Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 998

31 זא ליטערארישע בלעטער 998 אנדרעי םפיר דער זןכ*יק יןן־יקן־ יײנילױ <זן דןם #ראנכױזלש-לדלשן דיכםער ד־1• בלומענפעלד׳פאריז נביאים, און דערמיט ברענגט ער זון םםק ארײן א נײעם סן<ן, א באזונדערן ריטם אין דער םראנבויזישער ליריק. זײנע אען בענדער לידער זענען םול םיט םוביעקטיװע שטימונגען און זײ שטורסען און ברויזן מיט די געסילן םון דיכטערם הארץ, און גלײכבײםיק איז סםיר דער םאםיריקער. ער קען זיך נישט באגניגענען מיטן באזינגען די נאטור און דעם ה־מל און נישט באמערקן רי מענםשן. בײ די סראנבויזי• שע קלאסיקער שפילם דער מ ע נ ס ש די הױםט־רןןליע, און װײניק הןןבן זײ זיך אפגעגעבן מיט שילדערן די נאטור. םייר דער ליריקער איז אין דעם זינען א קלאסיקערז ער איז עס אויך מיט זײן פעםטער שפראך. ןןס איז ער דער עכסער קלאםיקער. און באלד איז ער געסריבן םון יענער דינאםישעד קראפט, װ$ס איז די גרעסטע סתירה םונם קלאםיביזם. ע ר איזדער דיכםערפוןדעם אמת. קײן שום שפי• לערײען און באבקענישן, קײנע מאנירן, װןןס דערמןןנען א בײם, מים װעלכער אונזער עפןןכע הןןט שוין םער נישט קײן געמײנזאמס. םון אנדרעי םפירס םערזן הןןט דער לײענער הנאה פונקס װי םון א רעאליםטיש לעבנםיבילד. װו דער קינסטלער שילדערט װעלט און מענטשן. דער אםת איז בײ אים נישט פארפובט און אויסגעמײםםערט. ער גים אים אונז כמעט אין זײן גאנבער נאקעטקײס, כןןטש די שפראך ספירס איז זײער בילדלעך, םול מיס שטארקע םארגלײכן און קרעם• סיקע אויסדריקן. דער דיכטער זעס די הײנטיקע בײט אזוי װי זי איז, ער קריטיקירס איר ןןפגעלעבטקײט, אירע םארלעגענע געדאנקען, אירע אויםגעװעפטע םײנונגען. םפיר קןןנדענסירט ביז גאר זײנע סענסיםענסן, ער גיט דעם לעזער א םיניםום פון זײנע אינםיםע איבערלעבענישן, ער שטעלם זיך םןןר, שילדערט זאכן, אויםסוען און מענסשן םים דער כװנה ןןנבו• װײזן אויף אלע עװלות. םפיר איז א םןןראליםט, ןןבער זײן ליד לײדט דערםון נישט, די אײגנשאםסן םונם קינסטלער, םון םערזן־מײםטער און םון דענקער זענען סיף אײנגעװןןרבלם אין יעדער םםרןןפע. ספיר איז א ליריקער םון ערשסן ראנג. אין זײנע לידער, װןןס םארא סױזשעט ער זןןל דןןרט נישט בא• האנדלען, קלינגם די עכסקײם םון םײסטער, סיאיז דןןרטן םאראן אי בןןל, אי מןןס, אי ניואנםן, אי װײםוטז שארםקײט םון אויםדרוק געדעםפט מיט םיםקײס םון געדאנק, הארבקײם — געםילדערס דורך דעם ריםס. אין פראנקרײך רעכנס מען םפירן בװישן די בעםטע ליריקער און דןןס, װןןם ער הןןם געירשנט םון זײנע אבות,— דעם ביבלישן אקבענט און דעם םוכיח סןןן םון נביא,—שםעלם אים אװעק נןןך אין א העכערער םדרגה און דערםאר װערם ער נןןך םער געשעבט און געלויבט. אנדרעי ספיר שםאמס םון דער באריםסער אוניװערסי• טעסס־שסןןס נאנסי. זײן יוגנט הןןם ער סארבראכט אין די שולן און הויכ שולן. זײנע עלסערן, םון עטלעכע דורות עםאנביםירטע ײק,י הןןבן געזוכס בו מאכן .א לײס• םון זײער זון. םון קײן ײדישקײס הןןט ער נישם גענןןסן, אחוץ די פןןר אויםגעלערנסע מיר הןןבן גןןד• נישם* אזא גרויסע בןןל ײדישע דיכ• טער אין פראנק־ רײך, אז דער זעכ• ביק יעריקער גע• בורטס סןןנ םון אײנעם פון זײ זןןל םארבײגײן אן אן ארטיקל אין דער ײדישער פרעסע. אין דעם פרס זענען די פראנבויזישע קינםט־ לער אונזערע ממש װי שסיפקינדער. װי װײניק מיר זןןלן נישט באקאנט זײן מיס די ײדישע קינסטלער םון אלע לענדער, דןןך װײםן מיר עפעס װעגן זײ. *נורזיסייר הןןבן,געלײענט זײ• ערע זאכן, הןןבן געהערט װעגן זײי אין קריטישע אפהאנד• לונגען. אונזערע פראנבויזישע קינםטלער—נישס מיר איבערזעבן זײ אויף ײדיש און נישס םיר װײםן װעגן זײער ליסעראריש• קינםסלערישער טעטיקײט. די םראנבויזישע ליסעראסור בײלס אין אירע רײען נישט 1 װײניק ײדן, װעלכע בײכנען זיך אוים אין דער זשורנאליםםיק, אין דעם דראמאסישן שאפן, װי אויך אין ראמאן און דיכטונג. דער שריפטשטעלער, װאס םײערם איבם זײן זעכביק• יעריקן יובל הײסם אנדרעי םפיר. ער איז, דוכט מיר, דער גרעססער דיכטער, װןןם ײדן האבן געגעבן דער פראנ• בויזישער ליטעראםור. מיר הןןבן געהאט א געניאלן דיכטער, אנרי פראנק. איז ער אבער געשטארבן בו 23 יאר. ער איז געװען פרזןפעםןןר פון פילאםאפיע און איבערגעלןןזט נןןך זיך אײן גרויסע פאעמע .דער טאנץ םארן םשכן*. מיר הןןבן אויך פארםאגט א בארסן ליריקער א פ ר י ם מ י כ א ל , איז ער אויך יונג פון דער װעלט אװעק און נישט באװיזן בו געבן, װןןס ער דאס געקענס. ער האט אנגעשריבן עטלעכע װונדער• לעכע לידער. װעלכע װעלן לאנג םארבלײבן אין דער ליסעראסור. מיר האבן אויך דעם גענוג־באקאנסן ײדישן דיכטער ע ד ם ןן ן פלענ, אנדרעי ספיר בו זעכביק יןןר שטײט סעסט, אין רעכטן ברען םון זײן שאפן; זײן ליד שםידט ער ןןן אויפהער. דער רעש און געטוםל שטערן נישט סםירן און זײן שטימונג. ער איז דער אמתער דינאםישער קינססלער, װןןס לעבס־מיט םיט זײן בײט און זעם די בוקונפט םיט פלאםענ• דיקע אויגן, װי א נביא. םפיר איז אינספירירט םון אונזערע