Literarishe bleter · 1928-08-31 · 35 (31.8.1928) · p. Seite 678

35 ״א ליסורןלױן נלעס*ר 6?8 דעם מולך-שטאט זײן ברןןקן: אײן סןןלק ײדן. זײן שיראך איז — ײדיש, און אין דער שסראך װילן םיר אונזער אובר זאםלןן, אונזער קולטור באשאםן, אונזער נשםה װײטער װעקן און קולסורעל זיך פארײניקן *װישן אלע לענדער און אץ אלע בײםן. און נישט נןןר בװאמענרעדן זיך און זיך םאר אנדערע סראקלאםירן זענען םיר געקוםען, מיר װילן בוזאמען א ר• ב ע ם ן, און איר װעם הןןבן אלערל• םןןרשלאגן בו םרוכם• בארער ארבעט, ןןבער בװײ םון זײ םוז איך אלם די װיכ• סיקסטע דערםאנען םןןרויס. זןןל ײדיש װערן אן אלגעםײן ײדישע שםראך. אזוי מוזן אין איר איבערגעטרןןגן װערן אונ■ זערע אלטע קולטור־גיסער םון דער גרויסער םארגאנגענהײטו זאל אונזער ײדיש װערן צװישן אלע װעלם־שםראכן א גלײכ• בארעכטיקסע שפראך, מוז זי בוגענגלעך װערן דער װעלט. מיר װילן אײך דעריבער םארשלאגן: די איבערזעבונג םון אלע װירקלעכע קולטור־גיםער פון אונזער גאלדן־םרײער פארגאנגענהײט, איבערהויפס םון דער ביבל. און די סראנם־ קריפביאן םון אונזערע בעםטע קולטור־גיטער אויף לאטײנישע לעטערן. מיר װילן מער קײן אוםםיםפאטיש לינקישע פארװעניע, קײן אויםגעקומענע עשירים נישט זײןו קולםור איז אויך טרא• דיביןןןז און מיר װילן דאם װןןרט בװישן די פעלקער םירן נישס דורך םעכאנישע איבערזעבונגען, װןןס סויטן דןןם לעבע• דיקע װארט. מיר זענען געקומען װײניק רעדן און מער ארבעטן. איבערדעם בעטן מיר אלע מער בו ארבעטן (בײסאלז. םיר דאנקען דעם ד״ר בירנבוים דערסאר, װןןם ער הןןט אונז בע• נויפגערוםן, מיר דאנקען דעם אקאדעםישן פארײן ,ײדישע קולטור׳*, װאס ער הןןם זיך געװידמעט דעם אידעאל און הןןט םיט אלע זײנע כוחות בוגעהאלםן אונזער קןןנםערענץ סןןרבו■ ברײטן. און םיר מוזן אויך הײנט געדענקן ןןן יענעם גרויםן מאן, װןןס איז בום ערשטן מןןל ארויםגעטרעטן אין דער םןן־ דערנער, אײגנטלעכער ײדישער ליטעראסור, װןןם הןןט אונז געשענקס די ערשטע קלאסישע װערק אין ײדישער שפראך, און װןןס איז לײדער דןן גישסןן: ןןן םענדעלע םוכר םםרים! (שטארקער םינוטן־לאנגער בײםאל) איך ערלויב מיר בו שטעלן דעם אנטראג, אז מען זאל אים אינם נאמען םון דער גאנ• בער קןןנפערענץ ןןפשיקן א באגריםונגס־םעלעגראם. (נןןך שטארקערער בײפאל.)* א נ פ ע ר ע נ ץ ב ע ר ג *) פון אונזער קןןנםערענץ. םיר הןןבן םיל געגנער, און זײ אלע שטײען נישט אויף אײן םרןןנם קעגן אונז. םיר װעלן הןןבן א שװערע ארבעט, זיך בו םארטײדיקן קעגן םארשידענע ןןנםאלן םון םארשידענע זײטן, םון רעכטם און םון לינקס, סײ די אסיםילאםןןרן, םײ די נאביןןנאליסטן סון ״אחד העםס• שניט, װעלן נישס שפןןרן קײן פי, אום בו מאכן בו נישט דעם רע• זולםאט פון אונזער ארבעט. װער װײם, בי םען װעס פרוװן אונז אויםלאכן, — אונז און דןןס קלײנע שטיקל פאפיר, װןןם ' מיר װעלן אהײםברענגען יעדער אין זײן לאנדו מיר קןןנען רויק זײן און ןןפװארטן דעם ןןנםאל םיט שטןןלץ א אויםגעהויבענעם קןןפ, םיט דעם קלןןרן בליק םון אונזעד רײנעם געװיסן און פיס דעם םוט סון אונזער סיםען װײזט זיך דןןס ײדישע בוך אין דער ײדישער שפראך. דןןם אלץ װןןלט אונז דןןך נישט בוזאפענגערוםן( אויב מיר זענען זיך בוזאםענגעקומען םון אלערלײ לענדער און שטאטן בו פרןןקלאםירן אונזער ײדיש א ל ם גלײכבארעכטיקטע שפראך בװישן אלע שפראכן, הןןבן סיר עס בו פארדאנקן א םערטן סןןביאל־פןןליטישן װעלט־םןןמענט. דער שטאט, װעלכן מען פלעגס ןןפםערן קלײנע און שװאכע םעלקער, װי פארבײטן קינדער דעם מולך, דער שטאט, װןןם הןןט בוליב די אינםערעםן פון די הערשנדע קלאםן און םעלקער געםוזס אלץ ניװעלירן, אויסגלײכן: אײן ארמײ, אײן שפראך, אײן שול, אײן פאליבײ און אײן פןןליבײלעך רעכס,— דער שטאם םארלירט זײן גלאנץ. דער רויך, װןןס םלענט זיך אזוי געדיכט און םעט װיק־ לען ארום זײן מזבח, װערט װאס דינער און צעשםרײסער. דאם ,פןןלק*. נישט דער שטאט, איז דאס מןןדערנע װארט' די נאביאן, נישט דןןם פןןטערלאנדו און אײגנארטיקע קולטור, נישט גרענעבן מים יענער באװאכן דןןס אײגנארטיקע םעלקער• לעבן•״ און שװאכע, אונטערדריקטע פעלקער ערװאכן, און קעמפן םאר זײער שפראך, םאר זײער אײגנארט קעגן דעם שטאס, און מיר, די שװאכסטע. האבן זיך אויך אין די רײען גע• שטעלט■ דער שטאס זזןל מער נישט פעלשן די פעלקער־קולטור, נישם מער סארניכסן אײגנארט און אינדיװידואליטעט. ןןט דאס װערט גערופן און געבלאזן אין דער מחנה, און מיר שטײען שוין אין אירע רײען אונטער אונזער אײגענער םאן, אין נןן־ פען םון אונזערע אײגענע קולטור־אינטערעסן. םיר װילן קײנעם נישט דינען, םעלקער־לןןקײען קןןנען קײן קולטור־גיטער נישם באשאםן, ם י ר ט ו ע ן ע סו און דער בעסטער פלאץ סאר אונזער םארזאמלונג איז געװען בוקןןװינע, נעמלעך איר הויפט־שטאס, סשערנאװיץ. דןן, װו עם לעבן בוזאםען םארשידענע נאביןןנאליסעטן און םאר• שידענע שפראכן — איז לײכםער אונזער װזןרט בו םירן. פיר שפאבירן םארנאכט אין גאס און םון םארשידענע םענסםער פליסן ארוים פארשידענע שפראך־טענער, אלערלײ םעלקער• מוזיק, מיר װילן אונזער םענםטער הןןבן! אונזער זעלבשטענ׳ דיקן מאסיװ אין דער פעלקער־םיפפןןניע. מיר װילן זיך שוין נישט בעברעקלען און ןןפפערן יע• נ א ך ד ע ר ה ה• ד• נ א מ נןןך לאנגע הכנות, נןןך םיל םי און סינף־טעגיקער אר■ בעט בעםןןרן מיר זיך איבט יעדער אין זײן לאנד, יע• דער אין זײן הײם, — מיט װןןס פןןרן םיר אװעקז םים א קלײן שטיקל פאפיר אין דער האנד, עם שטײט דערויף געשריבןן ,די ערשטע קןןנסערענץ םאר דער ײדישער שפראך אנערקענט ײדיש פאר א נאביןןנאלע שפראך םון ײדישן םןןלק און פןןדערס איר פןןליטישע, קולטורעלע און געזעל־ שאםטלעכער נלײכבארעכטיקונג׳. איך װײם נישט, װי אנדערע קוקן אויף די רעזולטאטן •) ד*ר *יםיקי *ין ח. ד. נן&נזרנ *יז גזדרוקט גיװין יין ד*ר נידננזישס ,װ*כנ<י*ס•, נים. 2, *190.