Literarishe bleter · 1929-04-19 · 16 (19.4.1929) · p. Seite 321

1ײם 321?יסעסןדישע סםסר 2*ם. 16 (259) * דאס עדגסטע פון דעד גאנצעד געשיכטע ע ) ש ( זנ? נימזטא קײן געלם צו גרײמן זיד זװ א נײער פרעמיערע, און מען ם ו ז *גשילן ״שיילאה״. מ. װײכעיט האם אין ״קידויע־היעס״ יאװיזן, אז ער האט רעזשי־ םעריעזע פעיקײטן און אײנשאלן, דאס איז אשילו דורכן מכלומייטטן ווײכערט־״פרעסער״י ײי איד, אשגע־טאצט געװ^רן. זײן ארבעט״ אלס פראקטײסער רעזיטיסער, איז נאך יונג, און עס איז נייסמא קיין ״טוס גרונט, מןיד זײנע פרײנט, צו דענערװירונגען■ זײער מעגלעך, אז איד ר.אנ א טעות בנוגע דער ״*שײלאק״־אוישפי־ רונג״ — אבער מער װי מײן ביסל אביעקטיוויטעט און גוטער װילן און עספינדונג ה*זב איד נייטט. ײען איד זיץ אין טעאטער, װיל איד איינס: עמפינדן. מײן נערוון־געװעב ז>ןל א ציטעי טון. דאס איז דאס אײנציק־מאסגעבנדע פאר מיר. דער ציטער, ערמעי־װייז, איז געװען יײ ״קדו״צ־ה״טם״, — ביי ״•טײלאקן״, האט דאס געפעלט. מעגלעד, דער נײטט גענוג־פאסיקער אקטיארן ־ מאטעריאל איז דא *גזולדיק. און בנוגע ליבע צוס טעאטער, — װעגן וועלבעי־ א. גראנאד רעדט, — עס איז ביז איצט נאד ני״טטא דער אפאראט, מיט וועלכן מען זאל מעםטן די קאלארן פון טעאטעי־װארעמקייט. איד האב נאי אײנס געטון: געזען טעאטער. איד האב זיך אסילו פארגונען אזא לוקסוס. װי פארן דרײ מעת־לעת, אוס צו זעען א פאםיאנס־ ״ספיל אין אבער־ : •־' •׳, איך האב אפילו גראנאכן געזען׳ — און אויב איד האב קײן טעות נײטט, — מיט יארן צוריק, ־־־־ דער ער״גטער דעי־צײלט װעגן איס אין דער ײדי״טער עפנטלעכקײט. װארדם, — חיטדבער פאעט י״טראר ״טטעי־ן: טעאטער איז נײטט קײן אבסטראקציע, — מען מוז זעען, און פאי־גלײכן. און װי עס זאל מיך נייטמ רירן די רימערלעכקײט פון ג־־אנאכן, װען ער נעמט זיך אן פאר א פײינט, מוי איד דאך ה$בן באװאי־ענייטן בנוגע דער באורםײלונג פון פיעסעס, װ*ס מען האט נייטט געזעז. איך וועל גערן אויסנוצן יעדע געלעגנהייט, װען איך וועל זיך קאנען צורעכענען צו ד״ר װײכערט־ענטוזיאסטן, דעיװייל מוז איך קאנבטאטירן, אז טר>זץ אלע ״פײנפילנדע און ״טעפערײטע״ רעזיטיסערן. איז אונזער טעאטער אין פוילן זײער יטפלדיק. דאס איז דאס ערגסםע פון דער גאנצער גע״טיכטע. י. ט. נײפאן צום פען ק>זגגדעס אין װין חי חי דעדאקטאיז מיר האלטן פאר צויעקמעסיק מודיע צו זײן: אזוי ווי סיוועלן מן־הסתם קומען א גרעסערע צאל חברים צום װינער פ.ע.נ.־קאנגרעס, זענען מיר, םיםגלידער פונם ײדי״טן פ.ע.נ.־קלוב, וואס וװינען *טטענדיק אין ווין. גרײמ צו זײן בײהילפיק אלע ח״ח דעלעגאטן און געסט אין אלע ענינים, אין װעלכע זײ װעלן?יך װענדן צו אונז. מיט בבוד מ ל ך כ יו י ע ל נ י צ ק י כ ט *ט ה ג ר א ס א מ. פ ו ק ס װין, 10 אפריל, 1029. פארלאג פ־ קלעצהין פראפ. ד׳ר פ• שניאורסאן דער ורעג צרם מענטש (די יםודות סון םענ*ש-װיםנש**ש און די לעדעױןנעדװעישכךם) - ■רייז 4.50 נילדן - נײטטא נאך אזא אומדאנקבארע זאד, װי קײגן זיד מימ מענטשן, װעלכע םען שעצט. דער דאזיקער פאל געיטעט איצט םיט מיר, װעלכן י״ט־־אל ״טמערן, אין זײן נײגונג צו רמזים, באצײכנט: ״דער רעצענזענט פון ״הײנם,, און א. גראנאך רופמ־אן: ״דער דאזיקער הער״. דער שטורעס־ אנגריף פון דיבטער און שוי״טפילער קעגן םיר איז גע״טען, ווייל איך האב אנגערירט די ״שײלאק״־אויפפירונג פון רעזשיסער ם. ווײבערט. װיל איד קודם־בל מוסר־מודעה זײן, אז איך *טעץ שטערגען, איך ־דעץ גראנאבן, איך שעץ װײכערטן, נאר דעם אמת מער פון אלץ. עם איז זײער לײכם וועלן אנצװוארפן זײן אויטארימעמ, ווי עס טוט א. גראנאך, אורםײלנדיק וועגן א רעצעגזיע לויט א צימאט, און װעגן א טעאטער־פארשטעלונג, לוימ... אינטואיציע׳ מיר האבן דא צו טון מים א קאנקרעטן פאל• מימ א ״שײלאק״־אויפפירונג, וואס איז, לויט מײן םײנונג, אויסגעפאלן אומגעלונגען. די װארשעװער- פרעסע האט װארעם אויפגענומען די אויפפירונג, — איך אײנער בין געװען אין דער אפאזיציע. בנוגע װײסערטן קאז איד זאנן. אז זײנע קענםענישן א״ן ארגא־ :יזאטארײטע פעיקײטן דארפן אומבאדינגט אויסגענוצט ווערן. עס איז דאס פארדינסמ פון ווײנערטן, וואס מיט זײן גרינדונג פון דער ערשטער ײדיידער טעאטער־שולע אין װארשע, האבן מיר א ױנגן אקטיארן־נאב־ ־װקס. זײן דאזיקן טאט איז צום רימען. זײן יכריפטשטעלערישע טעםי״ קײט, •אלס רעצלנזענט, איז זיכער סאליד. אבער װײבערט דער רעזשי־ :ע־־*— בנוגע אים איז נאך דערווײל *טװער ארויםצוטיאגן אן אןרטײל. איך וואלט װעלן טײלן דעם ענםוזיאזם פון י-דאל ״טטערן, אז יוײבערט איז אײנער פין ״די םײנפילנדיקסטע און שעפעי־ישסטע ײדי״דע רעזשי־ כע־־ן,,. איער איך האלט עס פאר פריצײמיק. עס איז מערקװירדיק: מיר האבן אין פוילן בלויז פײנפילנדיקע און *טעפערישע רעזשיסערן אזן א־ץ קײן טעאטער נישט. די אויפפירונג פון ״שײלאק,, איז, לויט מײן מײנונג, נישט געלונגען. םארװאס? װײל האבנדיק סאי זיך א קלײנע בינע, מיט א :אגי׳ענעצטן אקםיארן־מאםעריאל, װאס דער רוב שטײט נידעריקער פון ד־יבשניט, — האט מ. ווייבערט זיך פאי־מאסטן צו אן עוג־מלך־הב״טן- ־:•־אנם. דעי־ איכימעקט םוז גענוי זאנדירן רעס באדן, װו עי ״טטעלט זיך יויען. דאפ זעלבע דער רעזשיסערי די ארײנפירונג פון די מאסן, מיט מוזיק, מיט באלעט, אין דעם פאי, האלםן מיר פאר אן אויגן־פארבלענדעניש: ווען דאס פלײש איז :״כט־איבעריק פריש, פרוווט מען צו באװירצן עס מיט םאפריקע און דאיס. די שוישפילער באװעגן זיך שלימפעריק, און אייניקע גרילצן ־־••יזע־־יק, — דאס מאבם נישט אוים. װאלאי די זיבן דארע, חינקעדיקע *־־ידלעך, און עס וועט זײן א באלעם. עס דארןז זײן דער פײגנבלאם א־י־ צו פארדעקן די נאקעטקײט. צום םײוול, — בײ שעקפפירן האט דען דאך א דראנג גענוסען, טים א ילויזער פלאכטע, סיט אן אויפשריפם: ־יז איז א וואלד״, — און מען האט נע״טפילם! איצט פארלירט מען וויכטיקסטע אויסן אויג, — דאס שפילן. ד>)ס דיבםער־װארט. — אין אלץ װערט ארוסגעהאנגען, אין איבערגעלאדנקײט, מים *םאר־ירקות. דער באווײז פון ענםוזיאסט א. גראנאך, אז שוין זעקם װאכן״ ׳־ ״שײלזזק״ װערט געשפילט אין װארשע, איז נישט מאסגעבנד. שלום ־••ש האט מיר אמאל געזאגט: די ײדן אין פוילן גײט עס זייער גומ, •־יב זײ קאנען זיך דערלויבן צו פארן קײן קריניץ• איד האב דערוין*;ענטפערם: *ײדן אין פוילן האבן פאר גרויםע צרות באקוסען א הארץ־ .־עלער, און זײ מוזן פארן קײן קריניץ. דאס זעלבע קאן מען זאגן וועגן ... * , עיי ״שײלאק ־אויפפירוגג. די געשעפםן גײען אזוי שלעבט, אז עס איז