Literarishe bleter · 1928-08-03 · 31 (3.8.1928) · p. [Seite]

פינפםער יןןרגאנג פרײז ס6 גר• םרײםיה 3 אויגיסם 1 ידבוגיך־אר־פזני ײץיויו )דקוסםרידםגנ װאכנשריפפן פאד. יליםעראמוד 1■ טןיאבןעדאקקונםט פאר<€7<ג פ^קיגעעקין״וזארש^ דרײ הובדערט יאר ״צאיבה וראיבה״ ▼ ד׳ר יעהב שאצהי/נױייארק ר׳ יעקב בן ינחק אשכ:זי איז געװען אן אויםגעגײכנטער םגיד. זײנע באארבעםונגען פון מדרשים און אנדות, װןם זענען אײנגעפלןןכטן אץ זײן .באינה וראינה״, באװײזן, אז ער הןןם זיך מים זײ באנובם אין די דרשות. מן׳הסתם הזןם ער אין זײנע רײזעס איבער דער װעלם ןןנגעשפארט אין פרןןג, װו ער איז געשטןןרבן אין יןןר 1628. די ליסערארישע סעטיקײט הןס יעקב בן יבחק אשבזי ןןנגעהויבן םאר 1585, װײל אין יןןר 1585 גיט ער ארוים אין קרןןקע א העברעיש ססר אונטערן נןןמען .שרש יעקב״, א םין רשימה פון דינים, װןןם װערן דערםןןנם אין .שולחףערוך״ און אין .ױרה דעה״. דןןם איז זיץ איץ-אײנביקער העברעישער חיבור. אלע אנדערע װערק זײנע זענען געשריבן אויף ײדיש. אשכנזי הןןס םארפאסס דרײ ײדישע םםרים: .מליץ יושר״, .המגידי און .באינה וראינה•. דער .סליץ ױשר״ איז א זאמלונג םין םירושים בו דער תורה, גענומען סון םארשײדענע םםרים. דער סםר הןןם בא• דארםט דינען דעם ײדישן לײענער סין יענער בײס ןןנשםןןם דרשות. דער דרשן םלעגם זעלטן םארבלןןנדזשען אין די םאר• װןןרםענע ישובים און דעריבער זענען די ישובניקעם נעװאקסן גרױסע עם-הארבים. דעריבער הןןט דער םחבר םון .באינה וראינה״ געװןןלם זײ געבן א סםר. װעלכן מען קןןן לײענען לאנגזאם אין דער הײם און אלײן םארשטײן. אסילו די, װןןם הןןבן א געלעגנהײט בי הערן א דרשה—זןןגט ער—קןנען אויך נישם אלעמןןל םארשםײן דעם אינהאלם אין דעם געדאנק. דעריבער װעם ער זי קןןנען באגרײםן םין דעם םםר און .רידן מיט זײן חבר דרויף*. דער .םליץ יושר״ איז געװען געדרוקט בום ערשםן מןןל אין 1585. און אכביק יןןר שםעטער איז ארוים אין אםםטערדאם א בװײסע אויסגאבע. דער בװײםער סםר, װןןם יעקב בן יבחק אשבנזי הןט םארםאסס, איז דער ,הםגיד״. דער ,הםגיד״ איז אן איבערזעבונג םין נביאים ובתובים, םים א םןןלקםסימלעכן פירוש. די אויםנאבע םון דעם חיבור װערט דערקלערס םון דעם מחבר גופא אין דער דיקדמה. ער װיל, אז יערער זןןל םארשסײן די .עשרים וארבע װיא סן עש קנעלם״. דעריבער הןןם ער אויך געדרוקס רשי׳ם ■ירוש, .דען װער דןן װערט קענען דןןש סײסשי וױרוש, װערט רש״י אויך םים דרײ הונדערט יןןר בוריק הןןם מען אין דער שם$ס פרןןג געבראכם בו קבורה א ײדן םיםן נןןםען יעקב בן יבהק. דער דןןזיקער ײד איז געװען א װאנדערנדיקער םגיד, װןןס איז ארוםגעםןןרן איבער שםעס און?ענדער. געהאלטן שײנע, הארביקע דרשות און הןןס םסתםא סארקױםם .טײםש-םםרים םאר װײבלעך און מײדלעך״. ער איז ןןבער נישס געװען קײן געװײנלעכער ,סםרים־טרענער׳ ןןדער ,סאקן-טרעגער״. װןןם גיס ארוים םרעםדע חיבורים ןןדער םארקויםם װערק סון אנדערע. ער הןןס א/ײן ןןנגעשריבן א רײ סםרים םײ אויף לשון• הקודש, םײ אױף עברי׳סײםש, און הןןס באדארםס גיכער זןןרגן םאר זײנע װערק, אײדער םאר םרעמדע. דער דןןזיקער יעקב בן יבחק איז דער םחבר םון דעם באליבםםםן און ■ןןםולערססן ססר, װןןם איז װען עס איז גע• װען אין דער אלםער ײדישער ליטעראסור. דער דןןזיקער םםר הײסט — .באינה וראינה״. יעקב בן יבחק איז געװען א ■וילישער ײד. אונסערגע• שריבן הןןם ער זיך .יעקב בן יבחק אשכנזי*. דןןם םײנס ןןבער נישם, אז דער מחבר פון ,באינה וראינה״ שטאםט םון דײסשלאנד. א םך ײדן אין םוילן הןןבן געהײםן אשכנזי. םוף כל םוף זענען די ײדן קײן םוילן געקוםען םון דײםשלאנד און הןןבן טאקע אלעםןןל שסןןלבירם םים דעם, װןןס זײ זענען .בני אשבנז״. און אין 1559 הןןבן םיר א ײדן אין •ױזן, װןןם רוסם זיך אשכנזי, הגם ער איז געװען א געבירטיקער א ■ויזנער, װןןם איז דעםןןלט געװען יוילן. אײנער םון די אשכנזים הןןס אםילו םארפוילישם זײן נןןםען און שרײבם זיך (אין 1598) גןןר ,ניעםיעץ״, װןןם םײנס אויף פױליש א דײסש. ר׳ יעקב בן יבחק אשבנזי איז געבוירן געװןןרן אין שםעםל יאנןןװע, נישם װײם םון לובלין. װעגן זײן לעבן װײםן מיר זײער װינביק. װי א םך ײדן םון יענער בײס, הןןס אויך אונזער אשכנזי געהאלםן, אז ער שםאמס םון גרוים יהום, אזש םון רש״ין. םען קןןן ןןבער זיך אויף זײנע װערםער אין דעם •רט נישט םארלןןזן. אײן זאך איז ןןבער א זיכערע: ער הןןם געהאט א שם םון א תלמיר־חכם, געװען שםארק געלויבט םון די גרעססע רבנים םון זײן תקוםה. און געװען איז דןןכ א תקוסה םון גןןר גרויסע רבנישע אױםןןריסעטן, אזוי, אז מען קןןן דך גרןןד אויף זײערע פײנונגען םארלןזן.