Literarishe bleter · 1928-08-31 · 35 (31.8.1928) · p. Seite 680

35 זא ליטןראריעע בלעטער 660 װאם מען האט אמאל געשריבן װעגו דער טשערנאװיצער שפראך-קאנפערענװ (>* ויסצוגן) אין רוסלןזנד געריכסעס גו סשערנאװיץ; דעריבזנר האט יענע קןןנסערענץ א װיכטיקע, היססןןרי־■ שע נןד״טונג. איך װײם נישט םון װעלכן שסאנר די קןןנ- סערענץ װעס באהאנדלען די שפראך־סראגע, װעלכע ארגוםענסן דארס װעלן געסירט װערן און װעלכן ענדזייל םען װעט זוכן עו דערגרײכן. םענלעך, אז די קאנסערענץ זאל םראנן א םין פלפדיש ססלנישן כאראקסער, א זאך, װאם לאזס זיך אסילו נישס גלויבן, זיכער איז דאס אבער, אז די קאנפערענץ װעט האבן א שטארקן אפקלאנג אויף די ײרישע פאליטיק אין גאליעיען...' ד*ר חײם זשיטלאםקי (אויף א באריכס-םארזאםלונג װעגן דער טשערנאװיבער קאנסערענץ אין נױ-יארק. געז. שריססן, ב. /\1. ז. 111): ,...די טשערנאװיצער שפראך-קאנסערענץ האט אפנעשסיגלס אין זיך גישס נאר דעם היסוך סון אינטעליגענץ און םאסע, נאר אויך אלע אנדערע היפוכים סוגם ײדישן לעבן: בױניזם און בונדיזם, פרומע ײדישקײט און סרײדענקערסום, די בורזשוא-װעלס און די פראלעסארישע װעלט. ם׳איז דעריבער קײן חידוש נישם, װאס די ארבעם סון דער קאנםערענץ האס זיך נישס געקאנט האלםן אין די רײן־סילאלאנישע גרענעבן, װעלכע די אײנבארופענע האבן ארופגעבירקלט ארום איר. בײ דער ערשסער בעםסער געלעגנהײם האס דער װולקאן סון די אינעװײניקסטע כתירות ארױסגעפלאב■ און שנעל אראסגע- שװענקט דעם דינעם סילאלאגישן בודעק. די גרונט-פראגע סון אלע פראגן האט געםוזט פארענטםערט װערן קודם-כל: זאל םען קעםסן םאר ײדיש װי םאר א נאביאנאל-סראנע אדער נישטז... ...די צײט און די אוםשםענדן האבן םארלאגנס, םען זאל אין א װאסער-עם-איז םארם עסנטלעך דערקלערן, אז די ײדישע שפראך, װעלכע איז אזוי שטארק בונויםגעבונדן םים דער סאביאל- עקאנאמישער, קולסורעלער און גאביאנאלער לעבנס-נויט פון די ײדישע פאסן, זאל אויפהערן באהאנדלט בו װערן װי א שטיף- קינד, װי א בוגעװארפענע, נאר פען זאל זי באהאנדלען װי א נא- ביאנאלע שפראך; און עס זאל געשאםן װערן אן ארגאגמאביע, װאס זאל קעמפן םאר איר ״קולטורעלע, געזעלשאםסלעכע און נא- ביאנאלע גלײכבארעכטיקוגנ׳. די טשערנאװיבער שיראך-קאנםערענץ האט קײן אנדער ארבעם נישט געקאגט אויספירן, םײדן די, װאס איז איר דיקטידט געװארן סון דעם היסטארישן םאםענט, װעלכן פיר לעבן איבטער איבער. זי האט אויםגעםירט די ארבעט, אויף װיסיל דאם איז םעגלעך געװען אוגטער די גענעבענע באדיננוגגען.' ניו-יארקער .פארװערסס׳ (לײם-ארטיקל): ,...די טשערנאװיבער קאנםערענץ איז אײנע פון יענע סאסי• רונגען, װעלכע שכרעבן פעסטבושטעלן די װירדע און װיכטיק״ם םון אונזער ,מאםע-לשון* — דעם אםאליקן זשארגאן אן ארס *ו נעבן בװישן די שפראכן פון אײראסע.. די אנערקענונג, אז אונ- זער שפראך איז אויך א שפראך, קוםס-אן ביםלעכװײז. יעדעם נײע ליסערארישע װערק העלםט-סים. יעדע ײדישע בײסשריסט, װאס רעדט פיט א װירדיקן טאן םון די אוםות העולם, דערשטארקס דעם נײעם באנריף; און אזא פאסירוגג, װי א קאנפערעגץ, װו ײריש װערט באשסראכן אלס א שסראך, װאם קאן װײטער נישט זײן קײן הפקר, נאר פוז האבן באשסיםסע סארםען... אזא קאג- סערענץ רעזופירס די דאזיקע אלע אײנדריקןאון שטרײכט שםארק אונטער דעם באװוסטזײן, אז ײדיש איז א םיל װיכטיקערע זאך, װי מען סלענם םײנען, און קאן זײן אזוי װיכסיק װי דײטש, װי םראנבויזיש, רוםיש און ענגליש...* ש. נ י ג ע ר אין װילנער װאכנבלאט .דער סאנ׳: פען םרענס װאס פאר א באדײטוננ האט די רעזאלוציע, װאס די םשערנאװיבער קאנפערענץ האט אנגענוםען?—די פראקטי• שע באדײטונג םון אט דער קאנסערענץ װעט קלאד װערן ערשט שפעםער, אינם סראבעס פון״אויםנװײניקסטן אץ אינעװײניקםסן קאםף םאר דער אנערקענונג םון דער ײדישער שפראך; אנער דער םאראלישער װערט םון דער רעזאלוגיע איז קלאר שוין אינס, דאס װאס םען פאלט אויף איר אזוי אן, אױ םער נישם װי אן איבעריקע״ באװײז, אז זי א״ז נויסיק געװען. זי האס געװיזן, אז עם שפראצן בײ אונז א־וים נײע םענטשן, נ״ע ײדן, װאס קאנען נישט םער א־בערםראגן די צעשפאלטנקײם פון דער נשפה, די צעברעקלסקײט סון דער ײדישער פערזענלעכקײס, און זײ בויען א בריק איבער דעם תהום, װאס ליגס צװישן דעם קולטורעלן אידעאל און דער אזםקולטורעלער װירקלעכקײט, צװישן דעם שנת און דער װאך, צװישן דעם עבר און דער קעגנװארס. זײ װילן אבער נישט, אז אט דער טײערער םאדעם זאל זײן א תכשיט, װאס פען גוצס אים נאר שבת און ױם־םוב. ״זײ װילן אונזער א״לטעגלעך לעבן זאל ױם סובדיק װערן, זאל שענער און אײדעלער װערן... ...העברעיש םװן םיר געדענקען; פארגעסן םיר העברעיש — סארלירן םיר דעם שליסל צום םור םון עבר. ײדיש איז אבער דער שליםל םון דער קעננװארט, דער שליסל םון לעבן. דאם לעצטע נע־וער... זאל-זשע עם אויםנעהאלטן װערן אין רײנקײט און אין ציכטיקײס, זאל עם בלאנקען... םאריס ראזענסעלד אין נױ-יארקער ״םארװערסס׳. (א בריװ םון גאליציען, א םאר סעג םאר ד״ער עםענונג סון דער קאנפערענץ): ״...איך װײם, אז מיט דעם אויסנאם םון אײניקע פענטשן, האט םען אין אםעריקע קײן צו־גרויםע אינטערעסע אין דיזן סשערנאװיצער צוזאםענפאר, מחםת םארשײדענע טעםים. ערשטנס גלויבט םען, אז עם װעט דערםון קײן םראקטישעם סך-הכל נישט ארויסקומען. גװײסנס, איז דער אפעריקאנישער ײדישער *רײבער, װי דער ײרישער לעוער, נישס צו שסארק פארקאכם אין גראמא- סיקאלישע כללים. װאס םאכםדאס אוים, אויב םען שרײבט ״נײן׳, ״געהן* אדער ״נאי[*, ״איד*" ״ײד״, ״ױד* אדער ״יאהידי׳, אזוי לאנג װי םען קאן דאם איבערלײענען און םארשטײן. אגרא- םאשיק קאן דאך נישט אײנגעםלאנצט װערן אין א םאלק אן פאלקס- שולן. איבערהויסט אן העכערע שולן, אן גיםנאזיעס, װעלכע דערקלערן און גיבן״איבער םים דורכירובירטע, םעדאגאגישע םעסאדן און פראקשיק דעם גײםש פון דער שםראך. טויזנט״גרא- מאטיקעס און ביכער איבער רעטאריק און שפראך-לערע װעלן קײן גראפאשיקאלישע שפראך נישט שאפן װען עס װעט נישס זײן קײן באדן, אױף װעלכן די שפראך זאל זיך אנסװיקלען; קײן שולן, װו די ױגנט זאל קוםען לערנען. בײ דער מערצאל אםילו םון אונזערע גוםע שרײבער װערס דאם ײדיש באסראכם בלויז אלם א פראם, װאס םירט אריבער צו דער אנדערער זײט, צו דער לאנדשפראך, װעלכע יעדער אײנער סון אונז םוז לערנען אין דעם לאנד, װו ער געסינט זיך- אבער אט די אלע סענות, גערעדט פיט א ״קאלטן לונג און לעבער״, קאנען נאר גילטן אין אםעריקע. דא, אין גאליציען, זענען זײ םער װי א בלויזע םראגע װעגן דקדוק, דא איז דאם א פאליסישע סראנע, א לעבנס׳םראגע... ...װען עס זאל אסיציעל באשסיםט װערן, אן לשון-קודש איז די ײדישע שםראך, דאן װעלן די ײדישע פאסן םארלירן זײער װערם און זײער שפראך װעט איגנארירס װערן. עס װעלן דערסון פראפיטירן בלויז די ״סנאבס*, די נאציאנאלע ״דישע אריםטא- קראטיע צוקער-לעקעך-אידעאליסטן. דערום זענען די אוינן סון די אםתע םאלקם-סרײנד און ארבעטער-םרײנד אין גאליציען און אםילו