Literarishe bleter · 1928-06-01 · 22 (1.6.1928) · p. Seite 432

22 זא ליטעוארישע בלעםער 432 ב י קו טהאםאס הארדי איז עוגעטרעטן גו זאםלען פאטעריאל צו א ביאגראםיע פון איר סארשםארבענעם םאן. . ס עם װערט אינגיכן סארענדיקט א נײער פױלישעד םילם, װאס שסיעט זיך אויף א נאװעלע סון קאושיפיעזש טעםםאיער: ,אפאװיעסט פאנני אפאלסקיעי״. "ס דער באקאנםעד פוילישער דעזשיסער ארדינסקי (,היראנאן״ א. א.) סרעט איבס בו בו סארפילםען םיבקיעװיםשעם ״דזיאדי״. ס אין אקסםארד איז איבס דערשינען דער בענטער, לעבםער, באנד סון דעם גרױסן ענגלישן װערסערבוך. די דאזיקע אויסנאנע שטדעבס ארומבונעםען אלע ענגלישע װערטער, װאס װערן באנובט אין דער עננלישער ליטעראטור. בוריק פיט זיבעציק יאר האבן זיך אנגעהויבן די בוגרײטונגען בו דער אויםגאבע. זינט םערביק יאר דערשײנען די בענדער. די ענדעדוננען אין דער ענגלישער שפראך, װאם זענען פארגעקופען אין לױף פון דער לאנגער בײט *פון דרוק און ארויסגעבן דעם ביך. װעלן נעװים םארנעםען נאך בװײ גרויםע בזנדער. אין דעם װערטערבוך זענען פארן 15,488 זײטן, 50,000,000 װערסער, ססס 500 דעםיניביעס און ביז בװײ מיליאן ביםאםן. בלייז די רעדאקביע און פארשוננס־ארבעט םון דעם בװײסן טײל סון בענסן באנד האס אפנעקאסט 50,000 סונט. ס אויף אן אױטאגראםען״ליבימאביע אין פאדיז האש םען באבאלט םאר בערגסאנס א בריװ 1500 פראנק, סאר געסעס א פראנ• בויזישי בריװ בו םאדאם דע סטאעל 6,800 םראנק און פאד נו פאלעאנם אבריװ 20,200 םראנק. ס עפיל לודװיק איז בוריקנעקוםען סון זײן רײזע איבער די פארײניקםע שדאטן, װו ם׳האט אים זײער װארעם אוישנענופעי. לודװיק איז באנײססערט פון דעם אמערי• קאנישן לעבן, װעלכע װעט די מעומשהײט אדויפפירן אױף נײע העכערע װענן. ער איז פול םיט גלויבן אין די אנטװיקלונגס• מענלעכקײטן פון אםעריקאנישן גײסס. ס די אםעריקאנישע ליטערארישע בײט• שריפס, װאס דערשײנט אין פאריז ״כראנ־ זישן׳, װאס װערם באטראכט פאר דעם מאדערנסטן אמעריקאנישן זשורנאל, האט באשטיםט אן אנקעטע בװישן די אנגעועענ• סטע שרײבער און ארטיסטן פון אײראפע אויף בװײ פראגן: ״װי אװי און אין װאם באװייזס זיך דער אײנםלוס סון די סאר- אײניקטע שסאטן אױף אײראפע און אין אײראפע׳, ,זענט איר פאר אדער קענן דעם אײנםלוס?• מ׳רעכנט, אז די דאזיקע אנקע• טע װעם אץ א גרויםער םאס געבן א קלא• רע תשובה אויף דעם הײנט זײער-סאפולערן פראבלעם. ס טאלםסאיס ,קריג און פרידן׳ װערט פארםילמט אין פאריז און אין פאסקװע. דער בװײטער פילם װערס געםאכט לויס לונאטשארםקיס סבענויר. לט־נרא האבן א נרויםע באדײטוננ פאר די מאלערם א:פא;נער דאס ביך איז רײך אילוסטר־רט (397 בײכנונגיען אױף 312 זײטן) א׳ן אױיסגענעבן זײער שײן. ס עס דערשײגט איבש אנײ בוך, אנײע מאנאנראפיע פון עםיל לודװיק א. נ. ״דערמענששנזון, אגעשיכשע ס־ן א נביא*. דאס ביך באהאידלט די געשטאלס םון ישו, פרײ פון װעלכע ס׳איז סעאלאנישע סענדענצן. דאס בוך װעט גלײכצײטיק, אין דעפזע׳יבן׳טאנ, דערשײנען אין לאנ- דאי, גױ־יאי־ק, פאריז, ששאקהאלם, קאפענ• האגען, העלזינגסאי־ס, פראנ, װארשע* און בודאפעסש אדף פארשידענע שפראכן. אין דײשש אלײן דערשײנש דאס בוך אין דרײםיק נוױנט עקועפפלארן. ס איסור שניצלער האס איבס נאך א לעננערער הפסקה ארויסגעגעבן א נײעם ראפאן ״טערע ע, אכראניק פין א סרויענ• לעבן״ ס אין אינ ל־פארלאנ (בערלין) דער• שײנט אינניכן אנײער, גרױסער באנד סון סשעפאן במײנ ״דרײ דיכסער פון זײעד לעבן״. אין בוך גײען ארײן דרײ נרויסע עסײען װעגן קאסאנאװא. סשענדטהאל און סאלסטאי דאס ב ךיװעט בקױב דערשײנען אױך אין עגנלאנד. אםעריקע, רוסלאנד, אוננאדן אין פדילן. ס א חוץ פיסאלינין באקעפפן אין איטאליען ד׳אגונציאן שטארק די קאטוי־ לישע גלח־ם. װי באװוםט, זענען אײניקע ד׳אניגביאס מערק ״אויפן אינדעקס׳ פאר• װערם בוי לײענען דורך דער קאטוילישער קירכע. דער אדגאן פון דעם װאטיקאן טרעש א־ויס קעגן דעם, װאס די מלוכה דרוקש איצש אויף איר חשבון די דאזיקע װערק ד׳אנונציא האט פארעם:טלעכם א בריװ, א־י װעלכן ער חוזקס אפ סון דעם װאטיקאן און פארגלײכש דעם איצ• טיקן פויבסט םיש לעאן 111\, װעלכער האס, לויש ד׳איזנביאן* בעסעד פא־ששא• נען זײן ראלע אלם פויבסט. ס װי עס גיט איבער קליפארד ב. האלװײ, דער פראדוקביאנם-שעף םון דער פילם געזעלשאפט ״סערסט נן.ביאנאל פ־קששער קאה." װערט פזן די ציגעשיקטע סבענארן אײנער אױף כויזגט אויסנענוצס אין דעם סילם. ס טהאפאס הארדיס צראה, װאס איז, לויטן עגנלישן מנהנ, אפגעדרוקם געװאדן אין פולן ניסח אין דער ענגלישער פרעסע, האט ארויםנעריפן םיל קאםענטארן און אלעבעדיקע דיסקיסיע. האדדי האט אין טעסטאפענט באשטימט פאר זײל םרוי (דער בװײשע־, די ערשטע אױ שוין םון לאנג טויט) איערלעכע הכנסה פין 600 פיגט. אין פאל אבער, א־יב די םרוי װעם א בװײט מאל חתונה האבן, קוםט איר, לויטן טזסטאםענט, נאר אן הכנסה םון 300 םינש. א רײ ענגלישע שריםששטעלע• רינס האבן עפנטלעך פראשעססירט קעגן דעם בעװלהן םון דער פרוי, װאס הארדי אלײן פלעגט באקעםפן. — די אלםנה פון ו ו ע ס אין םלארענץ האט זיך געעפנט די דריטע װעלט-אויסששעלוננ פון בוך. עס זענען דאיט פארשרעטן אלע אײראפעישע לענדער, א ח ץ עננלאנד, רוסלאנד און שפאניען (די דאזיקע פלוכות הא־ן א־ן די פ־יערדיקע א־יםשסעלונגען יא א:טײל• גענומען). די םל כות באפיען זיך בו באװײזן זײער סראדוקשיװיסעט או־פן ביכער-טארק, און דער עיקר האבן זײ אייסנעשטעלט ביכער, װאס האבן א שײכות צו איטאליען. ,די דא־יקע אױסששעלוננען א־ן ם״א־ענץ—שרײבש ״נוװעל ליטעיער״, זענען תטיד ארגאניזירט גראנדיעז, און זײער ראלע אין די גײסש־קע באביונגען בװישן די אײראפע־שע לענדער איז זײער גיויס״. אויף דער א יםשטעלונג איז אױך סאראן אײרישער פאױיליאן, א־גאנױירט דורכן ײדישן פארלאנ *ײס־אעל״ אין רוים. ס ראשע• דאלאן האט א־בש א־ויסנע• גע־ן אנײעם ביך ״געשע אץ בעשהאװען׳. ס אין דײשש איז דעדשינען א בוך (א21 זײשן) פין האנס ק־יזי װענן סינק- לער לוא־ס. דער פחבר גיט די לישערא• רישע און נעזעלשאפטלעכע באדײטונג פון לוא־ס שאשי. דאט א־ז, דאכט זיך, די ערששע םאיאנראפיע װעגן נרויסן אשערי• קאנישן ראפאניסט. ס װענן דע־ פױלישע־ אפשײלוננ או־ף דער א־נכע־נאציא אלער פ־עסע-אויסשכע• לוננ א־ן קעלן ש־ײבט דער ״אילוםשרא• װאני קוריער באדזיענני״: ״די כוילישע אפשײלונ: ששעלס זיך נישש סאר אזוי איםןא־אנט און אינטערעסאנט, װי דאם װאלש נעװען אויסגעוע;, װען פ׳זאלט גע- װען א־גאניזירט די אויםשכעלונג בא• צײשנס אץ װי געהעריק״. די צײטונג זעש די סיבה דערפ ן א*ן דעם, װאם מ טן א־גאניזירן די פ־ילישע אויסשטעלונג האש זיך נישש פארנוםען די רענירונג. נאר א ״פ־יװאשער קאפ־טעש",װאס בעןהאט בו דעם צװעק אויםנעקליבן, אץ װעלכער רעפ־עוענטירט נישט די גאנבע פ ילישע פדעםע. דעדיבער א־ז די פוילישע אויס- שטעלוננ שכאדק אײנוײטיק. און דאך, ששיײכט א־נסער די בײטונג, איז די דא• זיקע פוילישע א־ירששעלוננ םער געלוננען, װי די פוילישע א־יסששעלוגג או־ף דער א־נסערנאביאנאלער בוך־אויסשכעלונג אין פלארעיץ, װו די פ־ילישע עקספאנאטן האין זיך נעםינען אין א קלײנעם לאקאל. ס װ־בע-פ־עפיער, פיאפ קאזשימיעזש בארטעל, האט איבס אדזיםנעגעבן דעם ערששן באנד פץ אגרעםערדי ארבעט א. נ. ״םאלערישע פערספעקשיװ״. דער מחבר פארנעםש זיך מיט פאישידעיע פראבלעמען םין מאלערישעד קינסט. דער עיקר מיט דער באבױנג פץ דע־ נעא■ מעשרישער צו דעד מאלערישע־ פעדספעק• טיװ. װי ם׳דרוקט זיך א־יס א רופחה א־ן די זאכי. ד׳ר מ. טרעשער, האבן אפילו די דײטשן נישש א בוך פיט א־א פארנ ם, דאס ב ך װעש, לויט דעםזעלבן קריטיקער,