Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 458

*4 24 ליטער&רישע בלעטער 458 ן א י ו מ א ם ל. ו ו ע געכןןפט א ■ןןרגיע ביטערן םוםר, װי םען ה$ס געקענט דער־ װארטן, נאר פארקערט, דערזעלבער םרידלאנד, װןןם הןןט ןןנ• גערעגס הירשבײנען גו האלטן אזא רעדע, האט געהאלטן א שלום״װןןרט און זיך באמיט םילדער בו מאכן דעם אײנדרוק, װןןם עס האט געסאכט זײן ערשטער ארויסטריט קעגן דעם װילנער ײדישן אינםטיטוט. ער הןןט זיך כמעט װי םארענט• פערט םאר זײן אנםאל, אזוי ער, און אזוי נןןך אײניקע רעד• נער, װןןם זענען ארויםגעטרןןטן נןןך הירשבײנען. פאר אײנעס, װאס איז באקענט פיט דער ביטול־באביונג, װןןס עם הערשט צװישן די ײדישע קולסור־טוער אין רוסלאנד בנוגע בו דער ײדישער קולטור ארבעט אין אנדערע לענדער, איז געװען א היבשע איבעראשונג צו זען, װי פרידלאנד םיט די איבעריקע רעדנער םארענטםערן זיך פאר הירשבײנען. אין רוסלאנד איז םען נישט געװוינט זיך צו פארענפערן. דןן איז מען געװוינט צו דיקסירן. און א שטיקל איבעראשונג איז אויך געװען דאם, װןןס דער באנקעט, װעלכן םען הןןט דןן אראנזשידפ פאר הירש• בײנען און אסתר שומיאסשער איז אויך אריבער ןןן מוסר• רעדעס און ןןן דעם ספעציפיש־םןןװיעטישן נוסח, םיט װעלכן עס האבן זיך אלעםןןל אויסגעצייכנט די באנקעס־רעדעס םאר אנדערע ײדישע שרײבער פון אויסלאנד. אמת, הירשבײנם באנקעט איז פארגעקומען אויף דער צװײטער װןןך נןןך דעם באנקעט, װאס איז דןן געגעבן געװןןרן לכבוד שלום אש, און עס איז זײער מעגלעך, אז נןןך דעם אינצידענט םים אשן האבן די מןןסקװער ײדישע קןןמוניםטישע פירער געפונען פאר מער צװעקמעסיק צו זײן אויף װײטער סאקטישער מיס א שרײבער, װןןס קומט קײן רוםלאנד צוגאסט. װי די מעשה זןןל אבער נישט זײן, איז הירשבײנס באנקעט דורכגעגאנגען רויק, פרײנדלעך און ןןן שארפקײטן, מען הןןט די םראדיציע םון *שמײםך און םון שארםן מוסר געברןןכן פאר הירשבײנען. די אומאנגענעמע מינוטן, װאס אנדערע ײדישע שרײבער האבן גע• האט אין מןןסקװע אויף זײערע באנקעטן, הןןט הירשבײן נישט געהאט. אים הןןס םען געשאנעװעס. אײן אינצידענס איז יא געװען, מןןס הןןס געשסעלט הירשבײנען אין א םןןדנער לאגע. דער דןןזיקער אינצידענט איז באשטאנען אין דעם באריכט, װןןם איז דערשינען אין סאםקװער ,עמעס׳ אויפן צװײסן טןןג נןןכדעם, װי עם איז אריבער דער באנקעט םאר הירשבײנען. איבערגעבנדיק הירש• בײנם רעדע אויםן באנקעט, האס דער •עמעםי אים ציסירם, אז ער זאגט זיך אפ םון אלע זײנע װערק, װןןס ער הןןט ביז איצט ןןנגעשריבן, װײל ער אנערקענם, אז ער דארף איצט ןןנהײבן שרײבן םון דןןםנײ. הירשבײן הןןט ׳אזא זאך נישט געקענט זןןגן, דןןם װאלט געהײםן זיך דערקלערן באנקרןןס. דער דןןזיקער אינצידענט איז ןןבער אויך אריבער סרידלעך. דער ,עמעםי הןןט סיט א סןןג שפעטער ןןפנעדרוקס הירש• בײנם א בריװ און אויםגעבעםערט דעם באריכט. בכלל האט הירשבײנען מער ןןפגעגליקס אין מןןסקװע, װי עמעצן אנדערש םון יענע שרײבער םון אויםלאנד, װןןם זענען געקומען קײן םאסקװע ביז אים, הירשבײן הןןט געקרןןגן א םרײנדלענע אויפנאמע נישט בלויז אין די ײדישע קרײזן, נזןר אויך אין די רוסישע, מען הןןס אים דןן אויפגענופען ג אין די רוסישע שרײבער־קרײזן, װי א הײמישן מענטשן, און רוםישע םארלאגן הןןבן בײ אים בעשטעלט אײניקע סון זײנע רײזע-אײנדרוקן אויף ארויםצוגעבן זײן אין ביכער־םןןרם. צװײ פ ר ׳ז הירשנײ פרץ הירשבײנען הןןט מען געשאנעװעט אין מאםקװע, ער איז כמעט דער אײנציקער ײדישער שרײבער, װאס איז געקומען צו גאסט קײן רוסלאנד, און האט נישס אויםגעהערט קײן בײסנדן מוםר. מען האט אים אײננעלאדן אויף עםנטלעכע ארויסטרעטונגען, מען האט םאר אים געמאכט אן עפנטלעכן רעפעראט אין דער געבײדע םון ײדישן מלוכה־טעאסער, מען האט לכבוד אים אײנגעןןרדנס א ״גלעזל םײ״, װי דער מנהג איז אין מאסקװע. קײן ביסערע װערטער, אזעלכע װי מען האט געזאזם אנדערע ײדישע שרײבער, האט מען אים אבער נישס געזאגס. דעם םנהג םון מוםר זןןגן הןןט מען םאר הירשבײנען פארבויגן. מיט הירשבײנען האט פאםירט גראדע םארקערט. אנ־ שטאט מען זאל א י ם זןןגן מוסד, הןןס ע ר געזןןגט מוסר. ער איז געװען בײם ארױסלאז פון די ערשסע 14 סטו• דענטן פון דער ײדישער פעדאגאגישער ןןפטײלונג בײם מןןס־ קװער אוניװערזיטעס. צװישן די םטודענטן, װאכ זענען ארויס־ געלאזט געװןןרן, זענען אויך דא די ײדישע שרײבער אקסל־ ראד און מײעראװיטש און דער דיכטער איזי כאריק. די גראדואירונגס־צערעפאניע איז דורכגעגאנגען פײערלעך, און הירשבײן איז געװען אײוער םון די אײנגעלאדענע רעדנער. םאר הירשבײנם רעדע איז ארויסגעטראטן מים א רעדע צבי פרידלאנד, א קןןמוניסטישער קולטור־טוער און םארװאל• סער םון דער פעדאגאגישער אפסײלונג. די רעדע, װןןם םרידלאנד הןןט געהאלטן, איז נאטירלעך געװען אן אויסדרוק פון דעס, װי אזו• מען פארשטײט ײדישע קולטור אין םןן• װיעט-רוסלאנד. א רעדע אויםגעהאלטן םון קאמוניםטישן שטאנד• פונקט. װןןלט אלץ געװען גוט, װען פרידלאנדן זאל זיך נישט געװען פארגלוסטן אין זײן רעדע אנצופאלן אויף דעם ײדישן װיסנשאפשלעכן אינסטיטוט אין װילנע. דער ײדישער װיםנ• שאפטלעכער אינםטיטוט, האט פרידלאנד געזאגט, איז אן אינ• סטיםוט פון שמות, בשעת דער פעדאגאגישער אינסטיטוס, פון װאנען די פערצן ײדישע סםודענסן װערן איצט ארױסגעלאזט, איז אן אינםטיטוס פון לעבן. און דא האס זיך סרידלאנד ברײט אפגעשסעלט אויף דעם תהום, װאם ליגט צװישן דעם װיסנשאפטלעכן אינסטיטוט אין װילנע און דעם פעדאגאגישן אינססיטוט אין םןןסקװע. ער האט דעם ,מיר און זײ״ אונטערגעשסראכן אויף אזא אופן, אז הירשבײן. װןם קומס ערשם פון װילנע, איז געזעסן, װי אויף שפילקעס. איז װען הירשבײן האט שפעטער צאקומען דאס װארט צו האלטן א באגריםונגם־רעדע, האס ער זיך נישט געקענט העלםן און הןןט א היבשע טײל םון זײן רעדע געװידמעס דעם װיסנשאםטלעכן אינסטיטוט אין װילנע, ,װזןם םאלט איר אזוי אן אויפן װילנער אינסטיסוט, — האט הירשבײן אין זײן רעדע געפרעגס, — איר אלײן װײסס דאך גאנץ גוט, אז די פעדעם סון אײער ײדישער קולטוד־אדבעט אין מזןסקװע און אין מינסק ציען זיך םון װילנע. איר װײסס אויך, אז װי שטארק איר זןןלט זיך נישט װעלן באםרײען פון די דאזיקע סעדעם, װעט עס זיך נישט אײנגעבן...' לאנג הוןס הירשבײן גערעדס, און דער תהום, װעגן װעלכן םרידלאנד הןןט אין זײן רעדע דערמאנס, איז געװען כסעט דער צענטער םון הירשבײנס רעדע. און װען הירשבײן הןןט זײן רעדע םארענדיקס, האס ער נישט בלויז נישט ארײנ■