Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 55

^ןן״ןןןןוןןןןןן|01|1111!1||[1|||||1₪||11)1111111*1111'1^ ) זײס 55 ¥ (246) יסעדיעדי׳שע ב?זנם?נר נזס. 3 ,לעםיר נישס סארגעםן, אז דער ■אריזער רןןסני איז א מלניער אין הײסם נאעקס. אין ערשט לזנםןןניער און דער הארגיקער עיקהיד. םען קען זיך אנער סרײםסן םים די נרויסע ■אעטן, װי װערהארן אין לערגערג. אין ערשט באקלןגן זיך די געלגיער, אז ם׳װיל זײערע װערק נישט דריקן אין פאריז. איז זןןלן זײ שרײבן גיט, װעט םען זײ דריקן״• אזוי הזןט געזאגט םעםערלינק, זיננדיק זיך נרײכלעך אין ניגע, אונטער דער װארע- פער זין. אבער םון דאנעט, ם ן דעם םארנעפלטן בריסל, גײען זנו אים סײלן, נענדליקער םײערויקע פאםרים... און די בריסעלער זשורנאלן זענען װידער םול םים ארטיקלען ,ני איז דא א בעל- גישע ליטעראטור״. ״ני זענען דא גוסע ראםאניסטן בײ אונז״... ר.?עד׳דעד נריסל דארא װײסמאן איז *נײער ראל זינט עטלעכע װאכן גײם _ אין קאמינםקי טעאטער אן אפעדעטע .זײן ײדיש מײדל־. די אפערעטע איז געװירנס און געםעםערט מיט די אלע געװירנן — אקניע, עפיזאדן, לידלעך, קיפלעטן — װאם אן אמעריקאנער אפערעסע-םאר- םאסער איז א בריה דערויף. מען דארף אבער זאגן. אז אנשל שאר האט אויך דא ארויסבאװיזן. אז ער קאן די ארבעס םון רעזשיסירן אן אפערעסן־שסיק. די אוים־ שסאטונג איז דא זײער א רײכע, דאם שפיל םון די אקסיארן א גוטע. און אויך אין דער אפערעסע םײלט זיך באזונדערס אויס דארא װײסמאן. םון איר קלײנער ראלע, —די משוגענע מוטער. — שאסט זי באמת װינדער. זי דערשיטערט מיט איר שפילן װי מיר הערן, גרײם אינט אנשל שאר זידערמאנס .הײמאט*, מיט דארא װײם־ מאן. םיװאלט געװען א ױשר ארטיםטין אין אן ערנסטער קינםטלערישער פיעסע. ני באװײזן די םאלענטםולע ^חואאואוואװווווווואחסוו וווווווחוװחוזװוווזוווווזווחווזוווווחווווחןןאואןוווזואזווווחוןוזזןאוזןווןןןןוןןואאאואוואאואווואווזאו § םון גאננן הארנן א םך גליק און םרײד װינש איך דיר § גו דײן חתונה, םײן טײערע םרײנדין שרהלע קאנטאראװיטש מים ה׳ שיע הירשענבערג זאל דאס גליק אײך קײנמאל נישם םארלאזןנ םרידע אשכנזי וווווווווווווווווווווווווווווווווווווווווווווו 5 יזישיגיקװ, י#נו*ר 1929 ^ווווווווווווווווווווו!וווווווווווווווווווווווווויווווו די לעזער םון דער דאױקער םאלקס־ליטעראטור. אבער אויך דא נאך נישס דער װײט-גרויםער רוג די ליטעראסור לאזט זיך נישט סאליטיש דעםינירן. בעל- נישע ליסעראסור איז טאקע נישסא, פונקט װי ם׳איז נישטא קײן געלגישע שפראך... םאראנען א םלעםישע ליטעראטור, װאס סאר- צװײנס זיך נוזאםען פיס דער האלענדישער און א בריםל-װאלא- נישע, װאם םארלירט זיך אין דער נרויסער פראננויזישער ליסע- ראטור. םאראנען נאך א נד, װאסשסינט מאטעריעל דיי״בעלגישע* ליםעראסור, שוין נוליב פאליטישע טעםי.׳. דאם איז די״ בעלנישע רעגירוננ; פ׳דארף באװײזן די װעלס, אז ם איז א לאנד םיט לענ- דער נוגלײך. דער דאזיקער געדאנק םאטערס טאקע אםט םיל בעלגישע שרײבער. אבער דאך נעםט םען דאס אויף םים שפחה, װײל דער רוב בעלגישע שרײבער, און בכלל קינםסלער, לעבן אין די שרעקלעכםטע מאטעריעלע באדינגונגען. נישס נאר םאנום- עריפשן םוזן װארטן גאננע יארן ביז װאנעס ם׳קען זײ דרוקן אין לאנד, נאר ם׳פוז זײ אםילו אסס סארברענען, כדי פיט װאס דערװארעפען דאס קאלטע בוידעם-שםיבל (נעשעען לענטנם א־עלכע םאלן). איז סאקע פיט פרײד אױסגענוםען געװארן די מתנה סון סריערדיקן םאניאליםסישן בילדונגם-םיניסטער, װאס האם אפגעגעבן א שלאס בײ די איטאליענישע ברעגעס (װאם נעהערט נ ם בעלגישן קעניג) דעם שרײבער-פארײן, אן אפרו- ארם םאר בעלגישע שרײבער. חונדעם זענען םאראן םיל פריזן, װאס װערן יערלעך סארטײלט. לעגטנם איז געשען א פאל, װאם האט װידער אויםגערו- דערס דאם ליטערארישע װעלטל אין בריםל. א ױננער םראננױזי- טער שרײבער, טאקע ערשט אן אנםאננער, איז געקיםען קײן יריסל. םארבראכס דא עטלעכע~טעג אין אן.. אוידאפאביל. אהײפנעםארן און אננעשריבן, מיט דער לײכסקײט, װאם איז אזוי כיראקםעריסטיש םאר סראנגויזן, א גרױס בוך װעגן בריסל. דאם איז א פאםפלעם קעגן די בריםעלער און אויך סעגן בעלניע. ער לאכס דארם אוים בײםנד-איראניש דעם בריסעלער אינסעליגענס, זײן לשון און דעם הינן ביכער-מארק. און דאס אלץ װערס םאר- שפאלנן פי ז אביסל װײבער-װינן, שײן דערנײלט, װי א םראנגויז קען. דער דאויקער פאריזער שרײבער — פעיארד הײםט ער — װעט שוק זײן א שרײבער, זײן ביכל זאנס עדות. אבער בײ די ב־יסעלער שרײבער האם ער זיך פסטיר אײננעהאנדלט. דא װערט;ײן נאםען םיט שוים אויף די ליסן דערמאנם. דא. אין בריםל, קאכם עס, װי אין א קעםל. דא םרעגט פען םיט כעס: .כדי נו װערן א שרײבער, כדי זיך שדסן א זאםען, פוז םען, הײסט עם, א־הויבן םיט אפחוזקן םון בעלניעז׳ פ׳טרײםט זיך אבער. װאס שעיארד האס זיך םסתםא סארקוקס אויף זיעע םארגעננער: באדלער, װערלען, םירבא אין אסילו הונא האבן געװוסם נו דעינײלן נאר םין די דיקע םרויען פין בריםל און סון די שײגע בולװארן, נישס םער װי דאס האט םען נעזען. םראננויזן בלײבן םראננויזן... אצעי־ נאך אײנער האם נעדארסט פינקט אינט איבלררײםן זײן שסילקײם און באלײדיקן די בעלנישע ש ײבער. און דאם גראד םון אן אײגענעם םענטשן: פארים פעסערלינק. םעסערלינק איז א םלעםער. ער איז שוין זײער װײט םין זײן קלײגער הײס. אין די גרויםע שנאה, װאס זײן סאלק האט נו אים. זעם םען, אז ם׳געדענקט אים ואך גום דא, נישט געקוקס אויף זײן שבועה, װאס ער האס אין א לײכסער שעה נעװארםן: ״םלעםיש איז קײן שפראך נישט, ס׳איז א חרפה דאס נו װעלן. םיר דארםן װארםן פון ױך די בארבאריזםען און נײן נו דער װעלם״. אזוי לײכט האט געקענט מיט זיך סארטיק װעוץ דער םעטערלינק םון דער אלטער סלעםישער שסאט נענס, דער זון םון נרעסטן עושר אץ שםאט, װו קײן אנדער שפראך חיץ פראננויזיש האס םען נישט געטארט רעדן. אינט קימט נאך םעסערלינק און ענסםערם אויף דער אנקעטע װענן דער בעלגישער ליטעיאטור בזה הלשון: ״כ׳קען זײער װינניק די בעלגישע ליטעראטור. כ׳װײס אבער: א בעלגיער קען נישט שרײבן קײן גוסע ראםאנען. ער קעז נישט בויען קײן װערק און ער שרײבס בכלל שלעכט. דער םלזםער סאלט אםילו װען ער שרײבט, און דער װאלאנער זעט די נאסור דורך א םיקראסקאפ.* אנער םעטערלינק כאפט זיך תיכף נוריק און דערמאנט זיך נאך אין עפעםו