Literarishe bleter · 1929-03-22 · 12 (22.3.1929) · p. [Seite]

זעקסםער '$רג18ג *דײ/ ס6 גר. פדײסיק 22 םערץ 1929 מתןףא ף-ץ^ףףך ף■ א־?וסםדידםע װאעשד־־פטפאר יליםעראבװד מןןאמעדאוןקונםמ פארמאג ^קדעעקי^הארשןן, $ ש? נ ס ק י אלבערט אייבשטיין און נײט איר צװאײען די כעגײע — איבערנעבויט אויח נײע יםודות. עם איז אויפנעקומען א נײע פאר׳טטעלוננ װענן ״קװאנטן״. אאע מי- נ־ם ענערניע און אין דער ער׳םטער רײ די יםטראאנדיקע ענערניע און איכטיקײט ־ ענערניע האט מען אמאא באהאנדאט אזוי, װי זײ װאאטן געפראםן אומאויפהעראעך, װי די נאטור װאאט אימיםטאנד געװען צו נעברויכן באליביק קלײנע סכומים ענערניע. אקעגן אט רער אײנגעםונדעװעטער קלאםײעער טע- אריע איז אויפנעקומען * נײע. װאס אײקנט דעם אומאויםהעריעכן יעטראם. ענערגיע טריפט אזוי-צו-זאגן טראפנװײז, און װעדאוק דעם מין ׳םטראלנדיקער ענער- גיע, װעראוק דער אענג פון די כװאליעם, װאם טראגן די ענערגיע, האבן די ״טיראםנם״ ענערניע א גענוי בא׳עטימטע גרוים אט דאפ זענען ד• ״קװאנטן״. נע- װיםע עקםפערימענטן האבן גענויט די פי- זיקער זיך צו ׳שמעאן אויף אזא ׳טטאנד- פונקט, אפצואײקענען די אאטע קאאםי׳עע פארמואן און אויסצוארבעטן נײע אויפן גרונט פון די ״קװאנטן״. םיאיז נעװען א ׳שװערע אויפנאבע, און דער ױנגער אײנ- ׳שטײן האט מיט העכער(>ס יאר צוריק זיך קונה ׳שם געװען, אויפ׳שטעאנדיק אן אײנ- פאכע און עאענאנטע גאײכונג, װעאכע האט מיט א״ן קאאפ ארײננעבראבט קאארקײט אין דעם פראבאעם. א״נ׳שטײנם גאײכוננ און אײנישט״גס אויסטײט׳שוננ איגן איצט אין יסוד פון די װיכטיקםטע א ײ נ ׳ש ט ״ ן :ערמאן ׳גםרוק פיזיקאאי׳שע און כעמי׳שע דערנרײכוננען, און דער אײן אויפטו זײ- נער װאאט געקאעקט, כדי ארויםצורוקן זײן נאמען אין רער ער׳שטער ר״ נאר אײנ׳שטײן האט נאך מערער אײםגעטון. דעס נרונט - גע- דאנק פון די קװאנטן האט ער ׳שארפזיניק אויםנענוצט, כדי אויפ- צוקאערן םארפאאנטערטע םראבאעמען אין דער אערע םון װארימ- ק״ט אויף אן אנדער םיזיקאאי׳שן נעביט איז ער בארימט מיט אויפ- װען אין צײטוננען ואא איצט קומען א ידיעה, אז עפעס א גע־ אערנטער זאא האבן אפגעפרענט אײנ׳שטײנס טעאריע םון רעאאטױו- ק״ט, אדער או אימיצער זאא האבן געמאכט עקםפער׳מענטן, װעאכע צעישטערן אינ׳שטײנם טעאריע, — אין די בײדע פאאן ײאאט עם ב־י א םך ײדן נעװעזן א נאציאנאאער מרויער ער׳שטנם, איז דער ברײטע־ עואם אזוי נעײוינט צו פארבינדן אײנישטײנם נאמען מיט דער רעאא- טיײ - טעאריע, אז מיט איר דורכפאא— דוכט זיך דעם עואם — װערט אויםגע- רא׳שן אײנ׳שטיינם בארימטקײט. צװייטנם, האט מען זיך אײננערעדט בײ אונז, אז מיט ז״ן רעאאטיײקײט האט אײנ׳שטײן ארײננעבראכט אין דער ״נוי׳שער״ װעאט א ׳שטיק ״דישן נײםט, און האט מיט ז״ן נרויםן ײדי׳שן אויפטו פאר׳שעמט דעם ג״שט-ײדיישן נײםט. בנ־ן װעט ני׳שט זײן מערער מיט װאם זיך איבערצונעמען, אויב דער רעאאטױויסטי׳שער נרונט-נעדאנק זאא 'אראירן זײן ׳שאיטה אין נאטורײיםנ- ישאפט. ני׳שמא קײן מער פאא׳שע פארישטע- אוננע;, װי די אקארישט דערמאנטע אײנ- ׳שטײן איז ניישט ועקומען אין דער מאדער- נער פיזיק ײי א װאנדערער םון דער פרעמדג. ער איז גי׳שט קײן מענט׳ש פון אײן נעניאאן נעראנק, װעאכער כא- אויכט װי א ביאד דאם נאנצע פעאד פון װיםנ׳שאפטאעכער פאחשוננ און האט מערער ני׳שט ײאם צו זאגן, ער איז אײ- נער פון די נרעםטע, אויב ני׳שט דער נרעםטער אין דער איצטיקער פיזיק. און זײן גרויםק״ט באישטײט דערין, ײאס ער איז ארײננע- דריננען אין אאע אירע פארבארנענע װינקעאעך, און װי נאר עם איז נעװען א ׳שװערע האכה, האט ער אנגעװיזן דעם ײענ,' װעאכער ׳איז אימ׳שטאנד ארויסצוברעננען פון דער קאעם. זינמ אנהויב פונם איצטיקן יארהונרערט װערט די םיזיק — אאבערט בידד פון :