Literarishe bleter · 1929-04-12 · 15 (12.4.1929) · p. [Seite]

זפקסםטר ,#רב:>^ננ עדײז 60 גר. פדיישי^ 12 13$'? 1929 דעוסךאהשעו רל^ףףל—אייזוסמרידםע!—! י״ 1 װאעשדיפמפאר. יד־םגידאבזוד■■ מאימע^י״נין^מארשונ מעאםקראוןקונםמ י. ש ט י י נ ב 1 י 47 אובזער לולטור־פארמעגן אין אמערילע*) גערעדט א צעיראכענעם דײטש, אײדער א נוטן ײדײש. צענדליקער יארן האט דען םפעציעא דעם ײדישן ארבעטער נעהאדעװעט אויפן יידל פון פרעטדער קודטור און א״גענער עם-הארצות. און װער װײם דען נייצט, װי נראב םיאיז נעװען די װאנט פון אפגעפרעטדקײט, ו־אם ז״ האבן אײעקנע׳שטעאט צװי׳ען דער ױננט און דעם נאנצן פארק? צום פרוטען ײדן האט טען אינגאנצן כ׳יט פופצן יאר צוריק ני־םט נעקענט צוקוטען טיט א נײ-ײדיש װארט: דער ײדייעער אר- נאניזירטער ארבעמער, דורד ז״נע ױניאנס, פארטײען און נעזעיצ- ׳טאפטאעכע פארײנען, האט אויף דער םפעציעיער נ״ער יידישער קוצטור-טעטיקײט נעקוקט, װי אויןז אנטי-םאציאליזם, װי אוי,׳' א טעטיק״ט, װאם צוליב איר צײדן זײנע אינטערעםן; די יידישע פרעםע האט דאך ביז נישט יאננ צוריק ני׳םט נאר פארשװיגן, נאר או־ף א בײזװיאיקן אופן אראפגעיםרינן יעדן פרװו פון ײדיש-קו?- טורעיער אויפקאערוננ, םטראשענדיק פון אײן ז״ט טיט אנטיסע- טיטױם אין אטעריקע, און פון דער צײיטער זײט— טיט א פארער- גערוננ פון ארבעטערם אאנע. און אננעהאצטן האט דאך דער טצב כטעט ביז דער אעצטער טיחטה, און טײאװײז ביז איר םוף. און דאך — ײאם פארא טרימ פארויס די נײע ײדיש-ײעצטאעכע סביבה האט נעמאכט די אעצטע 15 יארן נייעט נאר האט זיך דער פיעוטער ײד נענוטען צוהערן צום נײעם ״די׳םן װארמ, ני׳םט נאר האבן די ארבעטער-ארנאניזאציעס (אין א נרויםער צאא) אויפנעעפנט זײערע טירן פאר די פאר- שײדנםטע ״די׳םע קואטור-טעטיקײטן, נאר אפיאו די פרעםע, װאס האט פריער פאריםװיגן און אראפגעריםן, פאסטאקעװעט זיך איצט טיט די דערנרײכוננען אויםן געביט פון ״די׳ם-קואטורעאער ארבעט. הײבן טיר אן טיט די קינדער-שואן, — דער סאטע װיכטיקם- טער צײ״ג פון יעדער קואטור-ארבעט, זעען טיר נאײך װי ריזיק- יטנעא דער ט״א האט זיך פאנאנדערנעװאקםן. פון די עטאעכע שבת און זונטיק-׳טואן, װאס זענען טיט 18—15 יאר צוריק נעעםנט און אויםנעהאאטן געװארן פון די פועאי-צױן און טעריטאריאאיםטן אין אטעריקע, האבן טיר הײנט א נע׳ז פון טענאעכע נאכטיטאנ-שואן אין כמעט יעדן ײדישן ישוב אין צפון-אמעריקע: א נעץ םון איבער צװ״הונדערט און םופציה שיאז, אין װעאכע עם באקומען זײער $. ש??? ו ע ז ן דאס נײע ײדיש-אמעריקע, די אטעריקע פון דער נײער ״די׳ט- װעאטאעכער פביבה, װערט אין אטעריקע נופא זײער אםט אפנע- לאכט און אפנעחוזקט, באזונדערם פון די, װאם האבן יטוין טימ דער ארטיקער פביבה ׳טאום געטאכט, דערעיקר טיט דער טאטעריע־ אער םביבה אירער. ק״ן נחת קא״בן אויך נישט פון דער נײער ״די׳ש-װעאטאעכער םביבה די פריש-אראפנעקוטענע, אדער די טרנ- י־ם-באזובןןר, װאם קומען אהין אנקוקן דאם בײז־ײונדער איז מיקא — צו די עריםטע ײעאן קיין טענות נייםט העאפ;, און סיאיז באטת נישטא פון ײאם נתפעא צו װער;: זײ האבן דער נ־יער ײדישער םביבה אין אטער־קע װ״ניק-װאם גענעבן און װעאן אויך זײער װײנ־ק פון איר צונעטע;. ביטער איז אבער טיט די צװײטע — אט מיט די, ײאפ ניבן א אעק און א שטעק און טאכן כלאחר יר אן אבסאאוטן אויםפיר, אז דאם ני־-ײדיש א־ן אטעריקע א־ז אויב נישט עוין א טת, איז אכא-הפחות א נומה אמות. און נעמען נעמט זיך דאם, װײא זײער גאנצער צונאנג און אפ־ שאצן דאפ םאטע װיכטיקסטע אין ״די׳שן אעבן אין אמעריקע, דאם קואטורעאע אויפאעבן זיך, איז א פאאשער. די מרנאים־באזוכער קוקן אויפן ״דיש־קואטורעאן אויםאעבן אין אטעריקע טיט די אויגן פון א װאר׳טע, פון א װיאנע, און נישט טיט היסטארי׳ע־אמעריקא־ נ־שע אוינן. װײא װיבאאד זײ ײאאטן צו דער אפיטאצוננ צונעטרעטן ד־פטארייט, מעפטן װאם םיאיז נעװען (אדער װאם סיאיז ני׳טט נע־ װעןן, און װאם םיאיז א־צט דא, ײאאטן ז״ ביטום־אופן נייטט גע- קענט קומען נייטט צום טבטא־זײן און אװדאי ני׳טט אפצוזאנן דעם ײדן אין אטעריקע זיין פפעציפיש-ײדיש אעבן. און ײאם באװײזן אונז די אמתע פאקט;? צענדאיקער יארן האבן אויף דער יידישער גאם א־ן אטעריקע נעבאאעבאטעײעט די באריטטע קאםטאפאאיטן, װאס האבן באדײ י. שט״נבוים, דער באקאנפער ״דיעער יטוד־און קוא־ טור־טוער אין אמעריקע, געפינט זיר איצט אין װאריגע. ער איז אזוי גוט געווען און אנגעטוריבן פאר די ״ביעטער״ װעגן דעם יידישן קולטור־לעבן אין אמעריקע.