Literarishe bleter · 1929-03-01 · 9 (1.3.1929) · p. [Seite]

זעקסםער '#רגץנג פרײז 60 גר. פדייסיק / ססרץ 929/ יליביגלךאדיעןע יזריריד >ד?וסםרידםע װאעשדיפמ פאד יליםניראמוד 1■ מעאמקךאוןקונםמ פארידאג ^ק?עעק*ן.וואדש^ ג ע ל ס א 7 ▼ (אין *י זײ רעכן איך נ י ש]ט צי זײנע ארטיקלען) הןןס עד נוןר ע װ א ל י צ י א נ י ר ט. ער הזןט זיך נישס ןןםגעזןןגס םין זײן םסיל אין זײנע סטיליזיריננען (זײ זענען געװןןרן גײ אים נןןר געלײטערסער, קלערער אין אײנםאכער אין זײער ראסינירטקײס). די שסראך איז בײ איס, װי סריער, שאםינג, נישס נןןר א םיטל גיס שאפןז די (קינביק בינעקליבענע, ןןםנעקליבענע) װעדטער ביען בײ אים (װי בײ מענדעלען) די פענטשן נןןך זיך אין נישט (ײי א שטײגער, ב״ שלום־עליכמען) די מענםשן קיםען מיט זײערע װערטעח די שארקירבינג (א שארף העל םינטל, ןןנשםןןט א בלאם אױםגעבויגענער ליניע, דער בולט-אויםגע■ טײלםער עפיזןןד, ןונשםןןט דער .גאנבער מעשה׳) — איז נןןך אלץ זײן בעסס כאראקטעריױרונגס־מיסל און זײן געלינגענםטער שטײגער בו דערצײלן א זאך. םיר םילן, הײסט עם, זײנע אלטע ,םארסײנערסע) קינסס• מעטןןדן אין זײנע נײע װערקז סונקט אזוי געםינען מיר דעם ןןנהויב, דעם שורש םין זײן נײער עטיש-סאציאלעד ןןריענסא• ציע אין זײנע ערשטע שאסונגען. שוין אין זײ איז אויםגע• דריקם געװןןרן א גאנץ באשטימטע םןןציאליעטישע םילןןזןןםיע. ך ^איצס םלײםט זיך בערגעלסןןן צו װײזן אינו דורך יחידים םןןציאלע גרוסעם, אםןןל הןןבן מיר געזען בײ אים אײנציקע כאראקטערן אויפן סן:; ,פין קןןלעקסיװ. ןןבער אמןןל, אזוי זוי איצס, זענען די םענטשן בײ אים שוין אײנגעטײלט געװען אין גוטע אין שלעכסע, שײנע און מיאוסע. אײדעלע אץ סאסקודניאקעם און אמןןל, אזוי װי איצט, הןןט ער אונז גע• געבן צו םילן, אז די לעצטע, נישט רי ערשםע, זענען די אמתע באלעבאסים סון לעבן. * בערנעלםןןן הזןט קײנמןןל נישט באגניגנם זיך נןןר מים א ר ײ נ ק ו ק ן אין מענטשלעכע נשםות. װײזגדיק זײ אינז, הןןם ער אינז געזןןגט (םיטן אוםן װיױן גוסא הןןט ער אינז געזןןגט), װ ןן ס זײ זענען װערס. מיר הןןבן תםיד גע• װוםס, װער עס געםעלט אים, און װעמען ער קןן נישט ןןנ• זען. םיר הןןבן אויך געװוסט, אז ער הןןט ליב צו וױיזן אינז די מענטשן, די מענטשעלעך, װעלכע ער חאסט. ער הןןס עס?יב, װײל עד קןןן עם. ער איז םון יזםיד ןןן א םײסיער "1, ב י ג ע ד / נ י? י א ר ק ד ו ד ב ע ר דןם שאםן םון דור בערגעלםןןן איז א נײער שװערער און נויסיקער סרוװ אין דער ײרישער ליטעראטור צו םאכן א גאנצקײט םין סתירות, צו בויען א בנין סין םארשײרענע סארםן םאטעריאלן. אזא סריװ האט צים ערשטן םאל געםאכט בײ אונז מענדעלע םוכר םםרים. דןןם ײרישע װןןרט איז םון תפיד ןןן געװוינט געװען צו פשטות, מענדעלע הןןם אינז געװיזן, אז סײ די ײרישע שפראך, סײ דןןס ײדישע לעבן איז גןןרנישס אזוי אײנםאך. װי עם דוכט זיך. םאר מענדעלען זענען אויך געװען בײ אונז װןןרט-םײםטערס, ןןבער ער איז געװען דער ערשטער ארײנצוברענגען קןןםסליצירט• ק ײ ט אין דער ײדישער װןןרט״קונםט. בערגעלםןןן איז אין דעם סרט, מי אין >.ײניקע אנדערע סרטים, א ניצוץ סון זײדן. װעגן דעם איז א סך צו שרײבן, און נישס דןן איז דןןס ןןרט םאר דעם. דןן װיל איך נןןר זןןנן, אז בערגעלסןןן זוכס, אזוי װי םענדעלע, צו םאכן שלום צװישן דעם יצר׳הרע פון קונסט און דעם יצר-טוב םין עטיק. מער נישס, װןןס אין דער צײט, װען בערגעלםןןן הןןט אנגעהויבן שרײבן, זענען שוין געװען צעביסן די רןןלן. קונסס איז געװןןדן דער ג ו ט ע ר מלאך. הןןט בערגעלםןןן םאר• קינסטלערישס זײנע סאגיאל־עסישע אימפולםן, בעת מענדעלע, םארקערט, הןןט אויף זײן קונסט געםוזט ןןנטון א יארםלקע סון מוסר. בערגעלםןןן הןןט זײן טיםן אינטערעם צו די אנססלע• קינגען סון דער געזעלשאםטלעכער מןןראל אויםגעלײזס אין קינסס, ןןבער זי איז נןןר צעשמןןלצן, נישט ןןסגעקילט גע• ־יןןדן, ןןס די םןןציאל-עסישע סארינסערעםירטק״ט זײנע. זי הןןס געלעבס אין אים און נישט געלןןזט ז״ן פען רוען שוין אין די םאמע ערשטע װערק זײנע. ערשס איצט, װען םיר לײענען זײ איבער נןןך אםןןל, זעען םיר, אז דער נײער, געזעלשאסםלעףןןריענטירםער. בער• געלסןןן איז גןןרגישם אזוי נײ ער װארםם נןןר א העלערן *ײן אויף דעם, װןןם םריער איז עס געװען בײ אים אין זזןןטן, ןןבער געװען איז עם שוין םריער. איך װ״ם נישס, צי עם איז םןןדגעקוםען א רעװןןלוציע אין בערגעלטןןנס ם ײ נ ו ג ג ע ן. אין זײנע קינסטלעדישע װערק