Literarishe bleter · 1929-05-17 · 20 (17.5.1929) · p. Seite 389

'<"ס 389 ל'םער$ר'שע 3?טםסר 012. 20 (263) * פוז דא אוז דארט װ$רשע אןן גי(*ר$רק םיאיז נעבעך א גאטם רחמגות אויף די ײדיזוע זיטורנאליםטן אין אמערינןע (ני?זט אויף אדע׳ אויף אײנצלנע, פאר׳דט׳יט *יך1). זײ האבן לעצצנם גרויםע יסוריפ און קאנען גאר צו זיך ני?זט יזומען. די מע?זה איז אזא: אין װאר־נע האט גע״טבירט א נױ־יארקער יידײטע סובערעטיז און האט דא *סטאיק אויסגענומען. פ־זענען אין דער היגער פרעסע גע־ װען געדרוקט זײער־גוטע אפיופן װעגן דער טאלענטפולער ארטיםטין, עס זענען אויך געבראנט געװא-ן אין די אגאנפן אויםצוגן פון םיינונ־ גען פון היגע יידי״טע ״טריפט״טטעדעי וועגן דעס *טסילז פון דער ארםיסטין. איז מען דאיט, אין ניו־יארק, אויסער זיך: ״סיטײט״צ, םיר דא זענען שון איר ני״טט נתפעד געװארן, און איר דארט, גייט ארויס םון די סדיפן״ סיגײען איצט אין דער ײדי״ג־אמע-יראנייטעי־ פרעסע ״טטעבװערט־ לעך און פסיבא-אגי־נזע אפהאנדדונגען און *צװערװאגיקע ארטיקדען אלש ענטפע־ אויף די עטלעבע גוטע ווערטער פון די היגע טעאטער־מענטהזן װעגן דאם *טפילן פון דער ־ינםטדערין, װאס האט ביי אונז אויםגענומען די היגע, װאר*טעװער, יודעי־דנר האבן צו דע-צײלן א רײ פאקטן וועגן א־־טיסטן און אויך װעגן ערײבער, װאס נױ־יארק ה>>ט פאי־זען, פאר״טװיגן, און װאי־יטע האט באמערקמ, אויפגעבאפט, און לםוף האט אויך נױ־יארק זיך געבאפט, אז װאריטע איז גערעבט! װאם ווילן די אמע-יקאנער קאלעגן? מען זאל דא װארםן אויף הסבמות פון זיי, און נאבזאגן זיי, נאכ-אפירן זײ ווארט בײ װאיט? די אמעײקאנער קאדעגן האבן די בײרה, ווען די ארטיסטין וועט צוײקקומען קײן נױ־י^רק, ק*)נצראלירן, װער איז דא גערענט — װאריצע צי נױ־יארק! אן אנגענעמע איבערראשוננ דער וואריטעװער טעקפטיל־פארײן, װאס איז באקאנט מיט דער ע־נסטער קולטור־ארבעט צװי׳טן זײנע מיטגלידער (םאימאגט א גרויסע יידייטע ביבליאטעק, אײגגעארדנט רעפעראטן א. א. וו.), האט אויך א מאנדאדין־$רקעסטער (אונםער דער לײטונג פון ד. םאדאמאנאװ) און א דראמאטי״טן קרייז (רעזיטיסער יעקב ראטבוים). די טעג האט די קוד־ טוי־־קאפיסיע פונם טעקסטיל־םאײין איינגעארדנט א ״קינסט־־ערי־טן סרימאי־גן״ אין טעאטער ״פלאנצע״. סיהאט זיך באטײליקט דער מאנדאלין־ ו^רקעםטע-, װאס האט אויפגעפירט א ריי מוזיקאלייטע ווערק, און דער־ נאך איז געגוןבן געװארן ״אין פאלי״ט אויף דער קייט״, אינםצעניזירט לויט י. ל. ■רץ. סיאיז געװען באמת אן אנגענעמע איבע-איטונג — םײ די אלגע־ מיינע אויס״טטאטונג און סיי דאם אלגעמײנע *טפילן. אװדאי קאנען מיר צו ליבהאבער, און צו ליבהאבער־אנפאנגעד נייטט צוגײן מיט דער מאם װי צו פ-אפעסיאנעלע א-טיםטן, איעי עם איז געװעז א פײנע אויפפירונג. א ײי םצענעס זענען געװען זײער געדונגען. סיהאבן זיך ני״טט אויםגע־ טײדט קיין אײנציקע *טפילער, דאב רוב האט ני״טט באהעריטט די ראלן, א:;־ אײניקע מאסן־פצענעס האבן גענזאבט אן אײנדרוק. י. ראטבוים האט ווידער ארויסבאוויזן פייגע רעזיטיםע־ייטע פעיקײטן. ער דאר? זיך איעי באפרײען פון אײניקע נאבאמונגען. נײטט געקוקט אויף הפי־ונות, איז עס דאך געװען א ־טיינער אויפטו צו געבן מיד איבעטע־ און פאי איבעטער פי־צם ״אין פאלייט אויף דער קײט״. םיוואלט נייטט געיטאדט צו איבעטן און ארבעטן אויף אט דער אויפפירונג און באװײזן זי א צװײט מאל אין א גאנצערער, פולקומענערער פארם. פאריד־יאג ב. קלעצקין ציפע פיעס מ י י ן ד ע כ ג כ ו 7 ם#רן ן־שיםן לןרני;ןן.,־. םים םשןצ־ןיע *ייכנוננען. דןןם רעכנכוך איז נןןר נ״עם אין דןר יידישןר לערן־ לישעראטור ■רײו כלויז 2 גילדן *דרןם־ .כיכער•, סלןװקי .*2_ די;?י?נעד?;עבדעד/?;ידעד/ נאך איבער א יאר ־דװערער, אנגעשטרענגםער ארנעפ, זענען די . ־וידנער״ אפגענארן פון װאר־בע אין דער פװלי-ער פיאװינץ. נ״ די --וערםטע נאדינגונגען, אין װעדנע ז״ איז אויסגעעומען גו ארנעצן, יאנן זיי דאך באוויזן אויפצופירן אין וואר־סע פאדגנדיקע פיעסעס: -ער זיננער פון זיין מרויער״, ״דער נסװן״, ״אונםערוועדמ״, ״קידו־ס־ -ססי', ״װ״נערי־סע קניפלעך״, ״תאווה אונסעי די אודפ־ניימער״, ״ניי־ :א:ס אויפן מארק״, ״ני־סוף־קרייז״, ״קוואדראסור פון דןדײז״, ״•סיי- לאקי, ״דער עיקר״. אייניקע פון אס די אויפפירונגען זענען נלי־ספק געװעי וויססיקע קינפמלערייסע און סגענייסע דערגר״סונגען. אין אלע ז״ ראמ זיך נעפילמ ערנסס־עי צוגאננ, פלייסיקע ארנעמ, ליימײסע אויס־ססאמונג, וואס פיאיז, ל״דער, אזוי זעלסן איצס ניי אונז אין =־י-ן. צולינ א ריי סינות, איז די מאמעריעלע לאגע פוןידעי־ מרופע גע״ען ז״ער און ז״ער א ־סווערע, א.־ן די ארטיסצן מיט די רעזיסינוערן יאנז נעארבעס ממ־ס מימ מסירת־נפ־ס. עס איז צו נאווונרעין די עק־סנות און די אויסדויע־־קיאפמ פון אמ די אמתע מעאמער־מארםיר־־ר. יעדער איינער פון ז״ תאס נעהאמ די מענדעבק״ס זיך א״נצוארדנען נעסער אין אנדערע סעאטערן, אנער פיאיז ו״ לינער געווען צו רראגן די זייער־ ־ס־וע־־ע לאסס פון דעפ קינפמלערי־סן םעאמער אין וואר־סע. אנער װי?װע־ עס זענען נייסס געווען די נאדינגונגען פון ארנעט, פארן ז״ א־ויס פון וואר־סע סימ א פ״נעס קינסטלערישן באגאו־ס. מיר זענען זיסער, אז די ״דישע שטעט אין פוילן וועלן אויפ־ :עסען די ״װילנער״ ווי סידארף צו ז״ן. און פאר־סמארקסע, אויפגע־ מונמערמע זאלן זיי צוריקקוםען מ״ן .־ואר־סע צו נ״ער ארנעס. אנער דאן זאל די וואר־מעווער ״דישע געזעלשאפם, די פירער און טוער, שאפן פא־ די ווילנער נעסערע נאדיננוננען פאר ארנעמ. ה״־יאר האנן די יידי־סע דאזארעפ און ראסמענער אויפן ערופטן אופן פא־אטן דעם יידי־סן סעאסער. זאלן ז״ אויסקויפן ז״ערע זינד דעס קומענדיקן סעזאן! הערסער אן/ םטשרם! א קורצן, נאמת ז״ער א קורצן זנרו• האנן די פיילישע -ריינער א־ן ז־סורנאליפמן. ־ויפיל מאל זיז ״סאפן״ זיד, אז ז״ זענען אומגערענס י:י׳ דער ״דישער נאציע, וואפ וווינט ארוס ז״, מיב ז״, און ז״ ז:;גן צו צו ז״ן אויף וו״סער גומ און פ״ו, און דאך פאינעםז ז״ עס אײי־ל״סס, ווי ל״בס ז״ זאנן עפ צו. ,־ויפיל מאל איז מען נעווען נ;:ױו און געגלוינפ, אז םוף־נל־סוף איז שוין אינערנעווארפן א נריק צװישן דעס תהוס, װאס הענגמ דא צװייסן ז״ און אונז. איער נאלד ו־״זס זיך ארוים, אז ווערסער איז ':יינפ, און מע־סיס איז גאר ע־עס אנדער־סס. אס איז איצמ פארגעקומען די צוזאמענסיעפעני־ס פון די ״דישע א־: פוילישע לימעראמן אין װילנע. מיאיז געװען ז״ער פר״נמלעך, סע־ ו־אמ נעהאלםן פיינע דר־סות, אנער צי וועלן אמ די אלע צ״טונגען, װו די זעלנע השובע שריפמשסעלער יסר״נז און רעדאקמירן, װערן אנ־ רע־־ס און וועלן ארויסוו״זן אינטערעפ, אויפמערקזאסהיימ, אנמונג צו ־ע: ״דישן לענן, צו דער ״דישער קולםור, — דאפ איז א גרויבער ספק ראס דאך דא אין װאר־סע ׳, קאדען־נאנדיאווסקי, פ. געמעל און די אלע אינעייקע אזוי פיין גערעדמ אויף די ־אנענענישן מיט יידי־סע •ס־״נער און דאך פארניינן ניי דעמ אלמן איגנארירן, פאר־סוו״גן און ד::י ז״ן די יידישע נאציע, וואס וווינמ, לענט, ל״דמ און ־סאפט אין ־"־׳ ואון אין נאר דעי וועלם!). ווען וועמ מען די ווערטער פאיוואנדלען אין מעשים, השונע ־״-■מע קאלעגן? אמ האמ דער פוילישער ־סריפמיסמעיער און נעלערנםער, נעװ. '־;־־-•א־ פון ווילנער אוניװערסיםעט, פ־־.:פ. מאריאו זדזיעסאווסקי, אננעוויזן איצמ אין ווילנע ״אויף דער אומנאטירלעכק״ט פון די נא־ יי־״ען, װעלנע האנן ניזאהער געהערשמ אויפן גענים פון די פויליש־ "־■־סע קולטור־יאציוננען״. ער ביענגמ א פאר נ״שפילן פון אמ דער ״"-:אמירלענק״מ, סיאיז אזוי גרינג אפצושאפן ז״, אמ די ווילדע *'-־ :אסירלענק״מן. מען דארף נאר וועלן אויפרינמיק און םימן גאנצן הא־צן. פרוווט עם א״ן םאל ז״ן1