Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 970

49 זא עלים רורייז ולזסזד 970 קױטיה,-ועצענזיעס. פיבליאגראפיע.—כראניפ. װאס מען שוײבט װעגן ביכעג און ןןס קיםס דא .קלײן םײדעלע*, שוץ *ן ןינעלענםע, א פיאים געװןןרענע, םאר אים איז זי די קעניגין םין אמןןל, ■#ר איר ןןנער איז ער שוין נישם דער סאשער םון אםאל, גןןר *ן אלטער םשונענער, װעלכער םאכס איר' די ,קעניגין*, ני שסןןם אין אלעםענם אויגן. ױ איז געקימען ארןןסנעפען טאשע-פאפע *ו זיך, אבער זי נעםט םיט נלויז דער פאפע; דעם אלטן פשוגענעם סאסער װיל זי אינערלאזן אין זײן אלטער הײם. אין טאג פון זײער אפםארן שיקט םען אים אװעק םון שסונ אין א װײםער שליחות, ער זאל נישט שםערן זײער ןםםארן. אנזר זנר .קײםער סון סארטיגאל״, איז דורך זײן נענקשאסט נעװארן א העלזעער: ער דערשסירס, אז זײן טאכסער, די קעניגין, םארלאזט אים, אנער נישם םון אײגענעם װילן, נאר רוינער זענען איר נא• סאלן אין שלעסן ױ אװעק םון אים ער קוםט-אן םים די לענםע כחות נום נרעג, װען די שיף רירם םון ארם, און ער װארםש ױך ראשעװען זײן טאכטער. ער גײט אראם נים גרונם. אינט קופט די רײ סאר דער סאכטער נו שטײן סאנ-טעג- לעך נײם נרעג פון דער אזיערע לעיװען און װארסן אויםן םא• םער. ער האט זײן גאנץ לענן םארנראכם אויםן נרעג פון נענק- ש א ם ט, זי — םין ש ר ע ק. זי שרעקש ױך סאד דער נקםה םון אלסעכסיקן .קײםער םון סארםונאל*, װעלכן ױ האס אזוי םיל געסײניקם און א־ם דערסירס נום טויס. װען םעלםא לאנערלעף ענדיקס דאם נוך או ף דעם ארם, װי די טאכשער װארם נײם נרעג םיס א סרוםנע, כדי נלײך ארײננוםון אין איר דעם סויסן קערסער םון שרעקלעק סאםער, װאלט דאס נעװען א סך ששארקער. לאנערלעף, די םראנישע דיכ- םערין, האם אבער אויך א נײגונג נו אידילישע אויםגלײק, און דעריבער האש דאם בוך אן אנדער םוף. װען איר םוטער ששארנם, נעםינם פען אויך דעם אלםן .קײסער׳ אויסן דעק סון דער אזיערע און ם׳באגראנם ױי בוזאםען. די טאכסער זעם אײן אין דעם א באװײז, אז דער םאסער איז איר מוחל און ױ נעשסראלם זיך םון ליבע צום םאסער װי אסאל, און נאך פער. װי ם׳זעס, איו דער אינהאלם סון בוך זײער א סשוםער, און צום סוף אםילו א באנאלער. אבער סעלפא לאגערלעף אח א גרויםע דיכטערין. דאס בוך ראסעװעט לא:ערלעפם װונדערלעכער סאן םון דערנײלן, װאם האט כסעט זײן נלײכן נישט, װי אויך לאנערלעפס םעיקײס דורך טלײנע זײסיקע סערזאנען און געשעע- נישן אונז ארײנסירן אין אלע װינקעלעך פון א סרעםד װײם לענן. םײ דער קײםער סון םאיטוגאל, םײ דער גורל םון זײן טאכטער װערן םארשלוננען אין דאזיקן ברײםן לעבן םון קלײנעם דארף, אין װעלכן פיר געסינען ױך םון אנהײב ביזן סוף און װערן נאנס פיט אלע זײנע לײדן אין םרײדן, םיט זײן גאנצן לעבנס-שסײגער, פים די זיםן און םנהנים, םיס די שפחות און סרויער-צערעסאניעס, גלויבונגען און לענענדעס, םיט די נאסור- לאנדװירסשאפטן און געסײנדע-באציונגען. װי יעססא בערלינג, איז אויך דער ,קײםער סון סארםוגאל׳ דורך פ. סארלערער גוט איבערזעצם. כ׳װיל אבער גאך אנ- װ״זן אויף א פאר זאכן, װאם שאקירן אביםל. .אבער אק דער אםתן האט אים דער דאזיקער געדאגק שוין נישס רוען געלאזס״. םארלערער האט זײער לינ דעם דאזיקן אוםן םון בויען דעם זאץ. ער קומט אים םאר לירישער. אבער נישט יעדעם מאל םויג עם• דא און אין א סך אנדערע ערטער איז אוםנאדינגם נעסער צו שרײנן: .האם אים דעם דערדאזיקער געדאנק שוין נישס געלאזם רוען*. .ױ איז געװען א םטוסל םון א סך קלײנע קינדער״ זאגס םען אװדאי נישם. .ער האט געהאט אזש זינן הײף• אנשסאם הויםן. .עריק םון םאליא איז םםתםא געװען אזוי םארזיםנעזען״, אנשטאם פאראױםזעעװדיק, ,ער איז געװען א שנעל דערצארנסער סעים• יזנזנריעף — רזר קייסזר 8ין •ערסו. <*י■ •ין *װעריסז: םידכי ••ריערער. פןריןג .סק*:רינ*װיע•, װסרםע 1929 — 308 ז• דער ײדישעד לײענער האט בלױז צװײ ביכער פון דער נרויסער שװעדישעד דיכשערין םעלםא לאנערלעף .יעםשא נער• לינג* און ,דער קײסער םין סארםונאל*. ם אױ דעריבער קײן װונדער נישט, װאס ער װעס םארגלײכן אט צװײ װערק. די שכנות םונם נישש-אדעליקן לעבנס-דיכסער יעםסא נער- לענ איז נישט גינסשיק םארן ,קײםער פון פקדםונאל*. דאס דא- זיקע הורציק, שײן ביכל װערם םארלארן אין שאשן םין ייייקן׳ געניאלן ״יעםםא נערלינג*. דער לײענער, װאס איז םארבלענדט נעװארן סו; יעסטא בערליננס האסטיקן לעננס-ריטם, םון דעם לויכשנדיקן רעגן־בויגן םון זײן לעננם-פאעםע, װעט םוזן סאכן אן אנשםרענגוננ, כרי אויפצינעםען די שסילע קלאנגען און דער- זען די צארסע סארנן -סענער סון לאנערלעסם שײן ביכל. ם׳װאלם אנער גוט נעװען, װען דער לײענער נאקענם זיך צוערשש פיטן .קײסער םון פארםוגאל־* און ערשס דערנאך םאיזינקען אין די רחבותדיקע טיסענישן םון .יעסטא בערלינג*. דער אינהאלט םון ניכל איז סונקס אזוי סשוט, װי ױין םארם. נײ אן ארעםען, םארצארנטן דאיף-ארבעטער װערט נענוירן א סאכסער. דער סאשער איז נישש צוסרידן דערםון, ער שרעקס זיך פאר א נײער לאפט. אנער, װי נאר ער נעםש דאס קינד אויף די הענס, הײבט דין הארץ או ששא־ק צו שלאגן. ער איז, װי נײינעבױרן. דאס קינד װערס די םרײפט פון ױין לעבן, זײן אײנציקער אינהאלס אץ זין. די סײל סון בוך, װו עם װערן גע• געבן נילדער םון װאקסנײקן קינד און די םארבינדונג צװישן אים אץ דעם םאסער איז די שענססע אינם װערק. אנער דער רויקער שסראם םון יאן אנדערסאנם לענן װערס סלוצלינג איבערגעריםן. זיץ הײזל שסײט אױםן באדן פון זײן אלטן באלענאס, װעלכער האש עם אים אװעקנעשענקם. דעם באלע- נאס אײדעם װעלכער ירשנס אים, פאנם געלט סארן באדן, װײל יאן אנדערסאן האס קײן שענק צעטל נישם ארויםגעניםען בײם אלסן נאלענאס. כדי צו סארדינען דאס נויסיקע געלט, םארט די םאכשער אין שםאס ארײן. דאםנויטיקע געלס שיקט זי סאקע צו, אבער ױ אלײן םארבלײבט אין דער שטאט, װו זי איז אװעק אין שלעכטע דרכים, אין גיט נישם סון זיך צו װיסן. דער סאטער הערם נישס אויף צו װארסן אויף זײן סאכסער. אין ױץ אוםגליקלעכן קאס װעבט ויך אױם א שטילע םשוגעת: זײן םאכטער איז עולה *לגדולה געװארן אין דער נרויםעי שטאט; זי איז געװארן א קעניגין און ער, איר םאשער, איז דער קײםער םון פארפונאל. *אין דאויקן טײל בוך איז א־נסערעםאנס, װי לאנערלעף שילדערס דעם אנװוקס סיז םשונעת; װי צוסעליקע װערסער און פעשים סון די ארוםיקע ניבן שפײז זײן םיבערדיקן םח און העלםן אויסװעבן די םשונעת װענז קײסער םון סארטוגאל. עם איז אויף אזוי װײט סובםעל דערצײלט, או םיר שפירן נישט כםעט דעם איבערנאננ צו דער םשוגעת און דערשאר, װען זי םרעט ארויס אשן, זענען ם־ר צוגענרײם דערצו און פיר זעען אײן איר נויס- װענדיקײם. א םך יארן זענען אװעק, און דער אלטער ״קײםער פון סארםונאל־ װארס נאך אלץ אויף זײן ױננער קעניגין. ם׳איז אזױ רירנדיק זײן גלויבן אין זײן קלײן םײדעלע. אלץ טײסשס ער אוים םים איר חסד צו אים אדער םיס איר צארן אויף אים. ער איז די םארקערסערונג םץ בענקשאסם, םון גליק. װעלכע עם שענקט די אילוזיע, זאל זײן פוןםשוגעת, װעלכע לאזס אים נישט זען די װירקלעכקײם.