Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 259

ז"ס 259?יסעדיאדי׳שע ב?טססד נזס. 13 (256) * קויסס.- ועצזניעס. נבליאגו8פיע.-נואניה. װאס מען שוײבט װעגן בינעו. זױצהנ״ק ק $ ד ' ב ם א 7 א ד א ו ו ס ק י אויף פדעמדע ווזגגן לײדיקער אוםנאהאלסנקײט אן {וגלעןאין םאל סיןא געשטרױכלםן שדים. זי װיל האבן א קינר — א סעסטונג — אין װעלכער איר געליבטער זאל נעסאננען װערן אויף שסענדיק. און דא לױםן שױן םאד איד געשפינםטן אײנס נאכן *װײםן, און לסוף באװײזט זיך דאם שרעקיעכסטע — א סרוי, װאס איי שענער אין ױנגער ם*ן איר, איר אײגענע ױננערע שװעםםער, גיסעלע. און שײנדל נאנײט זעלנסמארד. ר. סײנננערנ הזןס נאדארסש דעם ראםאז אירן ןןנדוםן ״אויף איפםארמײדלעכע װענז״, װײל די ״םיעמדער װעגן״ זע־ נען נלויז דער םאי, אויף װעלכן עס צינדס זיך אן םיט א גװאל- דיקער העלקײט די איפםארםײדלעכקײט םון געשפענםט עלטער, סון װעלכן שײניל אנםלויםס *ום טויס. אין ראסאן איז נישמא קײנער, װער ס׳זאל אויםהײבן דעם םענטשז העכער םין דעד טראני-שפיל פין האײת. לעאן לעװי איז א נעלאזענעי נורזשוי, ער איז בײ םײגננעיגן אץ שזןטן, זי האלס אים נלױז, װי א םאן, דירך װעלכער זי רופט: ״אט דאס םוז םען פײנט קריגן!״ ער האט נישט אין דארף נישט קײן שים נאט נישט קײן דיפלישן אין נישט קײן ערדישן. נרוך איז ערלעך, קליג, אבער א םיסלמלסיקער מענטש. זײן נלויבן איז געסאלן, ער נײט מיסן שטראם פ־ס םארפאכסע אוינן, װײל ער האט זײ פורא נו עםענען, אזױ אוםגאהאלםן םילט ער זיך קעגו די װידער- שפרוכן שון לעבן. דעי אײנציקער דודקע, דער סאעיאליסט, סילט עפעם, אז די װעלט איז סאר אים װי טוי, װאסער און בתימ, אנער ער איז גײססיק צו שװאך צו דערסירן דאס צו *ן אי- דעאלאגיע. לײזער איז אסגעלעבס, ער איז צונראכן געװארן אין צײזימען פיס זײן גאט אװעק או א זײט סין לעבן. איז שײנדלען אין דער ךאזיקער אידעעניאזיקײט און גאטלאזיקײט נעבליבן גײן אויםן אײנציקן װענ — זעלנספארד. בעניע הוינס אױף א האק אויף בװכן, דעם סײנעם פענטשן, דלם שפינל פין זאנאראטאװ. דער פאפענט לערהױנט זיך צו א סיםבאל, ער סאראירסײלם די סײנע לײס, די ברוכ׳ם, *ום כויט, װעלכן זײ האנו סארדינט סאר נאכלאזן װענעסיין דעי סוף םװ ראםאן איז שרארק פיט :ײן ררײקײט דער ןןירקליכקײט. נרוך האם נארנישט געלערנס פון שײנדלם סויט. ....דײכנייענדיק סארבײ דער אפסײק, װו גימעלע איז נאך אלץ נעשטאנען נײם סענסםער, דאס קעפל אויסגעבויגן. אן ערנםט ברוגעזע. האט אים דאס הארץ װידעי אננדהויבן צי קלאסן און םיס אםאל האס אים אין קאפ אױםנעבייצט א משונהדיקער נע- דאנק, ער האט זיך דערמאנס, אז ער איז נאך קײן נאנצע םיר און דרײסיק יאר נישס אלט...״ סײגנבערג איז בײז אויף דער װירקליכקײט, אנער װי א ק^טלערי^ע^^ד^װײקל2כ^^ױש^^6לײקענע^^^__ פארלאג ב._ קלעצקיך װאישע נאלעװקי ס2 5. ד־זײלפערן דה ס פ ר יעדנניך פין ה*נר*י* פ*ר די יידי#* *יין, 1 ט״יי פרײז 2,50 גילדן רןכוןן פין רחי וייגננורנ,!ןייןב .יינ*רסל• נתײסנ *זיויונ*. פײנעננערנם ראפאן איז א נט-נריװ דער נעזעלשאפס׳ װעלכע זי שילדערט. שוין דער בריװ שון םאירן צו זײן פשסהה, אז מ׳זאל אים אױםקלײנן א כלה, זי זאל םארן צו אים קײן אםעריקע, םירט אונז ארײן אין א רויקן לעננס-נאנעם און לעבנם-שטײנער סון עסעס א זאסאלאטאװער נעגנט אן גרויםע לײדנשאפטן און אן גרויסע סארלאננען. פײדלעך װאקסן אונטער, האנן חתינה, האנן קינדער, דער יצר-הרע םארנלאנדזשעט אהין זעלסן, און אױג יא, איז די םביבה אזוי שסארק פייט אירע טראדיציעם, אז ער װערס צינישס און םארלירט זײן םאכט איבערן םעגסשן. אזא איז די סביבה, װאם פײננבערג גיט אין איר ראםאן. אבער אהין, אין יענעם װינקל, קוםט אן אןערשטער גרוס םון דער װעלט, א באן- ליניע, און צוזאםען דערםיט — א װענ פאר אײראפעישער אוים- נעלאסנקײט, םאר אופנליק און זעלנספארד. די פענטשן סון יע- נער רױקער געגנס זענען װײניק באװאסנט קעגן דער הסקרדיקײט, זײ נעםען אלץ אויף ערנסט, םים סריםיסיװער אור-קראפט, םיט ליב?, און אן קײנע קאםסראםיםן ארויםנײענדיק .אויף סרעםדע װענן״ (נישט-ײדישלעכז) םין לענן, קוםען די םענםשך צו אום- סארםײדלעכע קאליזיעס, צו װידערשפרוכן, װעלכע לויערן צו םארטיליקן זײ לײזער דער לםרן און םױחס, דער םײן-סילנדער, זעס, װי זײן גאט םארליבט רי םאכט, אנע־ ער האט נישט די קנאות פון א םעקטאנס, ער װיל בלויז, אז ם׳זאל גישט אפגע- פעקס װערן דער צלם-אלהים סון מענסשן, דער געסלעכדר יסוד אין אים, און ער נעםם אויף װיליק דודלען, דעם סאציאליסט, װעלכער גלויבט נישס אין נאט,' און דאװנט נישט, אנער איז ערלעך צו םענסשן. לײזער האלט, אז די םרעםדע װענן קען םען נישט אנסארטרױען, זײ דראען םיט אופנליק און אוםדערװארט. לעכקײטן. װען רחל םײננבערג בלײבט בײ דעם לײזערס געדאנק, װאלס איר ראסאן פארן הײנסיקן לעזער קײן אינסערעס נישט ננהאט. זי איז אבער געגאנגען װײטער, זי האט איר הײפט- העלדין שײנדל נעבראכם צו גרעםערע און אײניקע שװיגדל-טרעס, װעלכע םארלירן נישס זײער גרויזאםקײט בײ קײן ש־ם םיטואציע און זענען גלײך שרעקלעך בײ אלע סעלקער און אלע נעזעל- שאםטלעכע ארדנוננען, — דאס איז די טראגעדיע סון עלסער- װערן בײ א םרוי, םון םארלירן די נאםירלעכע םאכס םון יוגנט און שײנקײט. םרויען םארבאריקאדירן זיך אין דער םשסחה, שפידן צו זיך צו דעם מאן םיט אן א צאל בשותפותדיקע אינ- שערעסן: שסוב, קינדער, קרובים, געזעלשאםטלעכע םײנונג, געזעץ, און אט אזוי ארוםגעסאנצערס גײם די םרוי םיט טרויער צו איר עלסער, אבער םיט דער זיכערקײט, אז זי װעט אײנזאם נישט בלײנן און װעס זײן געערט. שײנדל האט דך געשסיצט בלויז אױף איר ױננס אין שײנקײט, א׳ן אויף ברוכם שטארקע ליבע צו איר. קײן אײנציקע סון די זאכן האט זי נישט סארראםן. זי איז אבער צו שװאך, אלם סערדאן, כדי קענען םײדן די טראדי- ייע און צו לעבן אויסן אײגענעם נאראט. ם׳הויבן זיך אן צו יזײזן פאר איר געשסענםםן. זי פילט דך, װי א קונצנםיכער אויף א שטריק, אויף א טויט דראענדיקע הױך און ד זוכס אין דער