Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 523

523 ליסורוריזו ו ל וס <ר 27 זא דיקע 3 גרויםע רזןמאנען לואיסעס. מען זעט בחיש, װי לואים גײט םלאנמעםיק און םיסטעמאטיש םון אויסגאבע צי אוים■ גאגע — ער דערמןןנט מיר ןןפט מענדעלעס אנטװיקלונגם־ליניע מיט זײן עקשנותדיקן אויםדעקן םון די םארשידענע װינדן אין דעם אמעריקאנער סןןצ־אלן ןןרגאניזם. קלײנשטעסלדיקײט, 1אלעגעסלדיקײט, סםײדןן־װיםנשאסט אין אםתע םןןרשינג—דןןם זענען די גרויסע סעמעם םון ,םעין םסריטי, ״בעביט׳ און ,ערןןוסםיס״. ,עלמער גענטרי״ איז געװידמעט דעם אמע• ריקאנער קלעײקאליזם, דעם משונהדיקן לעבן אין װירטשאםט םון אמעריקאנער םעקםעם, םרומקײט און צביעות. לואיס איז דןן מער םארביסערט, װי אין םריערדיקע זײנע ראמאנען, דעי הויסט־העלד איז שוין א װילדע, עגןןאיםטישע חיה, אין דער רןןםאניםט זשאלעװעט נישט קײן םארבן, בכדי בי דעמאםקירן אים אין שװארץ מאכן זײן סנים. ןןבער אויך דןן גיט זיך א שנײד ארײן םון בײט בו בײט א סצענע םון אויםערגעװײנ לעכער ליבע בו אמת און קינססלערישן יושר (א שטײגער די סרעכטיקע םגענע םון גענטרים הײליקינג םאר א כהן). און םען מעג צװײםלען, גי זענען די םארבן פון דעם רןמאן טונקעלער װי די װירקלעכקײט... םינקלער ליאים הןןס אזוי געדיכט געמאכט די רעא• ליסטישע םארב אין טעכניק, אז ס׳הןןט שוין ןןנגעהויבן שי• םערירן דורך זײנע װערק די ססעביםישע בלויקײט םין דער רןןמאנטיק. א םןןדנע רןןסאנסיק! אומנעהויערער םלײס, זעל• סענער זןבסערװאציע־טאלאנט, גליענדיקער געזעלשאסטלעכער בונס, לײדנשאםטלעכע ליבע םונם טןןג, םינם טןןג־סעגלעכן — אין דעם באטײט די גרויםקײט םונם װונדערבארן אמעריקא נער רןןסאניסט. א י ן אמןריהן ל ב א ר ט*) אויםער דעם עקזיסטירן אין אםעריקע ארום 40 .םרײהײט געזאנג־םארײנען״, א סזןר צענדליק סתם ײדישע כןןרן, װעלכע זינגען דורכאויס ײדישע קןןםסאזיציעס און םון זײער ריזיק גרויםן רעסערטואר איז כמעט גןןרנישט געדרוקט, צנוישן זײ געםינען זיך אזעלכע װיכטיקע מיזיק־װערק, װי: סרצס ״צװײ ברידער״, בלןןקס — ״צװעלף״ און שםײנמאנס — ״משיח בן ױםף״ מיט יעקב שײםערם מוזיק. די ״םרײהײס־כןןרן״ זענען די אײנציקע, װעלכע זינגען דורכויס ײדישע קןןםסןןזיציעם און הזןבן ןןסגעדרוקס ארום 15 סון זײ. איז עם, דוכט זיך, א געװאלדיקע דערגרײכונג אין אזא באמת קורצער צײט םון 15 יןןר. אזא אוצר םון קינםםלערישע םוזיק״ליטעראטור; אזוי םיל נעמישטע כןןרן, אן ארםײ טא• לענסירסע מוזיק-פחברים. רעלכע האפן געשאםן און מסתמא נןןך שאסן, א גרויםן מוזיק־םאדלאג, װןןס דריקט דורכוים בע• םערע קןןמסזןזיציעס, ןןן א שיעור םון די בעסטע קןןנצערס• זינגער הןןבן אויף זײערע סרןןגראםען ײדישע לירער־נומערן. און דאך, אזא דלות, אזא הםקרות, װי עס הערשט אין דער ײדישער מוזיק־װעלט אין אמעריקע, איז זיך קוים שװער סןןר• צושםעלן. ם־איז אםשר א װידערשפרוך. און װו םןןרט דער אםת ז װי האלט עס םןןרט מיט דער ײדישער מוזיק אין אםעריקע ז װידער סאקטן און װידער ציםערן: שװײגנדיקע, און דןןך אזוי קלוגע ל ע ןן ר א. יעדער, װעםען םיר הןןבן געזען, םלעגט אונז געבן שסןןף צום סארגלײך םיט אונזערע נײע געשטאלטן. יעדעס ןןרט, יעדע םצענע םלעגן הןןבן אבאדײטונג בלויז אויף אזויםיל, אויף װיסיל זײ הןןבן זיך ארײנגעסאסס אין יענער נײער װעלס, װןןס לואיס הןןס געשאםן. זײן אינטערעם צו דער װיסנשאםט איז געװען אזוי אינםענסיװ און אױםריבטיק, װי זײן לײדנשאםטלעכע באצױנג צו זײנע כאראקטערן. ער הןןט םארשטאנען. אז די געדילדיקע םןןרשער אין די לאבןןראטןןריעם זענען זײנע גײסטיקע ברידער, און ער הןןס םיך תםיד אױםגעםןןרשט װעגן דעם גײםט, װןןם טרײבט םענטשן צו עקססעריםענטן, און הןןט מיך םארשןןטן מיס םראגן װעגן דער רןןםאנטיק םון װיסנשאםטלעכע אנטדעקונגען״... ןןנדערםהאלבן יןןר הןןט נןןך געדויערם דעם דיכטערם ארבעט, א װילדע ןןנגעשטרענגטע ארבעט טןןג און נאכס, און זומער 1924 איז דער רןןמאן געװען םארםיק. םיט א װידםונג דע־קרויםן איז עם דערשינען םערץ 1925. * 4 שװער םםכים צו זײן םיס קריזיס סלוציםדיקן אוים• םיר, אז .ערןןוםמיס״ איז באדײםנדיק שװאכער םון .בעבים״ און ,םעין סטריס*; ,ערןןוםםיט״ איז םאקע נישט םון אײן גום, וױ ,בעביט״, דערםאר ןןבער רײכער אין אינהאלט, אין סרןןבלעמען, םארביקער, םער םארצװײגט. איך קען אױך נישט םסכים זײן, אז ,עלמער גענםיי״ באטײט א ירידה אין לואיםעס שאםן, אן איבערחזרונג סון אלםע םןןםיװן. םען דארף קענען אונטערשײדן שאבלןןן םון ם ע ט ןן ה און ,עלםער גענטרי״ איז ב כ י װ ן געשריבן מיטן זעלבן םעטןןד, װןןם די םריער• י י ד י ש ע מוזיה מ כ ל ג םאקטן אין ציםער : אין םאי 1913, םיס 15 יןןר צוריק, זענען געדריקט נעװןןרן די ערשטע צװײ ןןרגינעל׳ײדישע מו• זיק־קאםפןןזיציעס, םאר םןןלןן םיט סיאנןן באגלײטונג, פון א בעםערן סןןרט : ,ױם כיסור צו םנחה״, סון לעװקןןװיסש־רןןזענ• םעלד און .קום צו פיר אין חדרל״ - םון געלבארט—סןןלא ר. זינס דאסןןלםט, הןןט דער זעלבער םוזיק-סארלאג — יוסף ס. קאץ, איצט ,פעםרןן״ — ןןסגעדרוקט 180 קןןםסןןזיציעס, װעל• כע װערן אײנגעסײלט: ןןריגינעלע: 84, םאר סןןלןן, 10 סאר כןןר, באארבעט״ םןןלקם״לידער: 41 םאר םןןלןן, 21 םאר כןןר. נישט ײדישע קןןםסןןזיציעם איבערגעזעצם אין ײדיש: 18. צוזאםען: 180. אחוץ דעם זענען געדרוקט געװןןרן: א בוך פיט 20 לי• דער םאר םןןלןן, םון ם. גןןלוב ן א בוך םיט 10 לידער, 3 םאר כןןר און 7 םאר םןןלןן, םון םיכל געלבארם, א בוך קינדער• לידער, םאר קלאם םןןלןן און כאר םון מיכל געלבארט, 2 בענד םוזיק.לערע, םאר הארםןןניע, קןןפפ. און טעןןריע סון םאיר סןןזנער. די םוזיק איז געשאסן און אראנזשירם םון די סאלאנט׳ םולסטע ײדישע םוזיקער, צו די װערםער םון די ןןנגעזעעני סטע דיבטער םון אײרןןסע און אםעריקע. •) מיני נעינןרם, נןקובס<ר ײדימ*ר מחיקקר ■ין *ם*ריק*, וויזס נקיפנן קיין מ1יין •ויף ס קירניר 1*•. רעי.