Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 725

725 ליפורוריזו ולעסזר 37 ז1ה ל י ד ע ר ד־ז. ל־יייוויל / ביו־יארק ראד פרד ל־־אסטװאגז ניר־יארלו נױ־יןןרק, ניי״יןןרק, װיםיל מןןל אױף דײנע גאסן הןןכ איך געזיכם נײןןנהאלט, געהיט דןןס געזיכט םון סארביקן הסון — אויםגײענדיקע מאסן, אין אויף זיך געקוקט װי אויף א געשטעלטן זנום געריכט. װןןס איז מײן שולד און װןןם איז מײן םארברעכןז און װער איז דער ריכםער און װןןם איז די שטראףז— אפנים שילריק איז דער, װןןס װיל זײן לעבן נישט ברעכן, און ביסערט איבער זײן ןןנהויב מער װי איבער זײן סוף. טראכט איך א״ך בין ערגער םין אלע, כןןסש איך װיל זײן בעסער. סון אונטערן לעבן האב איך ארויסגעשלעפט דעם יםוד, םארמאכטע טירן הןןב איך םארהאקט מיט נןןך מער שלעסער. אין נײע הײם איז אלץ נוןך א בײזער סוד. םאלט אױף םיר ןןן אמןןל א םרירנדיקער ציטער, און איך רינגל זיך ארום מיט זיך װי מיט שטעכיק דראט, אין איך װײם איך װעל דערםאר באנוןלן ביטער, װײל ם׳איז דןן א מןןנער, איך הער זײן אנקומענדיקן טרןןט. בו די טויערן םון םקװערן נענטערט זיך דער קעסער, גרײט צי קעפן םאר יעדער דערמןןנטער שולד, ער הןןם זיך געהאדעװעש אין קעלערס, אין םאבריקן, אין שעפער, און געשארסט זײן האק אויםן שארםשטײן םון געדולד. אמעריקע, נײע הײם, — דיך בו דערקענען שטרעק איך זיך אױם מיט מײן גוף איבער דער לענגסטער גאס. ביז מײן קלײד און מײן לײב הויבן ןןן בו ברענען מיט דײן בלוטיקן םײער םון ראסע און קלאס. די רןןד םון א לאסםװןןגן נעםט און דערהרגעס ־דןןם קינד, און לןןזט איבער םיס לײדיקן דער מאםעם צװײ הענט< דער מאמעס פיים נעמט און װערט צעקרימט, און אירע אקסלען נעמען און שארן זיך אװעק בײ װענט. בית־עולם. גרוב. םארטאיעטער געװײן. די ברײטע לאפעםע פארשים דןןס גרוב. םען קערט אװעק דןןם געזיכס און מען לןןזם זיך גײן, — םען גײם, םען םןןרם —ביז םען קומט בוריק אין שסוב. אז םען קומם אין שטוב—איז דןןך אוראי גוט, םען דארף לןןזן ןןפרוען דעם מידן גוף, — נעמט םען און מען לײגם זיך, נעםט םען און מען רוט, און מיטן אויםנאנג פון טןןג הויבם מען װידער זיך אויף. םען טוט ןןן די קלײרער, םען װאשט זיך אײן. מען אײלם בו דער ארבעט — א ביס, א כאפ■ סןןבװײ, על, — דרײאונבװןןנביק, נײן — צו דער מינוט, בו דער רגע — בײם מאשין. אין שאפ. שנײדמעםער. פרעס. נאדל. שםעפ. ןןםים. שויםענםטער. מןןדיש, םאסאן, — נןןכאפןןל, נןןכאמןןל א שניס, א שלעפ — נןןכאמןןל א רןןד פון א לאסטװןןנן קומט ןןן. נןןכאםןןל דער ברוק ליגס םארגןןסן מיט בלוט, צװײ לײדיקע הענט בןןםבלען װידער זיך ארוםו נןןכאםןןל דער קברים־גרעבער זײן מלאכה טוט, און נןןכאמןןל א פנים װערט אויף אײביק קרום. דניאל טשןןרני / בערל־־יין ס־יענװעלסיקט מיר אויף זײער דרײםאכער עכןן, װען כ׳שרײ זײ ארונטער םון םעלזיקער הויך. דער ערשטער ז־געשטןןרבן אין זעלביקן חדר, װו ס׳הארץ מײנם גײט אוים איצט םאר ליבע און םרײד, דער צװײטער הןןם דןן זיך געשפילט םעשה זײדע, דער דריטער ט׳געםאכס דןן הקםות צום טויט... איז װןןס קןןן שוין איצשער םיט םיר דןן פאסירן, מיט מיר, מיט דעם םערטן, װןןס זוכט זײער שפורז װען כ׳זןןל דןן אםילו םײן לעבן םארלירן — װעם עםעצער װײםער דןןך ציען דעם שנורז װעל איך מיך דערטרינקען אין בלוי־בלןןנדן װונדער סון שװארצװאלד, װןןס דרעמלט צוםוםנס דער שװײץ — מײן לעבן זןןל װערן םארענדיקטער, רונדער, מײן סויט זןןל אויך קריגן א גאנץ גײעם רײץו אקטאבער אױ שװארצװאלד 1 איך הןןב פיך פארכליניעט אין בלוי־בלןןנדן װונדער םון שװארצװאלד, װןןם דרעמלט צוםוםנס דער שװײץ. עם װערם דא םײן לעבן סארענדיקטער, רונדער. ם׳באקוםט דןן מײן לן3ן א ג,ינץ נ״עם רײץ איך הןןב דןן אין שװארצװאלר מײן ױגנס באשריבן און האב דא מײן ױגנט באקומען אויםסנײז איז גום אזוי װירער בר־מצוהדיק ליבן און זוכן אין שוים פון ןןקטאבער דעם מאי! איך זוך — און געםין דןן די שפורן םון טשעכןןװ,*) םון שלום עליכם, סון נןןםבערגן — אויךו •) *ין **ײנװ״לסד (עװ*ינװ*יו) *•ז ס**נ*װ נ**טן-נ[ (1984), •019 *9ינס ה*ס דןיסן ס*ו*ר*נ• *װײ וום<רס (1910-11) *ון נ*ם<*ונ *ח וןרסן נ*װ*ן * וןר חו״יס 8*ר זזן ס1יס,