Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 592

30 זא ליטזו *ריןזן 3 לוסער 592 פאר דער גאנצער װעלט, איז זי געשסגרבן פאר ריגע אויך. אין דעם ריגער סעאםער װעט נישם זײן קײן ארס סאר שונד, קאם- פדאמיסאעיע, און די ײדישע ןןפערעבע װעס םארעיטן װערן דורך קינםטלערישע אױםפירונגען, װו עם װעט קוםען עום אויסדרוק די רײנע ײדישע םאלקס־מוזיק, דער אײדעלער זשעםט, דער םײנער ײדישער וױץ. אין סעאסער פוז הערשן א נעלעכסער, ענער א געזונסער, נארמאלער, נישט קײן געלעכסער םון םענסשן, װןןס געםינען זיך אין אשיכורן גושסאנד. און םים די נײע רײןי םוזיקאלישע קאפעדיעס, נעװידםעט דער ײדישער םןןלקס-פודק, װעלכע װעלן אין משך םון סעזןןן געשטעלפ װערן גלײכנײטיק מים ערנססע דראםעם, האסן מיר דןזס עו דערגרײכן. אזוי הזןנ איך די כונה אין דעם סעזאן צו פאנײען גןןלדםאדענם ,שולפית* און די אלטע אסערעטע (אויך גאלדסאדנס) ״ני-בע-ני-מע, ני-קו- קו-רע-קו״• פון ערנסטן רעפערםואר װעלן, צװישן אנדערע, גע- שסעלס װערן: לײװיקס ״דער גולם״ (איז נאך ביז איצס אויף דער ײרישע נינע נישט געשסעלט געװןןרן), ״שצתי צבי״, ״קידוש השם״. אזוי ארום װעס דער טעאםער אין דעפ סעזאן זײן םארשידנארסיק, אבער םון זײן ןןננעםערקסער קינםסלערישער ליניע װעט ער נישס ארןןפגײן. 30 סויזנט דןןלאר, װאס םיר נאקוםען סארן גאנצן סעזאן. ןןבער דער פאקס גופא, װןןס ריגע איז די אײנציקע שםאם םיסאםלוכה סובסידירסן ײדישן סעאסער איז איפגעהויער װיכסיק און לײגס ארויף אויף ריגער ײדן א גרויסע אחרױת. צוליפ דעם םוז דןן געשאפן װערן דער סונדאסענט םאד אגוםן ײדישן םעאסער. און פונקס אזוי װי איך, אלם קינסםלער, סרןןנ די אחרױת סאר פײנע אויםפירוננען, פוז די ריגער געזעלשאםט*אױך טראנן איר סײל אחרױת םארן גורל סון ײדישן םעאסער. — װןןס שײך פײנע פלענער? זעלבסספארשסענדלעך שסײ איך אײסן שםאנדםונקס, אז קורם-כל םוז דער טעאטער זײן קינסםלעריש אין סעאסראליש. דער צושויער מוז אין םעאסער אריכערלעבן פרײר און םארגעניגן, אפילו קיקנדיק די גרעסםע טראגעדיע. איך האלס, אז דער ײדישער סעאסער האס גרעםערע מעגלעכקײםן םון אלע אנדערע סעאטערם צו גײן אױםן װעג םון אס דער סעאסראלישקײם, װײל די גאנצע ײדישע סעאםער- נעשיכסע װײוט אן די װעגן סון אזא אנסװיקלונג. אויך איז דזר ײדישזיר סעאסער מער סון די אנדערע סעאםערס םםוגל צו זײן םאדערן, צו בארירן סאציאלע פראבלעםען, אײנזאפן אין זיך די שסרעבוננען סון דער מאדערנער דעקאראטיװער קינסט. די אלסע ײרישע״אפערדסע, אזוי װי זי איז געשסןןרבן די ד־זונדערטםטע פארשטעלונג פוז שלום אשס ״קדוש השם״ די װילנער םרופע איז אין דעם זינען נעװען הײ־יאר א גליקלעכער אױסנאמ. ס׳איז איצט דןן ארום דער װילנער טרופע א באנײסער פעםטער ארםיססישער קערן, ם׳זענען דןן אײניקע אײנגעשפילטע פיעסעם און װאס נאך — ס׳איז דא דער װילן צו ארבעטן, צוצוגרײטן זאכן פאר דער בינע — און מםילא איז דא די באדערםעניש אין א רעזשיסער. ס׳איז אװדאי א משונהריקער קאמפליםענט, אבער אזוי איז עס בײ אונז: עס איז גןןר א ױונדער, װען א ײדיש טעאטער זוכט גןןר אין א םפעציעלן רעזשיםער. די װילנע סרופע פילס די נויטיקײט אין א רעזשיסער— דאס איז אײנע םון אירע גרעםטע מעלות. םען איז געקומען קײן װארשע מיט עטלעכע גוט־אײנ• געשפילםע פיעסעם, און דאך בײ די שװערםסע מאסעריעלע באדינגונגען איז מען גלײך צוגעםראםן צו שםודירן נײע זאכן. זײ לאדן אײן דעם ד׳ר מיכאל װײכערט, װעלכער גרײט צו מיט זײ זײן אינסצעניזירונג פון שלום אשס ״קידוש השם״. מען הןןס באדאפם האבן גענוג מוט, גענוג געװאגטקײם בײ אזעלכע שװערע באדיננונגען סארמעסטן זיך אויף א פיעסע, װןןס פארלאנגם סיל װאכן צוגרײטוננ און עסלעכע סויזנט גילדן אויסשםאסונג־הוצאות. עם איז אן אװאנסורע דער גאנצער ענין, האט מען געװארנט די סרוסע, די אנפי. רער, אבער נישט געקוקס אויף די אלע װארענישן איז דער טרופע געלונגען ״קידוש השםי אויםצוםירן, און אט װערט די פיעםע געשפילס זינס 12 װאכן אן איבעדרײס, און ןןס םײערס מען שוין די הונדערסםטע אויפפירונג. זאל די װילנער טרופע און דער ״קידוש השם׳ דינען פאר א באװײז, אז דער ײדישער סעאטער׳עולם װײם, װי צו שעצן ערנסטע ארבעס, און זאל דער ערפאלג רעגן און רײצן אויך אנדערע ײדישע ארסיסטן און טעאסער׳אונסערנעמער, זײ זאלן צוגײן צו זײער טעאסער״ארבעט םיט ערנסס, מיט געװאנטקײט. און די װילנער טרופע, דעם גאנצן אנםאמבאל, דעמ רעזשיםער צו דער ססז־םטער פןןרשםעלונג — א ײשר־כח. י נ. מ• עס איז א זעלטענע שמחה אין אונזער ײדישן טעאטער• לעבן אין פוילן, — די הונדערטםטע אויםפירונג סון א קינססלערישעד פיעסע. ד*ר ם. װ״כעדם אונזער טעאםער לעבט אין פוילן םון סאג אױף טאג. די םרופעס |װערן צענויפגעשסעלט אײנס-צװײ פיעםעס װערן אויך אזױ כאפעדיק אויפגעפירס, און אזוי קורץ דויעדס על פי רוב דןןם לעבן פון די ײדישע סעאטער־טרופעס. ם׳איז א חרפה צו דערצײלן: םון די איבער 200 ײדישע ארטיםטן אין פוילן, װעלכע זענען ארגאניזירס ארום ײדישן ארסיסטן־םארײן, זענען פארבונדן מיט שסענדיקע טרופעס נןר אײניקע געצײל־ סע אקטיןןרן, און דער גאנצער איבעריקער עולם טאגס נישס דארטן, װו ער נעכסיקס, װײםט הײנט נישט, װאס, װו און םיט װעםען אים װעם אױסקומען צו שפילן.