Literarishe bleter · 1928-08-03 · 31 (3.8.1928) · p. Seite 618

31 זא ליטערארישע בלעטער 619 לו טעאטער און המסט קײן װ*רפע איז נעקרםען 91 וןרן יןך ב*װיסם?ר י׳ידיס?ר #רםיםס #ין *םלריקל ןכרד,ן ס*םל11יס, װןס הןם ללוסגם ג?סםילם ניי םןייס שװןרזן. סײסלב1ים *יז םין די ערגםם? ם?ןס?ו׳ סזןרעסיקעי. זײנ? *רנעסן זענ?ן גםדרוקם *ין ן ריי זסורגאלן אין *1יך אין די ,ליוי. בלעסע־• סײס״נוים איז געקיסען םיס םלענער קײן ■1י9ן. *ק קגםענייקן גיםזנר װעלן םיר ג?בן א בעפםילך פיס אים. *** ס*ת. יעמ 2 ין יולי איו *ין ,?ליוערב״ סעןסער אין װארסע םןרנעקיםאן די 100*כו םןרפ עלוננ 6ין ס אשס ,קידוס הסם״ (אינסנעגי׳ וירו:ג אין רעזסי 6ין ד״ר ם. װײכערם). אײף לור פןרשסעלוב• איז כײגעװין סל1ם *ס. נןכן דריםן אקס הןנן גערעדס של1ם *ש, ד״ר מ. װײפערם אזן אין נןםען 8ון ד?ר װילנעד םרו*ק — דער ןגםירער סון סעןסער-ס. סזאג. אין זײן ראיא הןם ס. ןס גע?1 נט שסןרק רי איבסנזגניזירוגג און די סייל ס-ן די *רםיםסן ** םרײסןב, דעם 27יסן יולי, הןנן זיך ןנ• נעהוינן אין װילנע די בןסררןלן מון ןנרוױ װן־סל״ער *רסיםם־ אינטער דנר רעזסי 6ויו מ?ה ליםס*ן. ם׳נעמען *נסייל אין דסר ס־ו•? נ. לייד**. ח. לנװין, םןניזנ רןיעל, ם סןנילער, םשה ליוסןן, חײם םןנילער, י. קרנלםןן, י. חידש*?לד, פ. שי• שסײן, י. נ־ודבערנ א. *נד. ם־װערם נוערסס א1*6י גע6ייס ה. לײתיקס .הירש לעקערש/ אץ * נששײעך םי.ו * צײםוננס״םיםןרנ?׳ סזי הןס דער םוזיקער מ. נעלבןרם געזןגטג ״יױ װײם נישם. װ?ר ם׳ייז רערין שולדיק, װןס אוי6ן געניס 6ין ײדישער םוז־ק װערס אין י1ילן בןרנישס געםון, ני רזר ם*:נל אין קןשיןזיםןרן, ני ד?ר קנןםזר איגסערעס סןר *ײגיגעלער נגינה. ןל?נ• םןי• א־ז ן 6*קם׳ ןז *ירישע *ריגינעלע םוזיק יח שסןרק #*רי־ןזם ד*, און םען ביוז װשקן ר?ם אמ׳ טערעם נו *ריגיגעלער ײדישער נגעה. ס״סוזן נ?- שן#ן װ?רן געזןנג-סןריינזק״. די נײע ײדי•? מוזיק־געזעלש*8ס, װןס איז גענרינדזנס אין װןרש?. װןלם ב*־*ר8ט זיך םןרסרןכסן א1יף די גשנרעכס? סענ1ת אין ם. בעלבןרט. ₪₪ אץ לןדז נןסטרןלירס אינסוער ב*ק*:ס?ר *םעריקןנער *רסיסם בעני ןדלער. ער םרעם *ר1ים אץ יעקב גןרדינס .װילדער מ?נסש״. אין די סןרי שסעיונגען נעםס ןנסײל א1יך די *רםיםסין ש1שנה. *₪ דןס סעןסעי״רעיערםוןר״בױרן •ס. רעכס• לענן בע• אונז סיססײלן •ןלגנדיקעס: עס הןס זיך ב*װיזן אץ דער ■רעסע * םעלי־ונג, *ז של1ם ןשס ״קדיש השם״ װערם אוי&געײרס אין ניו יןרק אץ *ן *נדער איגס*עניז**יע, װי די װןרשעװער. *לס #ן־שסײער 8ון של1ס *ש 6*ר דער ײדישער בינ?, נין איך 1|■ילםעכסיקם 6ון ה. ש. *ש וו ד?ר■ קלערן, *ז .קױש השס״ ק*ן א1י6נע6ירס װורן נױיז אץ דער םוענישער כ**ר*עכמג 8ון ד־ר ם• װײכערם און קײנער הןס גישם ב*קוםען 6ון םחנר רןס רעכס *י בןןרכעסן .קרוש השס־. יעי• נחמן מײ.יל־־י ר א ב י םןר איז געװען * װןרשעװער ײד, שסעון שםואל װייגמון, װןס רןס נעלעבס אין סןר*יעװן דןס ײרישע װןכנכלאס איז דערשינען *װ?י יןר. ד. ה ביזן יןר 1888. ₪₪ ם׳איז דעיש־־נען אין װןרשע דער ערשסער נימער 6ינס ח1דש״שרי8ס .א1י6נ*ננ״ (ח1דש״שײןס סןין ײנגן װ*רס).אץ נוםער נײען *רײן *־סיקלעי׳ לידער און נןװעלן שון י. ס. לקװענשסײץ, גחסה עסשסײו, א. װןנלער, ם. רזאלןװםקי, ם. נןש־ש, מ. ע*נץ, ז. קןםיגשקי, ה סןלןץײששיק א *נד אין * קרײז 6ין שרי־סששסזלזןי- אין זשוי- נןליסםן הןם ד״ר י ב. *■1ר געלײענס זײנע * נײע דרןםןסישע ■ןעםע .הענעי*־ די ררןשע ב*ה*:דלס'א1יף *ן אײגנןרסיען אושן דןם ■רןכלדם 6ון רעװןלוזיע אץ איז געי1י© װי ן מע־זהיע, װןס סירס *ר1יס אויף דער נינע אדיך חײת און עי16ת דורך דער ײרישער םעקז־ע םון ײײשן ■*װיליןן א1־ף דער קעלנער •־?םע-א״יםשםע״ונב איז *י1יסנענעבן נעװןרן * ברןשור אץ ײײש יון דײםש װ?בן דעי געשיכסע ױן איזסיקן *ישט*בד *ון רער ײדישער ■רעם?, *** ײ קעסעירע םאי־ ײדישער קילםור בײ דער איקראיניסער װ־םנשאשס-אקאיעם־ע ררוקס איזס דעס ערשהן כאנ־ .ױריססן 6אר שײןך ױן ייסע־*סוד״. *װישן *נד?רע רײקז ז״ף דןרס: נ. א1־סלע דער—דער ייניער שלום״עייכם און זײן ר*:ל*ן .ססעמיעניי*, ר. װינער — די ר*״ע 6ון ש*־*ו-$8לק־ןי- אין דער ײרישער ליםער*כור (8ין עסױדן ײ אם*:*ני־*ש*ע װעגז ש. עסיננעי-). *. ז*ר?1?י- דלר ,אץ״ נײ נרחין, נ. שסיף — ביץע ם*סערי*ין װעגן ,המכדיל״, *. בירשסײן—מעניעלע איו די 60 סע י*י״ןז םענ עלעס בריװ םים דערקלע- ריננען סין נ. שטיף א. *ני. ,*** י. *■אדןשים דערזײלונב ,ײי״נגרענער״, װןס איז געדריהס אין ױלי-כיך .ײ ײדישע װעיס״. דעישײנם אין כאיקןװ י־ן * נןזונדער *ויסנאנע אץ ססס,15 עקו. ם׳איז דערשינען *ץ קיעװ * כייעססןסןםיע 1ין ליסערן־ור און קריסיק ^ײרישע ליםערןסיר״, *ינ1י6געשסעלמ דורך ג א1יסלענדער, ד. װן״קנ״ שס־ין, נ. ליריע, ע. 8יניננערג די י1יסנעקליבענע עקזעקוםיװע 6ון #שול- קילס״ ייז *מעסיןםן *י רער נןיםןלער *רכעם. די א1י6ג*כע םין דער געזעלש*8ס ייז *ו *ר*עטן נישם נןר א1יף ד?ם שוליבעכײי, ב*ר א1יף *״ע נעכיסן סון ײדישער קילסור. נעמענדיק ןכער אין נןסרןכם די קורזע *ײמ, װעלכע עם איז דן א1יף *י נןקוסען שיל״קןגזלם־עם נןך •*׳־ דעם קימענ״ דיקן שול-יןר. הןס די עקזעקיםיװע גןשלןםן ן*נע*ן זיך א**ס נע־־קר םיס דעם גיינין ן*סײ- יונגען אין די ערםער, װו עם איז נןך רן * םעג״ יעכקײם *ו ע6ענען גלײך * שולע. די עקזעקוסיװע ה$ס נענוסען אין בןסרןכם די זזענדונג *ין די װילנער שול-סוער, הןס **שםימס גיײך 6*ר ד*רס דעם ■ןםנדן *נ8ירער״סעד*גןג. עס איז ש1ין *וגעגרײס נעזןרן * ײרה ■*ר * שולע און עס זענען געםןכס געװןרן די נ1יסיקע הכג1ת *ו סןרזיכערן דעס ארי6נ*ם 6ין 530 קינדער סןר דער שולע. כ ל־1יםעראטור און הולטור דער סשערנןוױנער ײדישער שול״וןרײן ם*כם איזם בי1יסע הכנית *י דעי י1בל״*ײערוגג 6ין דע־ ס־ןערגןװיזער ש*ראך ק*ג8ערענץ. דער סןדײן הןם 6*רבעסן ״**ע ןנסײינעסער סון דעד שיז-ןך-קןנסעיעגץ *וריק םיס 20 י*י, ײי א1יך ן רײ קולדור-א*נרס*כי*יעס און *ײסשריםסן. אץ בערלין איז כןרגעקוסען * סןרזןמ- ליגב ■ין * נרו•? ײדישע זשירגןלירסן, יר־ף װזל״ כעד ס׳איז בןהוניל• געװןין די םרויגע װעגן ברינין ן מארבננד אץ ײדיעע זשירנןײכרן אין רײסשל*:ד. עס איז בןשלןכן געװןרן *ו גרינדן * א*רײן םיס יע־ א1*6נ*כע זי שי*ן די •רן8ע״ םיןנעלע אינסערעםן אין רי זשורנןליססן, װןם זע• נען סעס־ק אץ דע- ײריעער ■־־עסע. ס׳איז א1יםבד* קליבן געױן־ן ן ■-*װיזןרישע 6*יװ*״םינג 8ץ לען קרײנדלער, בריגן װאירא, ם כאל װאורםנרןנדס אץ העי״םון סװ*ם. .•*י וער װןלקןװיםקער ם*גיסס-*ס הןס *םיגנירס לס1בת דשפ ײדישן װיסנשןוסלעכן א*נ״ םסיסוט 50 נילדן. דער װןרשעװעד לי_ער*סן״6*רײן ד*ם א1יף תײ״יןר כןשסיםס לס1בת י.װ,א. 200 נילדן. ** 6. הײלםערין אץ ם. װײנרײך הןנן 6*רי ענדיקס דעס עי-שםן סײל גון * ■רןקסישער שיל״ גרןםןםיק 8*רן *װײםן און דריםן לערניות י*ס ניכל תעס *ר1ים *ים נײעב זסן, * *חײסע סײיל װעס נרעננען םןטעריןל ם*ר דעם •ערסן אץ ■ינשסן לערניןת זי מעס *ר1יס אין * •*ר ח־שיב *רוס. ם. װײנרײך *רנעם איזם איבער * נר*- סןכיק $6ר דעס זעקססן אץ זיכעשן קלןס סון אינזערע 6*לקס-שולן. דןם ביך װעס אי־ך *ו1יס נ*ך הײנסיקן יןר. רער ײרישער ליבער*כן״6*רײן איןניעגןכ״ אײרעס הןס אײנגעןרינס * בןנקעם לנביר רעס *רגענסינער ײרישן שרי6סשסעלער יעקכ נןסןשןנסקי *ום דערשײנען 6ון רי דדײ בעניער 6ץ ז״יגע שיי6סן. דןנערשסןג, ר?ס 19*פן ױלי, איז םןרנע״ קיםען * 6*רז*םלונג 6ון רער *ענסר*ל״6*רװ*לסונג וון .שול״קולס״. *לם ם*רזי*ער 6ץ דער 6*רװ*ל- סונג איז אויםגעקליבן ד״ר גרשון לעװין, *ים םעקרעסןר-ד״ר נןלרמנערג. אין רער עקזעקוסיװע זענען אויםבעקליבן ם. י. *רײד *לס •ןרזיזער, ז ם*םד אץ שי * כער—װי*ע״6*רזינערס, ב. כיליגן״ װיסש *לם •עקרעסןר, גחםיח 6ינקלשסײן—קןםיר׳ סענןלןװיםש, דעםבסקי, נרןמבערגער, בירוןװםקי, א. גיםלין. די *ענסרןל״ןןרװןלםונב און עקזע- קיסיװע זענען אויסגעװײל• א1יף * ה*לנ יןר, ניזן 1-סן דעלעג*סן-*וזןמענ6ןי-. די עקזעקוסיװע הןלס ן■ אירע זינונגען יײן םןל * װןך *ין קןן■ .ניכער״ (נןלעװקי •2, װ. 67). אין נעלגי-ןד איז די סעג **רענריקס גע װןרן *ן אויםשםעלונג םץ דע• *ײסונגס״װעזן אין ױגןסלןװיען. אויף דער א1יםשסעלונג איז געװען *ו זען * זעלסענעם עקזעםעליןר 6ץ * אין ײריש דער״ שיגענעם װןכננלןס ״דער שסערן״ *ין ײדישעד ••רןך 6ון יןר 1886 יין םןדןיעװא. איר רעדןק״