Literarishe bleter · 1928-10-12 · 41 (12.10.1928) · p. [Seite]

פיגפטער יארגאנג'׳ ' פרײז סס גר- פרײסי^ 2י איטאבער *כיעראריטזע. ףךץיךףך —■ א־?וסםדידםע!— 1 װאעשדיפםמה ילימעראפןוד ■■ פארכלאג ^קקעעקין.וז\,רש^ טעאטנןדאוןקונםט באך די טשערבאײיצער פײערדבגען - נ ח פ ר י ל ר צ ק י / װ א ר ש ע דער ןפקלאנג, װאס דןןם טשערנןןװיגער פרןןנראם ה$ס באקומען אין דער םחנה פון די געגנןר, אין די אינםערפרע• םאביע, װןןם ם׳איז אים דןןרםן געגעבן געװןןרן, זענען דער בעססער מעסםער םארן באסײס, װןןס דער אקס םין םאר 20 יאר הןןם געהאם םארן ײדישן לעבן, םארן פןןליםישן נישס װינציקער, װי פארן קילםורעלן. ם׳איז ײדישלעך: איז די זאך גלײך — דארף םען זי םארפלןןנםערן, מ׳זןןל הענם אין םיס אין איר בעברעכן, הןןם ןןםענע םיר און םױער, דארף מען זיך מאכן, אז מ׳זעם זײ נישם, און אין שטוב ארײן זןןל מען קריכן דװקא דירכן קוי• מען. די פסיכיק און די םילןןזאסיע םונם .סשי םי קראװיעץ מיעשקא״ שסעקם נישס בלויז אין דעם באנקקװעסשער םון דער ישיבה אין אין די באקאפןןםעםע און באפאותםע .חכמי הלע• זשאנקע״. װי אויםםערליש דןןס זאל אינז נישס םןזרקיםען, לןןמיר זיך דןןך נישם חידושן, װאס ס׳הןןבן זיך געםונען .קנאים אויף דער לינקער זײט׳ — מחרים געװען דעם זכר םון טשערנןןװיץ. ״לא יזכר ולא יפקד׳, אין אםילו םין דער .ירושה׳ זןןגן זײ זיך ןןפ. כ־הןןב מיך ממש געשעמם לײענענדיק די םעג אן אר• םיקעל םון א ײדישיםט אין נױ-יןןרקער ׳מןןרנן־זשורנאל׳. די רעזילטאלםן םון דער םשערנןןװיצער קאנסערענץ זעם ער און רעכנם זײ אסילי אוים. דערגרײכינגען אין דער ליםעראסור. אין דער פרעםע, אין דער װיםנשאםם אין דער ײדישער. 20 יןןר װוקס. מער נישם. ער פרןןםעס• םירס קעגן ,בלביל״, אז מיר מאכן כלומרשם א װעזן סון דער דןןזיקער קןןנסערענץ, און א ױס־סוב. חלילה וחסו װןןס חלוסם זיך אײך דןןזז עמעצער פין סשערנןןװיץ הןןס ןןפגע• דרוקס אין די צײסונגען .א שלעכט אויםגעשריבענעם׳ פריז װעגן ױבילײ, ןןבער װער רעכנם זיך דערמיט, װער קוקם זיך אום דערױףו די םאלשקײט םון דער שטעלונג איז נעקרןןכן םון צװישן די שורות. ס־הןןם זיך געפילס: דער שרײבער איז נע• בעך א קרבן פון נײ־מןןדישן עבדות, אײן .דיאדקע• זןןגס .שפור״, םיז זיך די גאנצע חברותא לײגן שלןןסן (אויפן ניכ■ סערנעם מןןגן)... - טיס 20 יאר צוריק הןןט א הײפל ײרישע שריפטששע• לער — דערונםער די ,פירנדיקע םענעך׳, (װי ס׳רוםם עס אויף דײםש) פין אונזער ליםעראסור און פרעסע, — פלל• םוער םכל המינים אין ססידענםן—זיך צענױםגעקימען אין פרך, װןןס הײםס ס ש ע ר נ ןן װ י ץ (ס׳װןןלם געקענם געשען אויך אין אן אנדער פקום, און ם׳װןןלם קײן נפקא־מינה נישם גע• װען), נןןך הײםע װיכיחים און אמפערנישן געבראכט אויף דער װעלס א החלסה, אז — .ײדישאיז אנאציןןנאלע שפראך םון ײדישן פןןלק*. די רעזןןלוציע די דאזיקע איז נעװען דאס קינד םון א פשוה, װארן אין דער ערשםער קןןנפערענץ םאר דער ײדי• שער שפראך הןןבן זיך באםײליקט אויך ציוניססן. װןןם הןןבן זיך לחלוטין נישס געריכם, אז סיװעט אויף איר אויפ• שװומען אזא סרינציפיעלע םראגע, אז דער ,ריב לשונות*, װי אחד־העם האס עם מים 2 יןןר שפעםער באצײכנם, װעם אװעקגעשםעלס װערן אויף דער שארף סון םעסער. נןןר א בלינדער אויף בײדע אויגן קען נ י ש ט אײנזען, אז דער קןמפרןןמיס הןןס, אײגנםלעך. געםרןןגן א רײן פאר• םעלן כאראקםער: נעשםעקם נישטאיןאינהאלט, נןןר אין ל ב ו ש פין דער היםםןןרישער רעזןןליציע. . -׳העבועיש איז אין דער םשערנןןװיצער םןןרםולירינג לגמרי נישס דערםאנט געװןןרן. זי הןןם גערעדם ב ל ו י ז װענן יידיש. די הנחה םון די צױניםםן װעגן א־ז בא• שםאנען אין םארבײםן דאס באשטימםע ארסיקל אויף דעם אומ־ באשםימםן: .א נאציןןנאלע שפראך״, גישס .ד י׳. .א׳ איז, םארשסײם זיך, װײניקער אויםדריקלעך, װי ,די*, אבער בלויז דערםים. װןןס דער ציוניםםישער םליגל אויף דער קאנםערענץ איז געװן זײער שװאך לויס צוזאמענשםעל און אויםןןריםעם, לןןזס זיך דערקלעדן, אז אזא מין ־רעזןןלוציע האס םונדעסס• װעגן געקעגס דורכגײן. םאקע .א׳ נאציאנאלע שפראך, אבער קײן אנדערע איז נישט געדאכס געװןןרן דערנעבן, און דןןס אלײן איז געװען שםארק בארעדעװדיק. נישס אומזיסם הןןט דער •צױניםםישער עולם אין רוםלאנד און אויך ערגעץ־װו אנדערש אין דער װעלם געמאכם א ויצעקו: ער הןןם ריכםיק דערשפירט דעם געשמאק. .א׳ איז געװען נישס מער, װי דער זיםלעכער שעך אױף דער ביסערער פיל. - -