Literarishe bleter · 1928-12-28 · 52 (28.12.1928) · p. Seite 1024

52 זא ליסורוריוז ולעסזד 1024 די .מענטש-װיםנשאםם״ הױבט אןז םיט דעם?■םוק: ,בראשית האדם״. אין אנהויב איז דערץמענטש, װאם איז באשאםן נעװארן בצלםו. סון דעם אלעמלז איז קלאר. אז שניאורםאן איז א מים־ טיק, כאטש אין זײנע שריפמן זיכט ער אויסצימײדן דאם װארט. ער האט מורא, אז מען זןזל אים נישט צימישן מים די אלערלײ נײע מאדערנע האלב־רעליגיעזע באװענינגען, װאם גײען אינטעד די פארשײדענע געמען, װי טעאסאםיע, ספירי־ טיאליזם א. ד. גל. ער װיל זיך אםטײלן םין זײ װײל כאסש עם איז דא אין זײ קערנדלעך אמת. אבעי איננאנבן געניםען זענען זײ א פארלײקענינג פון דעם לעבן אין פין די אלע עראבעײננען. װאם די מאדערנע װיסנשאפט האט גדמאכט. נישט געקיקט דערויף. איז ער אבער דאך א ששיק סיסםיק. עם איז נישט מיםטיצ־זם, װאס דארף האבן בין• השמשותדיקע טינקלקײט. האלב-דרימלענדיטן צישסאנד, װאס באניצט זיך מיט האלב אדער גאנץ נערװעזע שטיק. זײן םים• טיציזם איז אין ו־ער ליכם פון דער זון. עם איז א סײל סון דער מענטשלעכער נשםה. יעדער מענטש קען װערן גרויס און וײכטיק. יעדער מענטש קען אנשלאגן אין די הויכע םםערן. קען זיך צישלאנן צו דער איר-קראפט, צים מקור הקדמון, צו דעם ,אור הננוז*, װען ער זאל זיך פאר דדם גרײטן, װען ער זאל זײן אײגענע נשמה. בעםעד קאנען. װען עד זןןל איר ניןר געבן די געלעגנהײט, װען ער זאל נאר נישט לײגן קײן שטערונגען אויף איר װענ, נאר אדרבא זאל איר געבן א פרײען װעג. דער מאטא סין זײן באװעגונג: .די לעצסע קענען די ערשטע זײז*. ק ע נ ע ן, װען זײ װעלן זיך דערױף נרײטן. װען זײ װעלן דערויף ארבעסן — — עבודה. דען עס איז נישטא אזא זאך. װי ווכה זײן פון הםקר אין נײסםיקן לעבן. אויך די גרויםע האבן געמוזט זיך נרײטן און אדבעטן. שוין א כל־שכו די געװײנלעכע מדנטשן. די לעצםע—זײ מוזן אװדאי ארבעטן. זײ קענען זיך דערנענטערן צום היםל, זײ קענען אויפשסעלן לײטערם צו הויכע װעלטן, אבער דער הימל װעט זיך צי דער ערד נישט בויגן. קײן גײםטיקער מן סאלט נישט פין הימל. מען מיז זיך מסריח זײן, צוגדײטן כלים אין װעקן אין זיך כחות, כדי דעם מן צו באהימען. שניאורםאן' גײט דא אין דעם דרך פון חב״ד, און איז א װירדיק אײניקל םון זײנע זײדעם. יענע הןןבן באניצם דאם ליכט פין זײער צײט, כדי צו באלײכטן די מענטשלעכע נשמה אין צוגרײטן סאר דעם חםיד א שולחן־עױך. װאם זאל םאר אים עפענען פענסטער אין די העכערע םפערן, אין שניאורםאן באניצם זיך םיט דעם ליכט פין זײן צײט, מיט רעגטנען• שטראלן. כדי צו באלײכטן די סעמפלען םין דער מענםשלעכער זעלע, און כדי צו געבן יעדן מענטשן, אויך דעם דורכשניס. א םדר־הױם, װאס זאל אים העלפן צו דערנענטערן זיך צו דעם רײנעם נשםה־לעבן. שניאורסאן האלט נאך בײ חסידיזם — זײן נעבײדע האלט זיך אויף דעם חסיד און נישט אויף דעם צדיק. דער צדיק איז נאר קװאנטיטעטיװ גרעסער פון דעם חםיד. דעד קערן איז דער זעלבער. דער צדיק קען דערום זײנע חםידים איבערגעבן זײנע זעינגען, אין זײ קענען זײ משיג זײן. מחמת אין גרונט קימען זײערע נשמות םון די זעלבע װעלטן. עס איז ,םין בםינו*. זײן .מענטש געזעלשאפט׳ װיל ער אװעקשטעלן דװקא אויף דעם יסוד פין דער װיסנשאפט, װעלכע לויט שניאורסאן,' סארלײקנט נישט. נאר להיפך באשטעטיקס די הויפט-רןןלע סין גײסס אין םענטשלעכן לעבן. שניאורסאן ניט אן סאר די געזעלשאםטן גאנצע פאר• שריססן. װי זײ זאלן זיך סירן. די .םענטש-געזעלשאסט*, װעלכע װיל דערציען דעם יחיד, אנערקענט, אז דער םענסש קען זיך ריכטיק אויסלעבן נאר אין דער געזעלשאםט. אין די ,מענטש״געזעלשאםט* װיל דערום אויסהויבן דעם ניװא םין דעם המון. דער יחיד מיז סאר זײן אײגענער דערצױנג האבן ארים זיך א געזונטע םביבה. און אויך דער המון איז באמת מסוגל פאר עלית הנםש. עם סעלט איצט אין אינזער לעבן די אמתע לעבנס• סרײד, זי קען מען אויפװעקן, װען םען זאל די םענטשן ברענגען ציריק צי זיך. שניאורםאן גלויבט. אז דער םענטש נוצט נישט אוים זײנע אײגענע כחות, דער םענטש האט םיל מער. װיםיל ער באניצט. ער הוזט א געװאלטיקן רעזערװ, װזןס ליגם אין פוילט. קרעפטן װאס מען ניצס נישט, װערן אטראפירט; די .מענטש׳געזעלשאפט* דארף לערנען דעם מענסשן באניצן זײנע קרעםטן פאר זײן גײסםיקן גענים, פאר זײן אײגענעם גליק און פאר דער גאנצער געזעלשאםט. שניאורסאי האם סון זײן .םענטש־װיסנשאפט* באװיזן, אז דער מענטש איז פעיק אויף שײנע נשמה־אנטפלעקינגען. מיר זעען, אז אפילו דער פשוטער מענטש איז אין אויםנאמם־ פעריאדן בכח צי װערן א העלד, א מארטירער. בכח זיך אויפציהויבן אויף שװינדלענדיקע הויכן. עם איז נישטא קײן ,יש מאין״. פון דרויםן נעמט דער מענטש נישט. נאר עס איז בײ אים דא בכח. אײנגעפאקט אינעװײניק, פארקנױלט. קומט דער גינםטיקער מאמענט אין האט אלץ אויםגעקנוילט. הײםט עס. אז דער מענטש האט אין זיך פארבארגן קרעסטן. װאס מען דארף ארויסשלעפן אין דעם ליכט פון טאג. די .סענטש־געזעלשאפס״ װײזס• שוין דירך די צװײ װערטער ןןן איר הויפט־ציל: עם איז מ ע נ ט ש און ג ע ז ע ל• ש א פ ס. עם איז נויםיק צי ברענגען א גלײכגעװיכט צװישן די בײדע. דער יחיד קען נישם לעבן אן דער געזעלשאפט. אבער די געזעלשאפט איז נישס מער װי א ציזאמענזעצונג םין יחירים. מען טאר דערים נישס םארנאכלעםיקן דעם מענטש. די געזעלשאסס סאר נישט אפפערן קײן יחיד. דער מענםש איז װיכטיק. פארקערט. די געזעלשץפט דארף זײן גרײט מלחמה צו האלטן פאר דעם גליק םון דעם יחיד. זי םיז שאפן די פרײע םביבה םאר זײן אויםלעבונג. זי מוז אים געבן די מעג לעכקײט םאר זײן השלמה, פאר ז״ן פאלקאמענער אנטװיקלונג. װען יעדער יחיד הזןס רי דןןזיקע מעגלעכקײס, װאס סײנט עס דען אין םך־הכלי א רײכע געזעלשאםט. דען זי איז דןזך די םימע פין אלע כחות. די .םענטש-געזעלשאפט׳ איז אין דער לעצטער אינ• םטאנץ א פןןרבארײטינג פאר א בעםערע געזעלשאפט. די .מענטש־געזעלשאפם״ הויבט אבער אן נישט פון דעם סוף, נאר סון אנהײב. םון דעם מענטש. זי קימם צים נישס־סענטשן און זאגט: בעסער אויס די געזעלשאסט, נןןר בעסער אויס זיך. אין צוליב זיך די געזעל• שאסס. די .מעגטש־געזעלשאפט״ גלויבם אין גײםטיקע כחות, זי הײבט אן סין גײםט. די רעװזןלוציע מוז פןזרקומען צוערשס אין סענטשן. דעםאלס איז די זאך עכט און פערמאנענט. װען דער מענטש דערגרײכס א שײנע אנסוױקלינג, װען ער װײם זײן אײגענעם כח און זײן הױכן ציל, דעםאלט װעט עם זײן אן אנדער געזעלשאסס.