Literarishe bleter · 1929-05-10 · 19 (10.5.1929) · p. [Seite]

זטקסםזזר *#רגזןזנג פרײז גר. פרײםיק 10 ם&י 1929 דזםגןךאהזגמג ילחרײ )דקוסםריד־םע װאעשד־יפמ פאד. יליםננדאבזוד 1■ מעאםעדאוןקונםמ נגק^עצקי^װארש^ פארעלאג י. ש ט ״ נ ב 1 י ם אובזער ל>ולטור ־ פארמעגז איז אמערילזע דאס זענען יענע טויזנטער חברי□ אונזערע, װאם זענען הײנ־ טאר נ־שט געװאח ק״ן םיראנטראפן םאר אויסראנ־ הג□ ז״ זענע; טויזנט-פאביק םארבונד; טיט יעד; ברעקר ארבעט, װאפ װערט גענםון או''־ גאר דער װערט םאר דער אמעמיינער יידי׳טער קורטור דאם זענע; יענע ״ד;, װאס האב; אץ אטעריקע בא־באפ; דאם נ״ע ״די־עע ׳טור־װעז;, װאם האבן באא״נפרוסט צו□ גוט; די ״די׳סע םרעםע, װאם הארט; אויס אין ראנד הונדערטער או; הונדערטער יידייםע קורטור-אינםטיטציעם און ײערכע קעטפ; אוי־ א; עקיצנות־ דיקן אופן צו בא׳עאפ; אזערבע נעזונטע צענטער;, אץ װערכע טיזאר זץ־ קורטורער קענען אויםרעבן אויױ א נאדטאק װעג. אט די הברים, טוער, שרייבער, רערער, ארבעטעח נע׳עעפטס־ ר״ט זענע; צע׳שפרײט אץ צעזייט איבערן ראנד אץ ד םאר׳עידנם- טע פארטייע;, קרוב;, נעזעריטאםטן א,ץ אוטעטו□ הארטן זיי הויך דאפ נ״ע ״די׳עע װארט, די םא; םץ דער נײער ײדייעער קורטור איר געפ׳נט ז״ אץ ארבעטער-ר׳נג, אץ דער קאטוניסטי׳טער פאד■ ט״, ב׳י רי רעכטע םאציאליפט;, ב״ די פוערי-צױ;, ב״ די צױניסט;, אץ נאציאנארן ארבעטער־פארבאנר, אץ די פאריעידנסטע הברות אץ פאריינע;, ביי די ׳סזרן, אץ די צ״טוננען אץ זשודנארן — סיאיז נייעטא קיץ איץ ײינקערע, ײו םיםריםמ א יידי׳ט רעבן, אז איר זארט זיי דארט ני׳טט נעפינען. די ראגע איז אבעד אזא, אז צוריב אט דער געװארטיקער צעטײרטקייט פון רי כוחות איז קיינטאר ני׳טט טענרעך געװען אדורכצוםירן יענע קאראסארע אונטערנעטוננען, ־ואס ריגן אין דער טעגרעכק״מ םון די אטעריקאנער ייד; אדורכצוםירן פאר זייער איינענע□ קורטורערן אויסרעבן זיך. צוריב רער צעט״רטקײט פון אונזערע כוחות אויפן נעביט פץ פאריטי׳טער און עקאנאטי׳טער טעטיקייט זענע, פארײי׳טט נע- װארן יענע פונקט;. אין ײערכע ארע זענען ׳טטענדיק נעװען אייניק די נײע יידייטע קויטור, ײאם װיים נייטט קיץ :רענעצן פון ראנד אץ פארטיי, אדער װאס װארט פון אזוינע גרענעצן נ״טט נעדארפמ װיס;. דער אטעריקאנער פוערי-צױניםט, אדער מעריטאריאריסט, רטיטי ײאם איז נעײארטיק פאראינטערעםירט, אז אין ראנד זאר אנגעהארטן װער; געזונט יירי׳ט רעבן, קען זיך פאריטי׳ט זיין צע- קריגט מיטן םאציאריסט, ארער קאטוניםט, אבער װיבאיד ביידע צרדים זוכן אריינצוברעננען אינהארט און סדר אץ דעם יידי׳טן 2. די ײדי־שע קזלםזר-גגזזגזלש^פם צוריב א ריי היםטארי׳טע םיבות זענען ד׳ ייד; אץ אטעריקע פארײאנדרמ געװאר; אץ א מץ פיראנטראפי׳טער אינסטיטוציע פאר דער אויסהארטוננ און באיטטיצונג פון דער כר־י׳טראר-״דייט- קייט איבער נאר רער ײערט. דער םרוטער ״ד אץ אטעריקע בא- נוננט זיך טיט א גאנץ-קריינער דאזע םרוטק״ט׳, אבער ער איז נרייט א״נצוריינן ײערטן דערפאר, אז די יידן פץ פוירן, אדער רום- ראנד וארן ׳ןענען דורבםירן זייער פםח רויט ארע דינים וחוקי□; די רייכע אץ אײנפרוסדייכע יאהודים זענען ׳טטעגדיק נרייט נעײעז (און איצט נאך טערן אויסצונוצן ז״ער גאנצער טאכט פאד דער בא׳טיצנג פץ אר׳ז, װאס איז יידי׳ט אץ אויםראנד, הנם ביי ז״ אריין ברייבן װאם-װייטער ארץ-װ״ניקער אננעהעריקע סיטנים צום יידי׳טן פארק. דער ראדיקארער ייד םון אטעריקע, דער ראדיקאר פון ארע ׳טאטירוננען, איז אין דעם פרט אויך ני׳טמ קיין או־סנאם פץ די אנדערע. די ׳טארפסטע קעננער פון דער יידי׳טער װערטרעכער ׳טור- באװעגונג אין אטעריקע האבן תטיד נע׳טטיצט די פארצײיינטע קורטור-טעמיקייט צוי׳טן יידי׳טן ארבעטער, הגם אריין האט טע; די זערביקע קורטור-באװעגוננ אראםגע׳טרינן, ײען סיהאט זיך נעהאנדרט װענן אמעריקע. װען מיזאר, חם-וחרירה, ערגעץ אונטערדדיקן די יידישע יטפראך, אדער אפירו די העברעי׳ט־ע ׳טפראך, קענט איר זייער רייכט ארנאניזירן אין אטעריקע א פארט״דיקונגס-קאט טעט, אין ווערכן סיזארן אריינגיין אזערכע פערזענרעכקײט;, װעטען. דאס ײדי׳טע װארט קימערט מער נישט און ײערכע װארטן נייטט ארייננעטון קיין פיננער אין װאסער, װען סיזאר זיך האנדרען װעגן אן ענרעכן ענין אין אמעריקע גוםא. דער אטעריקאנער ייד, אץ כרר נענוטע;, האט ריב צו פאר- זארג; די נאנצע װערט טיט יידי׳טק״ט, ז׳ין איינענע ׳ידי׳טק״ט אבער פארגעםט ער אין טומר םץ ראטעײע; זיינע נמיבנם-ברידער אדער חברים אין אויסראנד אן אזיםנאם זענען, פאר׳טט״ט זיך, יענע ערעטענטן צװי׳טן יידישן םארק אין אמעריקע, ײערכע מיהאט רעצטנס באצייכנט טיטן נאטען; דער װערטרעכעד ייד, אדעח דער ייר םון דער יידיש- װערטרעבעד סביבה. _