Literarishe bleter · 1928-08-31 · 35 (31.8.1928) · p. Seite 692

35 ״א ליםעוארישע נלעםער 692 וױרקן אין א גלײכער מןןס, זײ װערן אין א גלײכער םןם פ#ר• כאפט םונם גורל און םארסרןןגן דורכן שטורם. דער אוםן םון שילדערן איז א נײער םאר הױסםפאגען. דער םינף״און־זעכביק• יעריקער דיכסער נעםט זין דןן גו נײע סןןרםען און לײגס ארײן אין דער אנםװיקלונג םון דער האנדלדננ אזא קראםס, װעלכע — דער גרעםםער לעבעדיקער אײרןןםעאישער דראמא• טיקער — באזיבט זיגט זײן םריםטער יוגנט, און די דןןזיקע קראפט הןןט אוין ארויםגעװיזן און אויםגעםרישס דער שרײבער םון קרוב צו זעכביק יןור. װןןם םארא װונדערלעכן םײערו װי ױנג איז דער אלטער דיכסער, װעלכער קלערט נײענדיק שםא• גירן אין ראםאלןן װעגן דער געשיכסע םון םענםשלעכן לײדן און װערט םלובים םארכאסט פון דער װידע, אין װעלכער דער קריג, םןןרדן און רויבערײען קןןנען נישט םןןרשםעלן אזױ דעם הויפסםונקס םון עלנט, װי די אינערלעכע דראםע, װןןס שפילם זיך אפ אין הויז םון א פראװינץ־בירגער• מ״םםער,-װעלכע װערט פלובים אנטפלעקט און רײסט אונז מיט זיך םיס אין געװירבלשםורם, כןןסש ם־זוכט זי בלפי־חוץ בו םארדעקן. ײדיש: נ• 3—ל. װעלט־כראביד. ס א מיטארבעטער םון דער ענגלישער בײםשריםס *נראפיק׳ הןןס געהאט םים קלעפאנםןןן םןןלגנדיקן געשםרעך און כאקומען אזעלכע משוכות: — װער אױ, לויט אײער םײנונג, דער גרעםםער םילןןזןןף ז — פלאסאן. — דער גרעםנ<ער מלוכה־מאןז — ױלױם בעזאר. — דער גרעםסער פןןעטז — שעקםפיר. ער םארטרײבט אלעםען. ער באהערשט אלץ. ער איז געװען נישט נןןר א גרױםער םןןעט. נןןר אױך א גרויםע פערזענלעכקײס. ער הןןם אין זײנע ןןרעםם ארום• גענוםען די גאנבע װעלס. די איטאליענישע ליטערארישע בײםשריםםן זענען נישם בופרידן פיט קלעמאנםןןם תשובה. זײ װילן אים שיקן א גוסע םראנבויזישע איבערזעבונג םון דער .נעסלעכער קןןםעדיע״, בכדי אים בו דערםןןנען, אז עם איז געװען א דאנטע אױף דער װעלט... ס אין א קלײנעם זשורנאל, װןןם דערשײנט אק םראנ• צויזישן שטעטל ״פארק־סען־מןןר׳. איז ןןפגעדרוקט אן ארסיקל, אין װעלכן ם׳װערם םעססגעשסעלם, אז אין דעם שסעסל הןןס הענריק שענקעװיסש פארענדיקם זײן באריםםן רןןפאן ״קװא װאדיס״. עס װערט ןןנגעװיזן אויפן נוםער םון הויז, װו ער הןןט געװוינס און געארבעם. ס דער באקאנםער איסאליענישער דראםאסורג לואידזשי פיראנדעלןן איז געװןןרן א קינןן־ארסיסם. ער טרעט ארוים אין זײן אײגענער אויספירוננ םון זײן ןןריגינעלער טדאגי״קןםעדיע ״זעקס סבענע־פערםאנאזשן זוכן דעם פתבר׳. דעם םילם גרײט מען בו אין דער אומגעגנס םון רוים. פיראנדעלןן שאילס די הויפם״דןןלע. ס בו די טןןלםטןןי״םײערונגען איז אין א דײסשער בײםשריםס ןןפגעדרוקט סןןלגנדער קוריןןז: געשעעניש ןןדער די באשאפענע םענטשן םיט אלע אירע שטיםונגען, װעלכע גײען איבער סון דער גרעסטער געמים• לעכקײט און רו בו דער דערשיטעמדיקסטער דראמע, בו דער װילדםםער סימםןןניע, בום שטורס, װןןם רײניקס אלץ ןןפ. װײל די דאזיקע דראםע איז אזא סימפאניע, א םימםאניע ןןן איבעררײם, אן הםסקות, םים א לאנגזאפער סון ןןנהויב האנד• לונג, װעלכע פארשארםם זיך שפעטער און ענדיקם זיך מיט משוגעת. עס איז קנאפ נאך דער דרײםיק׳יעריקער םלחםה. עלנט• קײט און םארװילדקײם הערשן אויף דער װעלט. אין דעם װונדערפולן הויז פון בירגערמײםםער פןןן פןןלגענהײן, װעל• כער הןןט חתונה געהאט פים א הןןלענדישער אלמנה און איז בוליב דעם געװארן דער אײגנטימער פון א ריזיק-גרויםן םאר• מעגן, קומען זיך בענויף םרײנם. דאם זענען דער ארביבישןף םןןן הןןהענװאלדאו, דער פאסטןןר סאן הןןלגענהײן, דןןם גרעם■ לעכע פןןרל װיססענפעלד, דער הןןלענדישער רײזנדער און סוחר, דער ײד, לעװעל פערל, װעלכער פארזארגם דאס הויז פונם בירגערםײםטער מים רעםבראנדטישע, װענעביאנישע אנ• םיקן און םראנבויזישע גאבעלינס. עס זענען דןן םאראן נישט נןןר פארשידענע קלאסן און ראסן, נאר אויך פארשידענע רע• ליגיעם און כאראקםערן. קודם׳בל העםלעך, פול מיט םרײד, דערנןןך אײנגעהאלטן, דאן בערײבט, דערנאך ןןנסאלנדיק אײנער אויםן אנדערן. הױפטםאן האט נאך קײנמןןל נישם געםןןלט קײן ײדן. װי דעם ־דאזיקן. די װיכוחים פונם ײד סיט דעם גראף אדער מיטן בישאף — דןןם וענען םצענעם םון אנם• ביקנדיקער דיאלעקסיק — דאם אויסברויזן פון אײנעם, און די װונדערלעכע זאכלעכקײט פון דעם בװײטן. און אזוי װי דער אײל־גלאטע םלאך םון דער ןןזערע, בו װעלכער עם איז ענלעך םון ןןנהויב דער טיש מיטן ארוםיקן עולם, פארװאנדלט זיך בו ביםלעך אין א שטורעמדיקן יס, פונקט אזוי םאר• װאנדלם זיך אויך די בלוםרשדיקע פרײנדלעכקײם און געמיט• לעכקײט סון דעם הויז אין א אומהײםלעכער װאקכאנאליע, אין א װילדן שטורם, װןןס רײסס אראפ דעם שלײער און לאזט דערקענען דןןס אוםגליקלעכע בוזאמענלעבן םון די דא• זיקע םענטשן. די אלע סרויען, די בירגערםײססערין, די םערבן• יעריקע םולאםין. די יונגע סקלאװין — א םארװירונג םון גע• םילן. םון לײדנשאםטן, א דערשטיקנדיקער בלום-שיכרות, א שדים־טאנץ פון זינד, הפקרות און מארד. איך דערבײל דןן נישם דעם אינהאלט. איך װײז נאר ןןן אױף די לײדיקע װענט םון דער בינע. בװישן װעלכע דןןם געזעפל פארזאםלט זיך און לעבט איבער דעם ןןנװוקם. דער אינהאלט אלײן שטעקט אין די שטײגנדיקע געפילן, אין דעם אראפרײםן םון שלײער, מיט װעלכן עס איז םארהילט דאס הויז און די יעניקע, װןןם װוינען און קומען אהין ארײן. דאס שסיק. װי געזןןנט, הןןס נישם קײן הםסקה און באשטײט םון אײן־אײנביקן לאנגן אקט, װעלכן הויפסמאן הןןט אונז העכער בװײ שעה םןןרגעלײענט. ער האם עם געלײענט מיט זײן ספעביעלער מײסטערשאפט, װעלכע קײן שום שוישפילער װעט נישט קאנען קײנמאל דערגרײכן. װײל דא םילט מען, װי דער אינערלעכער ריטם פאסט זיך בו בום אויםערלעכן, װי יעדע באװעגונג םים דער האנט, יעדער קלאפ מיט דער פויסט, יעדער שמײכל איז נישס קײן באםעל פון דער רעזשי, נןןר װערט אימפרןןװיזירט אין לויף םונם םזןרלײענען. דאס דןןזיקע שםיק װעס זיכער גײן אויף אלע םבענעם און װעם פארשאפן סרײד אי די בוקוקערם אי די שוישפילער. אײן רןןלע איז פונס אזוי גוס װי די בװײםע. אלע פערזאנען