Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 769

769 ליזורוריון נ<?ס?ר י>3 *א ו ו ע ג ן ה ו ל־ ט ו ר <ו<סי□ גןורקי און םון געשלעכס דעם זוינםסינקס סין דערלערנען די ערשסע נאסיר, װןןס הןןבן ארױםגעריסן בים לעבן די ןנהויבן סין די פינקטלעכע װיםנשאסטן —ב אל, מןןם, װןןנ, אין אויך דעם אינסטינקס סון זעלבססדערקענטעניש, םון װעלכן עס זענען אנסשטאנען די רעליגיע אין די םסעקילאסיװע םילאזאםיע. די װיםנשאסט א־ז דער יסור סין דער קולטור. די הויפם-קראםם, װןןם שאסס די.זװײסע נאטור״, װןןס זי איז קילסור״ די רעליגיע אין די םפעקילאסיװע פילאזאםיע דארף מען, לויט מײן קוק, בורעכענען בי קינסטלערישער שאסונג, בי דער קינסס םינם מענטשן בו סארקערפערן זײן דערםארוננ, זײנע געםילן אין םרוימען אין בילרער. בי םארמולירן זײנע אײנ• דריקן און געדאנקען. אין דער געשםאלס םון גןןס הןןס דער מענםש םאדקערפעיט זײ:ע װינשן. זײנע טװיפען װעגן אלװיםן, אלמעכטיקײם זײן שסרעבינג בײבוקימען די םםיכישע קרעסםן םון דער עישסער נאטור, װןןס איז אים סײנסלעךן איבם איז גןןס אן אויסטראכסעניש, אין װעלכער די פענסשן הערן זיך שיין אויף בו דויםיקן. םארן ארבעםער-קלאם דארף זײן באזינדערם נןןענט און םארשסענדלעך די איבערבײגינג, אז אלץ אויף דער ערד װערס געשאפן דורך די קרעםטן םינם מענסשנם סארשםאנד, םאנסאזיע און װילן, אין אז קײן אנדערע קרעםטן, װןןם שאםן קולםור,— איז נישסןן. פון די גדןןבע שטיקלעך ןןפגעברענטן לײם בויט דער ארבעטער גרויסארטיקע געבײדעס, .קולסור-פאלאבן*, שטעס. פין םןןרם ןןזע שסיקער ארץ הןןס ער באשאםן און שאםס אלץ, װןןם עם איז נישט געװען און נישטןן אין דער ,ערשסער נאטור׳-םאשן־זײגערס, אײזנבאן־בריקן, כירורגישע אינססרו• מענסן, באװעגער םון אינערלעכן ברענען, דרוק״מאשינעם א. א װ. פים זײן םארשטאנד באלעבט ער אײזן און שטןןל. דער געלערנטער. װעלכער באןןבאכסעט, םןןרשט אויס אלץ. װןןם עם עקזיםםירט אין דער ערשטער נאסור, לערנט דעם םענטשן שאסן די בװײטע אויםן חשבון םין די קרעפסן םון דער ערשםער, זארגם װעגן זײן געזונט, װעגן םארלעננערן אים דןןם לעבן. א קינםטלער, װעלכער באןןבאכסעט דןןס אינערלעכע לעבן םון א םענםשן,—די פםיכיק, — באװײזם דעם םענסשן זײן גרויםקײט אין זײן נידעריקײס. די קראםם םון םארשטאנד אין די קראםט םון זײנע חיהשע אײגנשאססן. דרײ םענסשן בויען די קילסור. דער געלערנסער, דער קינםסלער און דער ארבעטער. דער םןןרגעשריםענער ארבעסער• קלאם דארף װיסן, אז עם איז נישסןן קײן םי, װןןם זןןל נישס הןןבן קײן קולםיר־באדײסונג. אז װןןס שטארקער עס איז די ליבע בו ארבעס, אלץ העכער איז די קילטיר, אין אז בום םולן, אוניװערסאלן נבחון איבער דער אלטער װעלט װעט ער קופען גיכער, אויב ער װעט םארשטײן די באשליםנדיקע בא• דײסונג םון װיסנשאםס, קינסס, ארבעס. םיר דאכט, אז אין אזא םארשסײן קילסור ליגן די יםודות םון דער נײער םןןראל, װעלכע דארף באװזןםענען דעם אר• בעסער בו עקשנותריקן קאםף קעגן אלץ, װןןם אין אים, דעם ארבעטער, לעבט װי א שענדלעכע ירושה םין דער אלסער װעלס,—קעגן םוילקײט, שכרות, אכזרױת, קעגן זײן שטרעביננ װןןם גיכער אײנביןןרדנען םאר זיך א רייק, באלעבאטיש לעבנדל בים שןןדן םק די גרויסע העלדישע אויםגאבן םין זײן קלאס. םיר דאכט, אז םארן *ירבעטער װןןלט נעװען ניבלעך בו שאםן זיך אזא קיק אױף קילסור: אלברינג, װןןם רוםס זיך ןןן קולטור, איז אנטשסאנען םונם אינססיקט פון זעלבססשוץ, איז געשאםן געװןןרן דורך דער ס• םינם םענםשן אינם פראבעס םין זײן קאסף קעגן דער שםיםמוםער-נאטיר. קולטור — דןןס איז דער רעזילטאט םון דעם םענטשנס שםרעבונג בו שאםן מיט דער קראםס םין זײן װילן, םון זײן םארשטאנד א ,בװײטע נאסיר*. די ערשטע נאטור איז דער כאןןם םון נישט ןןרגאני• זירםע םסיכישע קרעםםן, װעלכע באשענקען די מענטשן מיס ערד*ביםעינישן, םארםלײביננען, היראגאנען, סריקענישן. מיט איםנעהויערער היץ און םיט פינקס אזא קעלס. די ערשסע נאסור פסרם אוםדניק אירע קרעססן אויף בו שאפן קרענק• סרןןננדיקע םיקראןןרגאניזםען׳באבילן, אויף שאפן די שערלעכס• סע אינזעקטן —קןןםערעם, םליגן, לײז, װעלכע טרןןגן אריבער אינם מענטשנם בליס די םמען םון םיפום, םיבערם א. א. װ.) זי שאםם אן אוםענרלעכע בןןל שערלעכע ןןדער אומנובלעכע געװיקםן און גרןןזן, אויםבאפנדיק אויף דער םרוכפערונג סין פאראזיםן די געזונסע זאםםן. װאס זענען נויםיק אויף אוים• ביען די תביאות און סרובטן, װעלכע דערנערן דעם מענטשן. ם׳קןןן רעכענען, אז די נאטיד הןןט בכלל נישט געשאםן קײן מבואות, װןןם זןןלן זײן ניבלעך סארן םענסשנם ןןרגאניזם. און בו די, םים װעלכע מיר שפײזן זיך, הןןבן די אוראלטע מענםשן בוגעלערנס זײער ארגאניזם ביםלעכװײז דורך לאנגע מאטער• נישן און דורך אומקום םון םאםן םענטשן. דערויף גיס ןןנבי• הערעניש דער םאקם, װןןם דןןם באניבן אלם שפײז קארסאפל הןןם די ערשטע בײם ארויםגעריםן ב״ די אײרןןפעער שרעק• לעכע קרענק. און דןןפ איז געװען נישט נןןר םיט קארםןןסל אלײן. בװישן דער דןןזיקער גאנבער םיאוסקײם, װןןס איז םײנט• לעך ןןדער איםניבלעך סארן מענטשן. הןןס די נאסור באשאםן אויך אים, ןןבער געשאםן הןןס זי אים פונקט אזא חיה, װי אלע אנדערע חיות. די דןןזיקע חיה הןןט זיך ארויםגעװיזן םארן סילבארסטן בו םמישע לײדן און הןןס דעריבער אנטװיקלם אין זיך די םעיקײם םין זעלבםסםארטײדיקינג—שנעלער, םײנער, םארשײדנ־ ארסיקער, װי אלע אנדערע חיות. דער אינסטינקס פין זעלבסס• םארםײריקונג הןןם אים אױםגעלערנט אינסערבישײדן ביוישן די געװיקםן און די גרןןזן די נובלעכע םאר אים תבואות, פירות, הײל־ניןןזן, דערביען חױת, אנטון זיך אין זײערע םעלן. לעבן אין הײלן, אויםטראכטן םאר זיך געװער בוליב געיעג. זעלבםם• פארסײדיקיננ און שסײנערנע םכשירים בו םארלײכטערן די ארבעם. ביםלעכװײז און לאנגזאם האט זיך״אנטװיקלם די דער• םינרערישקײם םין די מענםשןז ביקוקנדיק, װי אזוי עם שװיםט די שןןלעכץ םין א םויגלש אײ ןןדער םון א נוס. הןןבן זײ געםאכט א שיף, א סישבײן ןןנגעװענדעס װי א נןןדל אין אזױ װײטער. די ד$זיקע דערפינדונגען, װעלכע מיר רוםן איבס פריםיסיװע, אוראלטע. זעגען דןןס געװען די ערשסע אום• דרײססע סריט בים שאסן די ,בװײטע נאםור*, זײ הןןק אויםגעװעקט אינם מענסשן אױםער די אינסטינקסן םון הונגער *) דקר דןז־קקר יײסיקל ייז #ננ<*רינן *נ*וי#ל *#ר ד*ר *ײנסיגי* קכיי נײשיגג .קילסזרני **כ*ד״ (.קזיסזר״ססר©״), יינלכנר ד*ר**גיי די •9< ן ס**קװק.