Literarishe bleter · 1928-08-03 · 31 (3.8.1928) · p. Seite 602

31 זא ליסערברישב בללסע ר 602 הול־טוך און פארטייאישקייט א• גזןלאמנ/װילמ זעלשאםטלעכע פןןרם, זי האט אין א נײער ריכטינג אװעקגע״ םירט זײער אימפעם אין טעמפעראמענס. פין דער זיװײטער זײט, קען מען אנװײזן גאנגע שיכטן אינטעליגענץ, װאם װןןלטן זזן דער פארסײ לאננ און אנטגילטיק םארזונקן אין דער אםימילאגיע און זענען אדאנק דער פארטײ װידער אמןןל אװעקגעפירס געװןןרן אין אן אנדער ריכטונג. דןזס איז די ןןביעקטיװע לאגיק םין דער מאסן״ארגאניזאגיע, װאם װערט אלײן א קילטור־פאקטןזר, און עס װײזס אוים, אז די טבע פין מענטשן איז אזא, װי אמאל זוי איגט, גו גײן מיט א שטרןןם. יעדער טראפן באזינדער איז סער נישט װי א סראפן. אבער דער שטרןןם װי א גאננער האט שוין זײנע געזעגן, זײן גאנג און זײן לןןניק. די רןןלע סין אינדיװידום, פין יחיד װערס דא כמעס אנילירט. דערפאר באקומט דער יחיד א ריכטונג און א קװאנטיטאסיװן באדײט אין אלגעמײנעם סכום. אין קענסיק, אז א גרויםער סײל מענטשן קענען זיך אלײן פאר זיך נישס אײנלעבן אין לעבן, זוכן זײ זיך נו באהעםסן נום שטראם. גײ זיך םאר זיך אלײן א שטאנדפונקט. א װעלטבא• נעם. א שיטה, זוך זיך דיר אלײן און זעלבםטשטענדיק א געזעלשאםטלעכע מאראלישע ליניע, האלט זיך אלײן אויף אט אזא ליניע געטריבן נאר פון אײגענעם װילן, באװיםםזײן און כאראקטער בכלל. דאס איז נישט קײן גרינגע אויפגאבע און בפרט פאר מענסשן סיט א סעספעראמענס. ןןם םארװאס •ענטשן פילן זיך רויקער, פעםטער און זיכערער אין םאסע, אין ארגאניזאניע: די לענסע פארשפןןרט זי אלײן גו זוכן, אלײן גײן און האנדלען. מהאי טעמא האבן פארטײען פון תמיד אן א כאראקטער אן אלגעמײנעם, אן אומפאםנדיקן און נישס פון ליגעס, פון לויזע און פרײע פארבאנדן. און דאכט זיך. אז כל־זמן מענטשן װעלן זײן מער אינדיװידן אײדער פערזאנען, װעלן אזוינע פארטײען פעסטע, דיסגיפלינירגדיקע הןןבן מער דערםאלג. פאר אזוינע אינדיװירן איז די פארסײ א גליק, א רעטונג, א פעססונג און א זיכערקײט. אס האלם זיך א מענטש אויף די כװאליעם פון לעבן אין זײן אײגענעם שיםעלע, װעלכעס ער מוז אלײן קירעװען און אם גײס ער אריבער אויף א גרויסער שיף, װןןס פירט אים זיכער און רויק. נאר יחירים װילן און קענען גײן אלײן מיט אן אײג.* נעם, זאל זײן שטעגעלע, זאל זײן א קלײנס, א שמאלם, אבער אן אײגנס. דאס רוב םילט זיך גום נןןר אין מאסן. מענטשן אינדיװידן םארלירן זיך אלײן •און זוכן דעם שטרןןם. דעם ערשסן, נןןענטססן. דא דערהאלט מען זיך גוט. די אי• דעןןלאגיע קומט שפעטער. אסאל איז עם געװען א רעליגיעזע, הײנט — א פןןליטישע, נישט זי פארמירט ןזבער דעם פארסײ• מאן. און אזוי װעט, דאכט זיך, זײן ביז װאנען דער גרעסטער רוב מענסשן װעט נישט אויפהערן גו זײן סתם אינדיװידן, בל*זמן מענסשן װעלן גישט װערן קײן פערזאנען. אזוי־ארום איז פארטײ א באשטימטע םארם םון מענטש לעכער קולטור, ריכסיקער — פון מענטש־קולטוד. עס בלײבט נןןך די פראגע װעגן דעם געזעלשאםטלעך• עטישן װעדט און װעגן דעם געזעלשאפטלעך-היםסןןרישן בא■ דײט פון ןןט דער פארטײ־קולסור, פון די פארטײען. נןןר דאס דארף. שױן זײן אן אנדער טעמע מיט א םןןגיאל־געשיכסלעכן אנאליז. אפשר ליגט דןן די סיבה םון דער מחלוקת, װאס די .אומפארטײאישע׳ פירן קעגן די פארסײען בכלל, אפשר (און (סיף) קורם־בל איז נישס אזוי פשוט מיט דער זעלבסםבאשטי• מונג. די פרײקײס פון יחיד אנגושליסן זיך אין דער ןןדער יענער פארטײ איז גארנישט אזא םולשטענדיקע. א םך מער איז דןןס ןןפהענגיק פון טעמפעראםענט. כאראקטער, פון אײנגע• פלאנגסע נײגונגען און פון דערגױנג בכלל. און אויב בײ אונז בײט מען אזוי ןןפט פארטײען, איז דאס נןןר א סימן, ערשסנם, פון א שװאכער פארטײאישער קולסור. און, גװײטנס, װײזס עס, אז די אירעישע אץ קולטורעלע גװישנװענטלעך גװישן אײן פארטײ און דער גװײםער זענען נישט גןןר קײן מאםיװע. עם איז אבער אין תוך נישם שװער ןןנגוװײזן אין יעדן קאנקרעטן סאל די ןןביעקטיװע םיבות, פארװאס ד ע ר אדער י ע נ ע ר געהערט גו דער און נישט גו יענער פארטײ. במילא איז די פר״ק״ט נןןר א פרינגיפיעלע, א רײן ױרי• דיש מעגלעכע, אבער נישט קײן פאקטיש פאראנענע. און פונקס אזוי איז אויך בנוגע גו דער גלײכקײס אין פאדטײ פון אלע מיטגלידער. פארקערט איז דער גאננער כח םון פאר• טײ אין דעם, װ$ס עס איז דןן א מאסע אץ א לידער. םון מענסשן גלײכװערטיקע אידעיש און גלײכבארעכטיקטע פסיכןן• לאגיש װאלט מן״הםתם קײן פארסײ קײנמאל נישט געקאנט עקזיםפירן. א סך מער הןןבן אונזערע פארטײען א שסארקע ענלעכקײט נו אן ארדן, גו א םעקטע. די טאטעס גלויבן אין רבין. לויםן נענדליקער קילאמעסער הערן זײן ,תורה׳, שאק• לען מיסן קןןפ מיט הםכמה פארוים נו אלץ, װאס דער רבי װעט נאר זאגן. און די קינדער גלויבן אין א נװײטן רבין, לויפן הערן זײנע ,רעדעס׳, פאסשן לכתחילה נו נו אלץ, װאס דער רבי װעס זאגן. מיט אײן װארט: געביטן הן$ט זיך דער רבי, די תורה, די ריכסונג, אבער די פםיכאלאגישע. רײן• מענטשלעכע אינערלעכע פןןרם איז געבליבן די זעלביקע. און װי אמאל די ארדנס, אזוי זענען אינט די פארטײען די םארם פון דער געזעלשאפסלעכער אײסלעבוננ פון די אקסיװערע שיכטן. פונקס אפשר אזוי פארנעמען אין דער הײנטיקער גע• זעלשאפס די פראפעסיאגעלע ארבעטער־פארײנען דעם זעלביקן ןןרט, װןןם אין םיםלאלטער האבן םארנומען די נעכן. אזוי גי אנדערש זענען די פארטײען אן ארגאנישע סארס פון געזעלשאפםלעכער אויסלעבונג. און װידעראםאל, װי אמאל די םעקטע אדער ןזרדן, איז די פארסײ פאר אירע מיטגלידער עפעס םער אײדער א פרײער פארבאנד נוליב עפעם א נװעק. דער גרעםטער טײל מיטגלידער — די מאסע— װערט .םון דער פארטײ גײםסיק אין מאראליש געשטאלטיקט, געסורעמט. עס איז א גלויבן, א גאנגער װעלט־באנעם, א דיס• גיפלין אין טאג־טענלעכן לעבן, א דיםגיפלין אן אינערלעכע, א װיליקע, נישט קײן אנגעװארפענע, נישס קײן ארויפ־ גענװונגענע. . אץ דא טאקע ליגט דער געזעלשאפטלעכער װערם פון די פארטײען. _ אין דער נעשיכטע פון אזא פארטײ װי אינזער .בונד׳, למשל. זענען סאראן גענדליקער פאקטן אנניװײזן. װי גאנגע גרופעם. קאדרען, װאס װאלטן אן דער פארטײ געהערט דער אונסעדװעלם, װאס װןןלסן געזעלשאפסלעך געװען פארלןןרן. זענען אדאנק דער פארסײ געװןרן שעםעריש אין ניגלעך. די פארסײ האם די דאזיקע יחידים אין גרופעס געגעבן א גע■