Literarishe bleter · 1929-02-08 · 6 (8.2.1929) · p. Seite 120

?1םפרארישפ ב?עטעד 013. 6 (249) דיע 20/ * ט ־ כ ד א נ י ל אױיםגעגענן אין זײן 1יך. 1 חיץ דזכ זאנש דרײ״נר, גים די דוסישע דעגירונ• יעדן אײנעם, װןןס באזוכם רוסיאנד, פ*. טעריאלן, מיט װעיכע יעדער אײנער קןן זיך באנובן. דערנון נעמען זיך די ענלזס קײסן םץ בײדע ביכער. די זאך װעס װןןו. שײנלעך אריבערנעםראגן װערן אין נערימ און דארם געשינען איר באשײד. עענזןד א1רף כי?מע/ ס די ענגלישע םרעסע סרעס ארױנ םיס ו אדערינגען, ם׳זאל אײנסירן ן שסרענגע בענויר םון די םילםען, װןנ דאדשן געװיזן װערן אין די ענגלישע קן• לאניעם. די דאזיקע םילפען דעםאראליזװ■ נעםלעך די ארםיקע באםעלקערונג אוןחס; ארוים בײ זײ םאראכטיננ אץ שנאה זי דער װײםערראםע. םין דיסילםען, נעפלזך װערן די .װילדע׳ שבסים געװויר, אז אױן בײ די װײםע זענען סאראן פערדער, ננבי: א. א. װ. (דןןם רוב םילפען, װעלכע מן װײזס זײ, זענען דעסעקטיװ״סילפען) שלזמ װירקן אויך די ליבע״סבענעם פון די *י יאםעישע םילםען, װעלכע די ארםיקע סאו• שסײען םײלמאל נישם, און װעלכע קאגן זײ דעפאדאליזירן. א נײ ב־יד פד/ פער7'נ73# עעסע? ס דער םוילישער שרײבער סערדינאנד געםעל האס איבס םארענדיקם א ראכוו .דאס הארץ םון אײז*, װאס איז אננן■ שריבן געװארן אויפן םאן שין לעבן אויפן אינזל איםלאנד. געטעל״ האט אױף דזנ דאזיקן אינזל םארבראכס אײניקע חדשינ, געשיקם דורך דער סירפע געבעסנער און װאלף. דער רעזולםאם סון דער רײזע *ר א בוך םיט א באשרײבינג סון לעבן אױן דעם אינזל א. ג. ״דער אינזל אויף דענ סארכמארעסן בסון׳. 100 יאד ״פאלסמ״ ס ם׳איז איבם נעװארן ססז יאר זיזי ם׳איז אנגעשריבן געװארן דורך נעטע זיץ באריםט װערק .פאוסט*. ג?7$קאװס ״צעםענם״ א'ן פסןי ׳מידענע שםר$בן ס ם. גלאדקאװס ראםאן.בעםענם* יי איבערגעזעבם אויף םארשידננע שםר*כ לעבטנס אויך אין ענגליש• אין ײדישן *ד דערשינען די איבערועבוננ אין מאסקרע צװ״סער ע״? 13ן ״קאסם'א ר,3$א;נװ" ס ם׳איז דערשינען אין רוםיש דעי בװײטער םײל םון נ. אגנעװם *אװוס5 װערק .דער טאגבוך םון ,קאססיא ריאי־ בעװ*. ליסעראטור שםילט די עמאנביפירסע טער- קישע שרוי א נרויסע ראלע*. א גײ בוך פון ק?עםאנסא ס דער אלסער ,סיגער* קלעםאגםא האס סארעסנםלעכס א םטודיע װעגן זײן םאדשטארבענעם םרײנס, דע ז פאלער קלאד םאנע. *קלעמאנסא װײזס ארויס אין דעם בוך אגעזונטן חוש פאד קוגסט םראבלעפען. בא?זאקס ארבבם ס אין דער קארעסםאנדענץ סון באל״ זאקן, װאם דערשײנט איבט, געםינען זיך אינטערעסאנטע פרסים װעגן זײן שאפן. עם םארװונדערס דער שנעלער סעמפ, םיס װעלכן ער האס נעארבעס. פאר דעם בװײסן םײל םון זײן .פסיכאלאניע םון חתונה״ האס עד נעארבעט גישט סער װי זיבעביק סעג. םון דעם יאר 1827 ביז דעם יאר 1848 חאס ער פאדעפנםלעכם נײנביק װערק, איבער אכבנסויזגם זײטן, נישס אר״נרעכענענדיק אין דעם זײגע ארטיקלען אין םארשײדעדע בײטשריפכי. די גרבםםב האנארארן ס די .םינכענער אילוסטרירטע פרעםע״ סארעםנטלעכט פאסאגראםיעם סון די אדסיםםז און םפארטםםענער, װאם באקומען די גרעםטע האנארארן. נעבן םאדערעװסקין געםינט זיך די טענים״שפילערין זוזאננא לענגלען, דער דזשאזבאנדיסט אירװינג בערלין, װאלאס, דער באקסער סונײ. שאו, דער פוטבאליסס דאםארא, שאליאפין. םון די םילם ״ ארטיססן םארדינען אםםײםסן האראלד לאיד (בװײ םיליאן דאלאר א יארן, טשאפלין און םערבענק (אנדערטהאלבן פיליאז), םערי פיקפארד, גלאריא םװאוםאן און גארפא טאלםאדז (א פיליאן). אין דײטשלאנד באקוםט דעם גרעססן האנאראר האדי לידקיע (א סערטל םיליאן פאדקן. צװײ ביבבר װבגן רזם?אנד ס װענן ראטנרוסלאנד זענען דא נישט לאנג דערשינעז אין אםעריקע בװײ ביכער: אײנס םון סינקלער לואים סדוי און דאס בװײסע סין באקאנסן אםעריקאנישן שרײ- בער םעאדאר דדײזעד. בײדע ביכער האבן א נעגאטיװע שסעלונג בו רוסלאנד. די םרוי לואי טרעט ארויס םיט אן אנקלאגע קעגן דרײזערן,אין װעלכער זי װארםט אים פאר .נײםטיקע ננבה*. זי ברענגט א נאנ• בע רײ ביטאםן, װעלכע דארםן באשטע■ םיקן איר םײנוננ. בםעט בװאנביק טויונט װערטער זענען, לויט איר םײנוננ, דורך ררײזערן םון איר בוך ארויםגענוםען גע■ װארן, דרײזער םארטײדיקט זיך דערפיט, װאס ער האס זיך געטראסן אין םאסקװע פיט סדוילואי און איר איבערגענענןיא רײ םאטעריאלן און םײנונגען, װעלכע ער האס החילת נישט נעהאט נדעה בו באארבעטן. דערנאך האט ער זײ בוזאםענגענוםען און ו ו ע ל די םערקײםע?יטעד־וןעזד ס אין פערלין װײלט איבט די באקאו- סע סערקישע ראםאנען - שריםטשטעלערין דערװיש האנום, װעלכע שפילמ א נרויםע ראלע אין גאנבן אריענס. זי איז געקופען קײן דײםשלאנד בו שסודירן דאם דײטשע סעאטער און פרעסע. אין א בײסוננס- געשפרעך האט זי געזאגט פאלגנדיקס: .די פאדערנע טערקישע ליסעדאסוד איז ערשט בוריק םים פופביק יאר ארויםנעריסן גע״ װאדן םון דער פערםיש״אראנישער נויבער- װעלם. נעטון האבן דאס אנדול האק האםיד און םיא קעק אלפ. זינס דעםאלט איז די אײראפעישע ליסעראטור, באזונדערס די שראנבויזישע, געװארן אינזער װעגװײזערין; קודם-גל דארף םען אונטערשטרײכן דעם אײנשליס סין אנאטאל םראנם. כאטש אזוי איז די סערקישע ליטעראסיר נישם אינ- גאנבן אפהענניק סון דער םראנבויזישער. דאם הײנסיקע סערקײ האט נישס קײן אײנ״ הײטלעכע ליטערארישע ריכטונג. םיר לעבן אץ א בושסן^ד םין ליסערארישער אנאר- כיע. איםאזשיניססן, סוטוריםטן, םימבאליםסן, עקספרעסיאניםסן, דאדאיםטן, אסילו נאך נאטוראליס״טן — דאס אלץ איז בײ אונז שאראן, יעדע ליטערארישע ריכטוננ שון הײגסיקער אײראפע האס בװײ״דרײ אנהענ- גער בװישן די טערקישע דיכסער, װעלכע װערן םיס פארביסערוננ באקעםשס דורך 200 סס3 אנהעננער םון אנדערע שולן. איך אלײן בין אן איםשרעסיאניםטין םיט א ,מיםטישער אײנלאנע*, װי די קריטיק באהױפסעט. אין דעם דאזיקן װירװאר שון ריכסונגען דדבידירט, װי אומעטום, דער טאלענט. אלס פארטרעסער שוי דעד סיפ״ באליםםישער ריכטוננ איז דער באדײסנסטער אכסעד האשים. זײגע געדיכטן זענען אן סשק די בעםטע, װעלכע די טערקישע לי- טעראסור האט אין די לעבסע יארחונדערטן ארויםגענעבן. אין אײראפע איז מער בא״ קאיס דער נאװעליסס און טיםטיקער יאקוב קװעדרי, װעלכער נעפינס זיך אונסער דער השפעה סין מאשאסאן און אינסען. םערקװירדיק איז דער שאקס, װאס גראד די טערקישע ליטעראםור איז אײנע םון די נעבײלטע, אין װעלכער די שרוי שטײט נישט אפ םיט איר פיאדוקטיװקײס םון םאן. עס א*ז,װי ס׳װאלסן אין די יארהינדערסעד םון הארעם רײף געװארן די דיכסערישע קראשטן םון דער םערקישער םדוי. די הײנ■ טיק/ ליטעראטור לינם אין א נרויםער םאס אין די הענט פון סרויען, קודם כל אץ די הענם םון האליד עדיב. האליד עדיב איז, לוים אונזערע השגות, א גאנץ געניאלע דיכטערין, װעלכע איז בוגלײך באקאנס אלם נאביאנאלע קעםסערין. בשעת דעם באסרײ״ אונגס-קריג האט זי אלם פשוסער םאלדאט געקעמפט אויפן פראנט און איז שפעטער געװען דער אײנציקער װײנלעכער אפיב׳׳ד אץ םערקײ. האליד עדיב געהערט צו דער עלטערע־ גענעיאביע שון דער סערקיע;ר דיכסונג. אבער אױך אץ דער ױננערלר