Literarishe bleter · 1928-05-25 · 21 (25.5.1928) · p. Seite 412

21 זא ליסזוארי^ז נלעסןר 412 נ י לי הןןס ער אין לויף פין דרײ טעג #1קוםין ארום ססס,73 נריװ, גװישן זײ ססס,28 נריװ םיס בקשות, ער זןןל אויסלײען געלט םון אײן ניז הונדערס כױזנס םונס. אין טשאםלינם בוך געםינס דך אויך םןןלגנ• דיקער כאראקסעריסטישער עםיזןד: אױף דער שיף, פיס װעלכער ער איז עוריקגע• פארן קײן אםעריקע, איז עו אים ביגעקו- םען אן אכט-יעריק, שװארץ-הןריק םײ- דעלע און אנגעהױבן םיט אים א געשפרעך. זי האס נעבעםן סש&פלינען. ער זאל ד אדןןפטירן, װי ער הןןס עם גענון' םיס דזשײקי קאגאן. זי װאלם אזוי גערן אוים- געהאקם שויבן אין א םילם. .דו ביםס זיכער א קלײנע שפאניערין, װײל דו האסט א־וי םיל םעמפעראםענס*.— האט בו איר גע• זאגס סשאפלין. ,א, נײן, נײן, איך בין א ײדז צי האט איר א גוסע םײנוננ װענן ײדן?* — האס דאם פײדעלע געםרענס. דערויף האס טשאילין געענםםערס: ,אלע גרויםע זשעניען האבן געהאט אין זיך ײריש בלוט, איך אלײן בין אםילו נישט קײן ײד, אבער איך בין זיכער, אז אויך איך שסדם פון ײדן לכליהפחית גלויב איך אין דעם*. ס אין ציריך דערשײנס איצם א האנכ- בוך פונם אינסערנאציאנאל םין די קריגס• קעגנער. אין האנסבוך ג״ען ארײן אר- סיקלען פון אנרי בארביס, ראפען ראלאן, םארטין בובער, םטעםאן צװײנ א.א. ארויס- געבער איז ד*ר א. קאבער (װק). ס דער דײטשער סליער םאן הינעםזלד, װעלכער שסאםט, אסברא, פון ײדן, איז או ך באקאנט אלם דיכטער. ביז־איצט האס ער שױן ארויסגעגעבן דרײ בענדער געדיכטן ס םאקסים גארקי ק־םס די םענ קײן ראסנרוםלאנד. אויפן װעג האט ער באדארפס באזוכן די קעלנער םרעסע־אױסשכעלונו. ראמינסקי־טעזגםזר ד. ליעוירסון *לס סזהם םענײ לט־כוא ציע. ער װעס ארבעטן פאר א דערנענסע• רונג צװישן די פיזישע און גײססיקע אד- בעטער. עי װעס באקעפםן דעם אינדיװי• דואליזם און אנטקעגנשטעלן אים די עלע- מענםן םון א נעזונסער אין שטארקער קונסט, װאס שעפס איר)'קראסט פון די ברײטע פאסן*. ס אין .ליםערארישער װעלס* איז אפ- געדרוקס א גרעסערע נאסיץ סון פ. א. בן גבריאל (ירושלים) װענן ד־ר א. שװאד־ ראנם אויסאגראפען-זאפלונג. דער כחבר שרײבט, אז די זאםלונג האס אװערט סון א סססצ םונט, און אזא סוםע האט פען אים פארגעלײגס. דער ד־ר שװאדראן האס אבער די זאםלונג אװעקגעשאנקען דער ירושליםער ביבליאטעק. די זאפלונג בא• שסײט פון 4000 אױסאנראפן און סר1.9 פארםרעסן םון באקאנטע פערזענלנכקײטן, װאס שטאםען סץ ײדן. זײן נאסיץ ענדיקס דער מחבר, אז .די אויטאגראסן-זאפלוגג געהערס צו װיכסיקסטע און באדײסנדססע אויסאגראםן זאםלוננען סוןגארדער װעלט*. צו דער נאטיץ זענען נאך צוגעגעבן פאק- םיפיליען םון צװײ בריװ״םין דער זאםלונג. אײנער סון די בריװ איז סון פשהםענדעל• זאן צו הערדערן, דער צװײטער םון הײנ- ריך הײנע דער דאזיקער צװײטער בריװ איז זײער א אינסערעסאנפער, ער איז ןנ• געשריבן געװארן דעם דריטן יאנואר 1826, הײנע שרײבט: ,איך בין איצס אי בײ די קריםטן אי בײ די ײדן פארחאסס. פיר םוט שטארק באנג, װאס איך האב זיך גע- שםדט; איך זע נישט, עם זאל פיר גײן זינט דעםאלט בעסעד, להיפוך, סון דעפאלט אן האב איך נישט םער װי דורכםאלן. — אח עס נישס נאריש, װאס קוים האב איך זיך געשםדט, סארשרײט מען םיך אלס ײד*. ס אין אן ארטיקל .סשדפלינס בוך״ שרײבס הײנץ פאלי.- .קײן שום מענטש װײסס נישט, אז טשאפלין האס שוין או־ך אנגעשריבן א בוך. סשאפלין האט אין 1922 געס*כט א רײזע איבער אײראפע. און די דאזיקע רײזע האט ער דערנאך באשריבן אין א ביך. דאם בוך איז נעשריבן אויף ענגליש און טראנט דעם נאםען ,םײן װונדערסילער װיזיט*. דאס בוך איז נישס צום באשרײבן, װײל עס איז אזוי טשופלי• ניסטיש, װי זײנע פילמעו. דאס. צו װאס אינזערע עקספרעםיאניסטן האבזגעשכרעבט. נעםלעך דורך פארקײציננעז מער צו זאגן. ײי ביז איצט. דאם האט טשאפלין דערגדײכס כ״אחי-ידאיו אזא מאכ, אז טײלכאל בײם לײענען םון זײן ביך האיט מען אײן דים אשעם, פינקס װי בײ זײנע םילםען. זײז ניך הויבט טשאפלין וןז אזױ: ,א קעלבער- גער פ>.שטעם. אינפלוענץ אין א קאבעל• כעלענראם. די דאזיקע דרײ זאכו זענען ש לדיק אין דער גאנצער ז*ך. כוןטש סיאױ פעגלעך, אז אויך אביםל בענקעניש נאך דער הײם און נוןך אעלאדיסםענטן האנן ציגעהזןלפן, אינאײגעם מיט א נאו- צער רײ םין איפשטענדן, דערצו, א־ך זאל ארויספארן קײן אײרןןפע, נדי זיך צו דער• הןלן־. װען ער איז געקוםען קײן לזןנדןן, ו ו ע ס צום דריטן יארצײט םון באקאנטן דײטש-ײדישן שריםטשטעלער, הונןן בע• סויער, װידםעט אים א באגײםטערט אר• טיקל אין ,די ליטערארישע װעלט* באלדער ןןלדען. ער שרײבס: .עס איז צײם נאך אםוןל צו רעדן װעגן בעטויער, װײל עס האט זיך שוין אײגגעשטילט דער כעם פון זײנע שונא־ם, לכל הפחות עקזיםסירט שוין נישט א־צס יענער אײנהײטלזכער כןןר, װעלכער הזןט אין פארלאפענס, אין דער פרעסע און אין נעריכט־זאל נישט דערלויבט צו נעםען דאס װארט בעסױערם אנהענ• גער*. בעכויער איז געװען, לויט אלדענען, .דער יעניקער, םאד װעלכן םען״איז זיך כתװדה, א פרעדיקער אין באפרײער פון פיליןןנען .קלײנע־ םענטשן, םאר װעלכע ער הןןס אזוי געשריבן זײנע ארטיקלען, אז די ״קלײנע״ הןןבן נעפײנט, דןןס זײ אלײן האבן עם ןןננעשריבן״. בעסויער איז געװען דורכגעדרונגען מיט די נויסן םון דילײדנ• דיקע. זײנע הכנסות םלעגט ער צעטײלן צװישן די נויטבאדערססיקע. די םיבה פון בעכויערם דערםןןרדן איז נעװען דאס, װאם ם׳הןןס םורא געהאט, אז ער זןל נישט װערן קײן צו־גרויסע םאכט. טויזגסער אנ• חענגער הןןס ער באװיזן זיך צי םארשאסן אין לויף פון א קורצער צײס, אי־ן זײער צאל װוןלט זיכער געװאקסן, װען נישס זײן פלוצלינגער סויט. ס אונטער דער רעדאקציע פון אנרי בארבים הײבט אן צו דערשײנען אין פאײז אן אינטערנאציוןנאלע צײטשריםט םאו־ לי• םערארישע, ארטיססישע, װיסנשאםסלעכע און סאציאלע סראגן. דער זשורנאל זאנט־ צו צו זײן אוםפארסײאיש, אבער םיט פאלגנדיקע באװארענישן: ״דער זשירנול װעס קעפסן קעגן״ יעדער פאו־ם פון רע?.ק• קאמינםקי־מעאםער ר. זססיסװסקי ן7ס סוניה ו?ר םייניקער