Literarishe bleter · 1928-04-06 · 14-15 (6.4.1928) · p. Seite 293

293 ליזורוריון נל*ם*ר 15—14 זא נ י קן ם־קיקס גי, װי ןר *רמס, און גיז זנר באשיריםט אויפגינעפלן ווסבסנע, םאכס ער מבוליקער •רןןנעס! ס דעע נאקאנםער רוםישער רעזשיסער ניעפיראװיםש-דאגםשעגקא, הןןס זיך אים• געקערם סין ארײזע אין אםעריקע עיריק קײן רוסלאנד. ער הןןס געהאט נדעה אױפ• עיסירן. אין^האליװוד אסילם סין .אננאקא• רענינא*. ער הןןס זיך ןןנער נעםיזס ןיזןנן םין דעם פלאן, װײל זײנע אםעריקאנישע םיסארנעםער, װןןס הןנן נונויםגעשםעלם דעם סנענאר, האנן די זאך נעננלעך אי• נערנעאנדערשס אזױ, אז ם׳איז שװער גע- װען ני דערקענען, אז דאם איז םןןלססאיס אזאך. סין רעם גאנען ראםאן האס םען אין אםעריקע געװאלט םאכן א סרײלעכע קןםעדיע. ניעםיראװיסש׳דאסשענקןן װעם דאם װערק אױסםירן אץ ריסלאגד, װי מ׳נאעיס זיך ערנםםער עו סאלםסאיס זאכן. ס דער ײדיש-רוםישער םילם דעזשיםער, אײזעגשסײן (װאס האס אויםגעסירם דעם םילם .םירשט סאסעםקין״) םארענדיקס אינט א סילם, װאס איז געװידםעס דעם אקטאנער-ױנילײ. דער סילם שםעלם סאר די קולסור םון הײנסיקן רוסישן דארף. דער סילם אגיסירס סאר דער קאלעקםיװער װירסשאסס אין חוזקס אס סין די קאנסער• װאטיװע, אסנעשסאנענע סויערן. נאכן םאר• ענדיקן דעסםילם, װעסאײזענשםײן עוריק זיך נעםען עו דער ארנעס אינער אגײעם גרויםן םילם, די הויססליניע, אינער װעלכער ער ארנעט שוין זינס א לעננערער נײם. ס אין ענגלאנד םעלשס םען לעעסנס שסארק אויסאגראםן סון גרױםע שרײנער, װעלכע װערן םארקויםס סאר הויכע סרײזן עו די אםעריקאנישע אויסאנראםן-זאםלער. אזוי האס פען שוץ אנסדעקס געםעלשסע םאניסקריססן סון שעלי, נײראן א. א. איעס האס זיך נאװיץ אויף א אויסאגראסן־ליעי. סאניע א געדיכם סון נישם לאנגיםגרשםאר- נענעם סאסאס הארדי, װעלכעם ער האם נלוםרשס אלײן אנגעשרינן. ניםעליק האס אנער דערקענס הארדיס אסרײנס, אז דאם געדיכס אח געסעלשם.— ס אין דעם הויז, װו הארדי איז גע- שםארנן, האס פען נדעה נו גרינדן א םוזײ, װו ם׳װעס נונױםזאפלען אלץ, װאם האם א שײכות נו הארדין. ס אין דעם סאריזער נאניאנאל־םוזײ געסינען זיך אסך םאניסקריססן, װעלכע דארסן, לויס די סעםםאםענסן םון די םאר• שםארנענע מחנרים, סארעסנסלעכם װערן ערשס שסעסער םים יאדן. אזוי נום נײ• שסיל, םארםאגם דער םוזײ נתב״ידן סון װיקםאר הוגא, װעלכעדארםן םארעםנסלעכס װערן ערשם אץ יאר 1963. םאנוסקריססן םון סרידהאםען דארםן םארעםנםלעכם װערן ערשס אין יאר 1939 א. א. װ. װעלט־כדא אינערגעגענן דעם הויף-םיגיססער. די הײ• יאריקע םעםע אױ: ,אץ אלץ־שענערע םארנן שסראלם דער נארג׳. ס רער נאקאנסער סושקי(<סארש־-ר ■. ע. סשענאלעװ, האס אינס סארעסנסלעכס די רעזולטאסן סון זײנע םארשוננען װעגן דעם דועל און םוים םון דיכסער. װי נא• קאנס, איז די סינה סון סושקינס דועל גע- װען א אנאניםער נריװ, װעלכן סושקין האס באקוםען און םון װעיזכן ער האם זיך גע• סילס שסארק געםראם. נאכן נאקוסען סין דעם נריװ האם סושקין ארויםנערוםן אויף א דועל דעם זון םין האלענדישן אסבאסא• דאר. אין דעם דועל איז סושקץ געהרגעם געװארן. דער דאזיקער נריװ איז םארנא• האלסן געװארן און ביז אינס איז נישם באװוסס נעװען, װער עס האס אים אננע• שריבן. איגס האש םען נאך אגענויעם אנאליז פון דעם בריװ סעסםגעשםעלס, אז דער םחבר סון בריװ איז געװען דער רוםישער םירשס •. דאלגארוקאװ. בשעת ער האם געשריבן דעם בריװ נו סושקינען אין יאד 1836, איז ער נאך גישס אלם גע- װען אםילו קײן ט2 יאר. דאלגארוקאװ איז שסעסער געװארן א באקאנסער היססאריקער, זשורגאליסס. ס דער דיכםער סאנאיס איםםראם, איז אױ ארויסגעשיקס געװארן םון נריכנלאנד, װײל ם־איז איט חושד אין םיםסאםיעס נו די לינקע סארסײען. ס דער ערשםער םשעכאסלאװאקישער םלוכה״סריז םאר דער דײסשעד דיכסוגג איז דורך דעם ססעניעלן דײסשן זשורי אנערקענם געתארן דעם באקאנםן ײדיש• דײסשן דיכםער םראנץ װערםעל, געבוירן אין סראג. — די לירישע שאםונגען סון װערסעל האבן געהאס א שםארקן רושם אויף דעם ױנגן דײסשן ליםערארישן דור. ײדי־ שע סראבלעםען האס װערסעל בארירס אין זײן דראםאםישער לענענדע ,סאולוס־. ס אץ סשאסלינס סילם<סאנריק אץהא• ליװוד געםינם זיך א קלײן ניפערל, װאם װערט דורך סשאסלינען אנגערוסן ,דאס ניפערל סון סײן*. דארט םארםאכם זיך םשאסלין, װען עס םאטערן אים די זארגן װי אזױ גו סארענדיקן עסעס א סנענע. לאג• גע שעהן דרײם ער זיך אום, אײנער אלײן׳ אין דעם ניםערל, רעדם נו זיך אלײן. קײ• נער װאגם אים נישס נו שסערן אין דער ארנעם.—םשאסלין איז, אין תוך גענוםען, זײער א אוםגליקלעכער םענסש. ער איז שרעקלעך גערװעז, װערם גיך אנגענינדן. ער קאן נישס סארהױלן זײן אוםרו, װעל- כע סײניקס אים גסדר. גאננע סעג גײס ער אום און רעדס נו קײנעם ק״ן װארס נישם ארויס• אםאל װידער איז ער נו םיל נארעדעװדיק.—זײנע נײדע װײנער האנן אים געהאלסן סאר אםרײלעכן, הוםארסולן אקסיאר און זײ האנן זיך אין אים אנ- סוישט. װײל אין דער אםתן איז סשאסלין א ניגעשלאגענער, א סרויעריקער און שע- םעװדיקער. און דערםאר האנן זײ ױך םים אים געגס. — סשאסלין האס סײנם, אז ס נום הונדערסססן נענורטם־םאנ סון אינםענען נרעננם די ,ליטערארישע װעלט׳ א אינסערעסאנסן עסיזאד סון אינסענס לענן. — װען איבםען איז געװען אין םינכען, םלעגס ער יעדן סאנ נװישן נװײ און דרײ בײסאנ סארברעננען אין קאסע-הוױ םאקסי• םיליאן, װי ער האם געםרונקען זײן נאכ- םיסאגדיקע קאװע. אינסענס קוםען סלענס נוניען אגרויסן עולס, און דאס קאםע-הויז סלעגס סול װערן םיס סארשידעגע םענסשן, װאס האנן נעװאלס זען אינסענען. נױ איבסען אױ אױף זעקס װאכן אסגסארן סון םינכען. דאס קאםע-הוױ איז װידער גענליבן לײריק; דער עולם םלעגם נאר אפאל ארײג• קוםען א קוק םץ, ני אינםען איז שוין נישם נוריקגעקוםען און תינף אװעק. דער נא״ לענאס סון דעם קאסע-הױז איז נעסאלן אױף אגלענאנדיקן סלאן. ער האס אנגא• זשירס א שױשסילער, װאם םלעגם יעדן סאג, נוױשן נװײ און דרײ, קוםען אין קאסע-הוױ, זענן ױך אויף אינסענם סלאץ, לײענען נארװעגישע נײסונגען; דער נײער ,אינסען׳, םיס די װ״סע נאקן-נערד, גאל• דענע נרילן און אלםסרענקישע םלנושים האס אזױ גום נעשסילם די .ראל־ םון דעס אםתן אינסעגען, אז דער עולם האס װידעראםאל אנגעהױנן נו םארםלײנן דאס קאםע-הױז. אינםען איז נוריקגעקופען, ארײן אין קאםע-הויז נו זײן נאשםיםסער נײם און נוגײענדיק נו זײן געװײנסלעכן ארט, איז ער נשתוםם געװארן דערזעענדיק זיך אלײן דארס ױנן... דער שוישסילער איז רויק אויסגעשםאגען סון זײן ארם אץ םיס װירדע םארלאזם דאס קאםע-הויז. ער האם גום געשסילם די ראל םון אינםענען אזױ, אז ער האם ױך אױםגעװיזן װי דער אפתער אינסען, און דער אפתער אינסען, א נעםוםלםער און דערשראקענער, ^האס אױסגעזען גישם םער, װי אקאםעדיאנס... דער שוישסילער, נישס קאנענדיק םער שסילן די ראל םון אינםענען אין םיגכען, איז אװעק קײן אםעריקע און אסגעשלאסן א קאנםראקם םים א סעאסער דירעקסאר; אין דעם סעאסער סלענס םען שסילן אינ• םעגם דראםען, און נאך די םארשםעלונגען סלעגם זיך נאװײזן דעי .םחנר אלײן*, אינסען נכבודו ובענםו.״ די אנװעזגהײט סון ,אינסענען׳ םלעגס נוניען םיל עולם אין םעאסער. ני דער דאזיקער ארסיסם שסילם הײנס נאך ערנעץ די דאױקע ראלע — איז שװער נו זאגן. אלנםאלם איז בא• קאנס. אז אכם יאר נאך איבסענס סױס, אױ אויף דער סרעםיערע םון ,ראסםערם• האלם* אץ םילװאקע, ארויםגעםראםן דער םחבר אלײן... און נוליב דעם האס םען די סרײזן סון די סלענער געשםעלט דאסלט. ס אין סאקיא קוםס יעדעם יאר סאר אין קײזערלעכן םאלאץ אין דער אנװעזנ־ חײס םון קײזערלעק-הויף א דיכסער-קאםף. נװעלף נעסםע געריכסן װערן םארנעלײעגט סאר קעגיג און דערנאך װערן זײ נאשאנ- קען םיט סרױן. די געדיכםן דארםן זײן י-ייף אײן סעםע, און זײ װערן נאנײסנס