ דויט װעלנער אן אקטיאי■ פון אויפלאנד באקומט נײסט קײן וויזע אן א געחעי־יקער דערדוייענייד פונס פילדונגס־דע9ארטאמענט פון דעי מינדעי־הײטפ־נאציע. צד װעדבעי דער אקטיאר געהערט. אויף אזא אופן איז דער טעאטער־קאמיטעט אין אלע פרײנט פון א ריינעם יידייסן טע־ אטעי־ געװען זיכער, אז דעי מעאצער װעט קענען דויק אריעטן, אדן אז אפידו יענעד עולס, וואס איז דהוט נאך אמערעטקע, װעט אויך סוש־־בל־ םוך ארײננעצויגן װערן אין ערנססערן טעאטער. דער טעאטעי־קאמיטעט האע אכער געטיאבט און קוטנער האט גע־ דאבט... אין א •טיינעם טאג האט מען זיך דערוווסט, אז קוטנער האט גע־ פונען אנדעיע װעגן, װי אזוי צו קומען אין ריגע מיט א פאר אפערעטקע־ אקטיארן, אז עי האט די גאנצע צייט, צוזאמען מיט אנדערע פאר־טוינען. ניטט אויפגעהעי־ט צו ארבעטע נסודי־סודות, נבדי אינגיבן מזבה צו זײן די *טטאט מיט די ״אמתע סחורה״ פון ,־,מאיפקע װערט א בלה״ און נאך אזעדבע ״אנטיקלעד״. די דעמאקי־אטייטע דאטמענער פון דער *טטאט־דומע ןמאגיסטראט) האנן געפועלט, אז מען זאל אוין* דער אפעיעטע אדייפלײגן א ״בטײעי פון ס4 פי־אצענט פון דער הבנסה, נאבדעם האט מען אפגע־גריגן אוי־ דרייסיק. מען האט גערעבנט, אז די אפערעטע װעט ני״בט קענען אויסהאלטן דעס גיויסן *טטײער־לאסט אזן דאס װעט צװינגען קוטנערן אויפצוגעבן זײן ״צו־להבעיס״. דעי עולס״ װאס וויים ני*טט פון קיין הבמות, זובט קודס־בל פאי־ װײלונג, האט ליב א לידל, א טענצל און זאגט זיך נייטט אפ פון הערן אביס• פאי־נאגראפיע. האט אנגעהויבן צו גײן אין דער אפעי־עמע. קוטנעי־ האט דאס פאר־בטאנען אויסצונוצן: פון דער עריבטעי פאר־בטעלונג אן האט עי אנגעהויבן צו האדטן רעדעס צוס עולם, עי האט זיך פאיגעיבטעלט פאי א ״קדויב״, דערציילט, אז דער טעאמער־קאמיםעט האט אים גערודפט האט געװאלט איויסדײשן דעם ביסן בײ אן ארעמען אקטיאר, האט איב ״געמסרט״ בײס מיניסטער, מען זאר איס נייבט אײגלאזן אין ריגע, נאב־ דעס אין יבטאט־דומע, מען ז>ל בײ אים נעסען א גרויסן ״בטײעי״־אפיאי אװנט אין אװנט האע ער אזוי ״יאאי־בעם״ דעפ עולם -אזן איפ געהעצט קעגן דעס נײעפ טעאטעי איז קעגן טעאטעי־קאמיטעט, װעלבער האט אגב, ני־בט אנגעגומען קײז יבוס קעגן־מיטלען. אזוי האט זיך קוטכעיב גיפט פאנאנדעיגעגאסן אייעדן גאנצן *בטאט. ײדן האבן דערהעיפ אזא זאך: סיטײט׳ב. מען רײסט ארויס דעס לעצטן ביסן בײ אן ארעמעז ײד אקטיאי! דערצו :אך ״מסירה״! איז געװארן אן אמהע בהדה. נאשירלעך האבן די םע־־־פאי־יבטענדלעבע זיך אריענטירט אין דעס ענין און געװוסט אין װאס עס האבדלט זיך. סיזענען אויך געווען אזעלבע, װאס האיז געוװסט, אז דעי ״ארעמער ק־טנער״ איז א ײד מיט *בײנע עטלעבע דא״ לאי־. די גיויסע מאסע, איער, יאזונדערס די הײסע אנהענגער פון דע־ אפעיעטע, האט דאכ אנגענומען פאר אן עבטע מטבע. קוטנער איז געװא־ א ״קדויב״. אין סיאיז אװעק א קאמפאניע קעגן ד״עס נײעם םעאטער, וואל יאקומט מיליאניקע סובסידיעס, וועלבע מען ״צעגנבעט״, *בפילט דװק>■ נייבט קײן אפע־עטעפ און ,,מסרט״ ״איעמע״ אקםיאין בדי צו דעקן דעס גרויסן *בטײעי־אפצאל פון דער אפערעסע, האג קוטנערס מקורבים אנגעהויבן פלאנעװען צו גרינדן א צװײטע טעאםעי־ געזעי־באפט מיט אן אײגענעם קאמיטעט. סיאיז טאקע פאיגעקומען א פא־ זאמלונג״ וװ ס׳איז געגרינדעט געוװןרן א געזעליבאפט און אויסגעקליב־ געװארן א קאמיטעט און דא איז די פבנה פארן נייעם יידי־בן טעאטע־ געװארן נאך גרעסער, מחמת דער דאזיקער נייער קאמיטעט האט אנגעהויב־ פאדעין׳ מען זא*5 ״פאײיניקז״ בײדע טעאטערס, מיט אנדערע װערטע הײסט עט, אז מיט דער צי־ט װאלט די סובסידיע ארײנגעפאלן אין ד הענט פון דעי־ אפע־עטקע און פון אלע פלענער װעגן *באפן אין ריגע אי ערנסטן טעאטע־־, וואדט זיך אויסגעלאזן א בוידעב נאך האפעי־דיקע זענען געװאין די אגיטאטאי־ס פאי־ ״פארײניקונג״, װען סיאי׳ז קלא געװארן, אז דער נײעד טעאעער לעבט איבעי א *בװערן קריזיס. *בטײ האט קײן נײע זאבן נייבט גע׳בטעלט (ריגע איז :ייבט װאײבע, וװ אײ װי איך האב *בוין געיבריבן אין פײערדיקן איטיקל (״ליט. בלעט ״ נ' 18), האט דע- ריגעי־ געזעליבאפטלעבער טעאטעײקאמיטעט איבערגע־ יאװ די אנטיעפײזע פונם דריטן סעזאן פאר זיך. די דירעקציע און קיג־ סטדעײ־בע לייטונג איז אבער איבערגעגעבן געװא־־ן א. *בטײנען, װעלבער איז געװען רעזיביכער איגס צװײפן סעזאן. דער אפמאך איז מיט איס גע׳בלאסן געװאין נאך זומער, א י־עבט לאנגע צײט פארן אנהויב פונס סעזאן. איס איז אייך אזא איפן געגעבן געװארן א היב־בע צײט אויך זיך צוצוגרײטן און מאנן אלע נויטיקע הבנות. אזוי װי סיאיז באיבלאסן געװא־־־ן, אז ד**ר בעאצעי דאדש זײן פײי פון אפערעטקעס. האט מען אנ־בטאט דעס געזאלט געבן דעס עויס פון צײצ צד צײט א לײבטן דע־ פערטואר, אין דע־ פא־ס פון רעװיס, לויט די פראגי־אמיען פון ״אזאזעל״, ״סמבטױן״ און אנדיעיע קלײן־קונ־ט־בינעס. דעם סעזאן האט מען אנגעהויבן מיט ד״ר מ. װײבעיטס אינסצע־ ניײגג פון *ביוב א־בס ״קידו*ב־ה*בס", װאס האט, װי באוווסט, געהאט א קאיאסאלן דע״־פארג אויף דעד װאריבעװער ײדי־טער בינע. צו דער אויפ־ פירונג פון ״קידו־ב־ה־בס״ זענען ספעציעל אײנגעלאדן געװא־־ן אין ריגע ד״ר מ. װיײבערט, דעי דעקאראטאר װ. װײנטרדיב אוז דאמפאזיטאר ה. קאן. זײ האבן דא פא־־בי־אבט א דענגעיע צײט און זיך פארנומען מיטן אװעק־בטערן די פיעסע. ״קידו״ב־ה״בס״ האט געהאט דערפאלג. אין ם*בך פון דײי הד־ביס איז די פיעסע געגאנגען 10 מאי דאס איז געװען אין ער״בטן האלבן כע־אן די אײנציקע פיעסע, װאס האט געגעבן ״סבארן״. דעי דערפאלג איז געװען א כאטעײעלער, אבער גי־בט אינגאנצן קײן קינסטלעײ-ןער די אויפפירונג האט געליטן פון צעברעקלטקײט, פון די אן א *טיער סצענקעס און בילדער, דורך װעלכע עס פארלירט זיך די גאנצקײט פונס װעי־ק. די צװײטע פיעמיעיע איז געווען א רעדוי, אונטעין נאמען ״גבאי, װאס װיל דער ריי״, אזוי הײסט דעי ער־בטע־־ נומער, נאבדעס קומען א רײ אינסצענײטע פאלקכדידלעך און סצענקעס, ווי ״בײליאנטן״ און ״טאנץ־מ־בוגעת״ פונם טונקעלן. סיאיז געװעז אביסל צו איבעראייליק צו געבן תיסץ די צווײטע פיעמיערע פונם לײסטן י־עפערטואר די דריטע סרעמיערע איז געװעו ״ךער באיטענצער״ פון א ט*בעסאסראװאקי*בן ד־־אמאטורג. די פיעסע איז אין די פאײקע סעזאנען גע״בטעלט געװאי־ן פיל מא- אין דער היכײר רוסי״בע,־■ דיאמע, וװ זי האט אויך ני״בט גע־ האט קײן באזונדערע דערפארגן. דעי ני״בט־געלונגערער אויסקלויב פון די אויפפיײנגען נאך ״קידו׳ב־ה״בס״ אין אנדעי־ע סיבות, איבער װעלנע מיר װעלן רעדן •טפעט״ער, האט אפגעקילם דעס עולס צום טעאטעי געדײגט האט םען אבער א סך האפנ־נגען אויש דעי פיעכע ״•בבתי־צבי״. לײדער איז דא אייך געװען א דויבפאל. ״•בבתי־צבי״ אין דע־־ אויפפיײנג פון א. *בטײן (אדעױ פון דער ״װיײער טײפע״) איז א געמי־ב פון צװײ פאי־ביידענע פיעסעפ — פװ *בליס א*ב!ידע,־ עי־יבטער און דריטער אקט) און זיבולאװסקי (דעד צװײטעי אין פ־יטע־ אקטי. די אויפפאסונגען און באראקטער, װאס בײדע מהב־־ים גיבן ־בבתי־צבין, זענען אזדי װײט אײנער פון אנדערן, אז עס -אזט זיך ב*בוס־אופן :י־בט מעבאני־ב צוזאמענב־נדן, יפרט, אז די פיגװ פינם רעגענדאײ׳בן *בבתי־צבי האט זיך *בטײגען ני״בט אײנגעגעבן. נאך דעפ זענען געיסטעלט געװארן בימקאס ״גנבים״ (*6חלוטין פיעםד דעם היגן עירס לויטן יעבנס־יבטײ־ער און סביבה), היײבבײנס ״דעס *בםידס מעבסעי״ און -,ליגנם״ פון א רעטייבז דראםאטורג—אדץ זאבן, װאס האבן קײן באזדנדערן רויבס ני״בט געםאנט. 1 הגם די דעפיציטן זענען *בוין געװען גאנץ גרויסע, און דער עולם האט זיך אלץ װײטעי־ און ײי״םער אפגערוקט פונס נײעס טעאטעײ װאלט אפ*ב- דא־ מיט דעי־ צײט געפ<נען געװארן דער װעג, ורי יאזוי צוײק?יו געװינען די ײדי־בע םאתן פא־־ן נײעס ײדײבן טעאטעװיאבע־ *ביין פון אנהויב סעזאן האט דער טעאטע־־־־קאמיטעט אנגענומען מיכדען, אז *ב קוטנעײ װע^בער האט פריע־ געהאט געסטרא־בעט, אז ער װעט צו־ יהבעיס דעס טעאטער־קאמיטעט *בפילן אין ריגע אםערעטקעס, זאל נייבט קעכעז פאײוידקלעבן זײנע פלענער. צו דעפ צװעק האט זיך דער טעא־ טע־־־־קאםיטעט פארזיבערט םצד דעם ײדײבן ארטיסטן־פארײן אין פוילן,