Literarishe bleter · 1928-12-28 · 52 (28.12.1928) · p. Seite 1032

52 זא ליטערארישע בלעטער 1032 װעלט־כראביל. ס עמיל לודװיק האט אנגעשרינן אן הקיפה נו זײן װערק *געםע/ װאם איז דערשינען איצט אויף ענגליעי; די הקדםה איז געװידמעם נערנארד שאיען. אין דער הקדפה פארגלײכט לודװיקישאיען צו נע- סען. דןוס בוך האט אין אטעריקע ארויס- געריםן א גרויםן אינטערעם. ס זעקס און זעכציק טשעכישע שרײבער, קינסטלער, קריביקער. פוזיקער און םקולפ־ טארן האבן פארעסנסלעכט אין די טשעכי- שע צײטוננען אן אויםרוף .צום שוץ פון קינסטלערישער ארבעט/ אין װעלכן זײ זענען פודיע. אז זײ האבן נעגרינדעס א קינפטלערישן ראט, װאס װעט קעפםן קעגן די שעדלעכע השפעות פון די פאלי- םישע קרײזן און םון דער רעאקציע אויף דער קונסט. ס דרײ ױנגע דײטשע שרײבער האבן אנגעהויבן צינויפזאפלען פתב-ידן, װאס זענען אײניקע פאל שוין אפנעװארפי גע- װארן דורך פארשײדענע רעדאקצילם. זײ האצן *דעה די בעסערע סול ׳ײ ארויסצי- געבן אין אײן באנד. ס עס איז דעישינעו אן אויםפירלעך בוך פון ײ. באלצעזשאק װענו דער פוילי- שעי פילם-אינדיסםריע. צװישן אנדערן געסינען זיך דאיט סטאסיססישע ביפערז. אין אײן יאר באזוכן די פוילישע קינאס ס0ס,ססס,50 םענטשו.— 99 פראצ. םץ דער פילם-קאנסירציע באשטײס פץ םרעפדע םילמען, װאס װערן ארײננעםירם פין פאר- שײדדנע לענדער. ס עם דערשײנם אין פויליש אן אינטע- רעסאנט בוך װעגן קינא א. ג. ״סויזנט און אײן אװנט אץ קינא״. אין ביך גײען ארײן םטודיעס, עםײען, ארטיקלען. רעצענזיעס פץ םילמען. געשריבו דורך די דרײ נרעסםע פוילישע קינא-קענערס: קאראל איזשיקאװסקי (פחבר פין א ביך װענן קינא: .די צענטע מוזע*), םאריא יאהאננא װיעראפאלםקא און אנאסאל שטערן. דער לעצטער האט איצט ארויםנעגעבן א בוך: .דער ראמאן פין דער םילם-טאשםע״, — אן עסטעטיש-סינטעטישער איצערבליק אי- בערן הײנטיקן םילם. ס אנהויב נאװעםבער איז אין פאריי פאיגעקומען אן אינסערנאביאנאלער קא- טוילישער פילם-קאננרעס. אין קאננרעס הןןבן אנםײלגענוםען םיל גלחים, בישאסן א. א װ. דער קאננרעס האט אינםערנע- ששדאכן די גרויסע באדײטינג םינם קינא אין באשלאסו אקסיװ צו באסײליקן זיך אין דער אנטװיקלוננ פון קינא, און אויםניצן אים צוליב פראפאגאנדע סאר רעליגיע. ס אין ראטנסארבאנד װערט איצט גע- נרײט די פײעריננ םין 100-סטן יאיבײס פון באװוסטן דוםישן שרײבער נריבאיעדאװ, דער מחבר פון דער דראמע ,נזןריע אט אומא* (צײז ציליבן שכל). די װײםל איז געװארן א נארפאלער סײך, אויף װעטענס ברענעם עם ליגט די הייפם- שטאט פינם רעאלן שטאס, איצט דאיף פען די פוילישע װערסער צודיקנעבן זײער אםאליקע באדײסוננ. איך װינש דער פוי- לישער פי־אזע, זי זאל זיך אומקערן צו דער שפראכלעכער אײנפאכקײט פץ דעם טײםםער פדוס״. ס דער באקאנטעד סשעכישעד דיכטער קאראל םשאפעק גיט איצט ארוים א באנד נעשפרעכן םיטן טשעכישן פרעזידענט מאסאריק, װעלכע װעלן דערשײנען גלײכ- צײטיק אין טשעכיש און דײטש. װים׳װײזס זיך ארוים פון םאסאריקם רײד, האט ער, זײענדיק נאך א סטודענט אין װין' אננע- הויבן צו שרײבן א ראסאן װעגן דעם לעבן אין דאדף, און ערשט נישט לאננ האט םען נעשונעי אײניקע;ײסלדך פון דעם כתב׳יד. ס אטאקאר ברעזינא, אן אנגעזעענער טשעכישער שרײבע־, איז באשאנקען נע- װארן מיטן נרויםן מ״יכה׳פריז סון 100.000 םשעכישע קראנען. ביעזינא האט באשטיפט דאם נעלם פאר נישט-םארמעגלעכע טשע- כישע שרײןער, הרס *ז־ אלײי ריפ־ניז זיך אױ נישט איבעריק גינססיקע מאשעריעלע באדינגינגען. ס די דײםשע .ליטערארארישע װעלט־ האט אינם כפעציעלן ניפער נעװידמעט דעם צען-יאדיקן ױבילײ סון דער דײטשער רעפובליק, געגעבן סאייננדיקע םסאטיסטיק סון דײטשן צוך איו סארלויף פין די צען יאר: אין יאר ״.191 האט דער פארײן סון די דײטשע בוכהענדלער געהאט 3552 םיטגלידער, אין יאר 8 1 19 — 3593, אין יאר 1919—3741, און איז יאר 1928 — 5080. דער דורכשניטלעכער פיײז פאר א ביך פון שײנער ליסעראסור באטדעפט 2,77 דײםשע מארק. — צוםײםט װערן נע- לײענס די נײעסשע ביכער. א ביך, װאס איז אלט א פערטל יאר, הײסט שױן בײס לײענער-דו״ם אלט און א״נעשסאנלו. נאר א טײל ביכער גײען מער װי א גאנץ יאר. ס דער פאפילערער ראםאניםט עדגאר װאלאס האם זיך אויסגעדריקם, אז אץ לויף פון אײן יאר האס מען םארקויסט נישט װײניקער װי פינף םיליאן עקזעם־ פלארן םץ זײנע קריםינאל ראמאנען, פאר א דריטל סון דער צ>)ל האט ער קײן האנןןראר נישט באקוסעי. ס ערגאר װאלאס, װאס שטײגט איבער םיט זײן שרוכסבאדקײס, װי א ראמאניםס, אלע ביזאיצמיקע שרײבער, מאכט נישט אײנםאל אלײן חוזק שון זײן פאסן-פראדוק- ציע. אויף א באנקעס. װאס איז אײנגע- ארדנם געװארן לכבוד אים. האט ער שארף אונטערגעשטראכן, אז ס׳איז נישט אמת, װאס פ׳זאגט װעגן אים, אז ער דיקטירט נלײכצײטיק פיפצן ראפאנען, און. אז די אלע ראםאנען, װאם דערשײנען אונםער זײן נאםען, האס ער םאקע אלײן אננעשריבן. ס דער איטאליענישער ראכאניםט ד׳אנונציא העס :זאי־ענדיקט דעם ערשסן סײל סין זײן טרי-זןײע: .דרײ דערצײלינ- נען װענן א נוף אן א נוף״. דער ערשסער מײל טראנט רעם נאםען .װיאלאנטא״, דער צװײםער: ״װער בין איך״, דער דריסזר: .אויסגעצ״כגטע״. ס לעצכנם האט מען ארומגערעדט אין די ליסערארישע זשורנאלן דאס לעבן סץ טשארלו דיקענס, װאס איז בעװען, לויט דער םײנונג פץ אײנעס פין זײנע נײעכטע בי&־ גראפן, נישט איבעדיק .טאדאליש״. אץ דער דיסקוסיע האש גענוםען א װארט דער ■'אנצזיזישער שרײבער אלערי, 'װעלכער שדײבט: ״דער נורל האט נע־אים, *ז די- ־ענס זאל ליב האבן 'זײן פשפחה אחוץ אײן פערזאן, מיט ״װעלכער ער האש חתונה נעהאט. און װײל ער האט נעהאט אן עכ- פינדלעך געמיט און א געשמאק פון א קינסטלער, האט דר ליב געהאט די געזעל■ שאפס פץ ױנגע פרויען. איז דאס א שאר- ברעכןז די קלאסישע ביאגראפן װילן אונז איבערצײנן, אז צװישן אים און זײנע שװע- גערינם האש געהערשס נישש םער, װי א צערטלעכע, סענטיםענטאלע םיפפאביע. האבן זײ רעכטז האבן זײ א־מרעכט? דערויף איז סאדאן נאר אײן ענטפער: האם דאס דאזיקע פראבלעם כאטש אװעלכע-ס׳נישט- איז באדײםונגז״ ס אין פאריז זענען פאראן 80 שסא■ סישע ביבליאסעקז. איז יאר 1926 האבן זײ אױיסגענ״עבן 075 1.277 ביכער און אין יאר 1927 — 1.402.576. ס ליאן פײכטװאנגערם .ױד זים־, װאס איז דורך א עננלישן קריסיקער און דרא״ מאשיקער צוגעפאסט צי דעד בינע, װערט אויפגעפירם אין אײנעם סין די לאנדאנער טעאשערז. ס אין די ״װיאדאםאשטשי ליטעראצקיע״ איז אפנעירוקט א״נעשפיעך מיט שלום אשן. װענן דער הײנסצײמיקער פוילישער ליטעראטור האס זיך אש אויםנעדריקט, אז זי האש זיך נאך נישט באפרײט סין דער קנעכטשאפש, זי איז נאך נישס געװארן אלםעגטשלעך. ״לוים פײן םײניננ, האט געיאנט אש, םילט םען אין דער פוילישער ליטעראסור דעם םאנגל פין א גרויסן ארי- גינעלן היפאריסט פין פאדק סװענם שסײ• נער. אזא שרײבער װאלט געקאנט באפרי־ען די פיילישע פםיכיק פין די חסרונות סון דער קנעכסשאסט און פין פיעפדע עלע- מענטן. אויך די פוילישע ליסערארישע שפדאך װארט אויף איר נרויסן רעפאי־פא־ טאר. דער פאטאם שון גלות האס נעהאט אן אנטשײדענעם אײנפלוס אויף דער שפראך. אין דער דאייקער תקוסה האס מעו געדארםט אלץ פארשענערן, אויםפובן מיט איבעדגעטריבענע עפיטעטן — דעםאלט איז דאם געװען פארשםענדלעך, נויסװענ- דיק, נרויס. אבער הײנט, װען די בענק- שאםט איז נעװארן א װירקלדכקײט, װען