Literarishe bleter · 1928-04-06 · 14-15 (6.4.1928) · p. Seite 291

211 ליסערוריען ול וסור 15—14 זא קריםיה.-רעצענזיעס. ציבליאגראביע. — בראניק. װאס מען שרײבט װעגן ביכער. ןו^^יכצ הןןט גו ס*רדזונקען די פןןפולןןריטעס גלויז די הזזנטשרינוסלעכע קאפיע, װאס ם׳האבן פארזןןרגס דער כחבר מיס זײנע פרײנס• ערשט אין י. 1861 .[פינף יאר נאך• עכינגערס סויט האס אגעװי־ סער א. גאנשאראװסקי פיבליקירס ״סערקעלע׳, אין אקלײןפרײסיש שםעטל יאאניסבורג לױם אשרעקלעך־עעקאליעטשעםער קאפיע מים שסארקע שינוים םון אריגיגאל. די זאםלוננ לידער, סאטירעס און עפיגראםען, עסינגערם האט זיך באװיזן אין דרוקי ערשט אין י. 1889, און דעמאלס האט די קריטיק געהאט עום ערשטן פאל די געלעגנהײט *ו באםערקן דעם גרויםן טאלענס פונם לאנג.פאר• שטארבענעם שריםטשטעלער, און פיט גרוים לויב זיך אפגערופן װעגן דער סרעפלעכק״ט םון זײן אײנגעגוירענעם הופאר און מײםטערהאפטער שיראך. און!^איבטער, 70 יאר נאך עםינגעום סויס, האבן פיר פאר זיך א פולע זאפלו1ג פון זײנע װערק, ארויפ, נעגעבןןםיט א פוככערהאפסער זארגםעלטיקײס דורך דיר פ. װײנ־ רײך. ער האט אויסגענובט דעם גאנבן האנטשריםט-פאטעריאל, װאס האס זיך אויםגעהיט נאכן נםטר בײ זײנע קינדער אןן אײניקלעךי םלײסיק אדורכגעקוקט אלע װאריאנטן און ניסחאת און בוגעגעבן ז׳ינע םארטײסשונגען. אין די ״הוםםות״ בום בװײטן באנד איז 8׳נליקירס עסיננערם בריװ און אלע געבליבענע םראגםענטן און זײנע פאפירן. בו דער אױסגאבע האט װײנרײך בונענעבן א ברײ■ טע, פיס ליבע בונויםגעשטעלטע ביאגראםיע פונם פחבר םון .סער• קעלע,. .הונדערט יאר, — שרײבט ם. װײנרייך איןדער הקדםה,— האט ד*ר שלפה עטינגער געפוזט װארטן, אז זײנע װערק זאל ארויסגעריסן װערן םון םארגעסעניש...* עס איז א םרײדיקע דערשײנונג םאר אלע פרײנמ םון דער ײדישער ליטעראסור, עס איז ד*ר װײנרײכס א גרויס םארדינסט. י. צינבערג פינס ײריײריםיען זםםי-םיך .יעװר. װייםסניע־. פארלאג ב. קלעבקין, װארשע ברוך גלאזמאץ ןנןקדיבענע װע-ק) אויה אז אינזיך־ י״־־״־״ח״׳ ך■ ראס*; אין דערב-ליננען א 1^ 1 272 זיםן 6,50 נ־לדן אויף די פעלדעו פון חשאוחשיא ״ * ראסאן *ין דן־יבײדיננןן 4י38 זײם . 50 8 נילדן. פארטונהלט גאלדי-ג״,־,;. ע אןיף יענעך ן״ןן אקן8ן אדרעםי.ס2 1ם1זײ16<\, ****■יז&׳&ו ,■■61ג1סע8״ .12>)סק5 ולו נתבים 6ין ר־ר סיםה זסיננבר. *רויםגזנגזבן #ין ד־ר ם װ״נריך. 2 נםנר. #' קײבקין, װיינזנ 1925 אינגיכן װערט ססז יאר זינם ד*ר ש. עסינגער םון זא■ פאשסש האס אגגעשריבן זײן באריםםע פיעסע ״סערקעלע*. נישט געקוקס דערויף, װאס די פיעסע האס געהאט אן אנזעענדיקע השפזה אױם׳ן רעפערטואר פון ײדישן טעאסער, איז דער אײגנם• לעכער טעקסס ערשם איבס בום ערשטן םאל נעװארן בוסריטלעך םארן ברײטן עולם. דאם װעש קײן שום חידוש נישט ארויסרוםן בײ דעם, װאם איז באקאנם םיט די םארהעלםענישן, בײ װעלכע ס׳האט זיך אנסװיקלם די ליטעראםור אויף דער שפראך םון דער ײדישער םאסע בשעת דער השפלה־עםאכע. די דערבויגענע ײדישע פראגרעסיםםן אויף דער .בערלינער השכלה* האבן געירשנס בײ די פארשםײער םון דער פענדעלסאן שול םאראכסונג און שגאה בום אזוי־גערופענעם .זשארגאן/ אין װעלכן זײ האבן געזען די גלות־עםלקים, די סרױעריקע ירושה םון םיסלאלטער. אםת, ס׳לעבן האס זיך ארויםװיזן שסארקער םון דער טרוקענער דאקסרץ און א סך םון די.םשכילים׳, װאס האבן געחלופט דעם זשארגאן אומ• בוברענגען און םארסױשן אים םיס רוסיש אדער דײסש, האבן אלײן, אםט קענן זײער אײגעגעם װילן, געשאםן אויף דעם דיא• לעקס און םיסגעשאסן אים בו םאכן סאר א ליטערארישע שבראך• װער ם׳האס נישס געװאלס באװוםטזיניק סארםאכן די אויג1 םאר דער װירקלעכקײט, איז גענײם געװען אין קאפף םיט דזר סאלקם םינםסערניש אנבוקוםען בו דער הילף םון דער אײנביקער בוטריםלעכער שפראך סון דער םאלקם-פאסע, כדי די שפראך בו םאכן פאר א םירערץ םון זײערע אידעען און אנשוױנגען. אבער די גאנבע באשאםענע השכלה-ליטעראטור אויף ,זשארגאן׳ איז נעבליבן א האנטשריםטלעכע. אבוך, װאם איז אנגעשריב1 אויף א.סאטערישן דיאלעקט, נישט האבנדיק קײן אײגענע גרא• םאטיק׳, האס נישט געקאנט םארשאםן דעם שרײבער קײן רום, און די פשכילים האנן זיך בוםרידננעשטעלט םיט דעם, װאס זײ• ערע װערק אויף ״זשארגאן* האבן זיך םארשפרײט אין האנט־ שריססלעכע געשריסטסן, אםט אסילו אן דער באבײכנונג סונם רחבר• א גליקלעכער אויםנאם איז י. אקםענםעלד און ד־ר ש. עטינ׳ גער. די 2 אםתע גרונדלײגער סון דער נײער ײדישער ליטעראטור האבן זיך באבויגן םים ליבשאםט בום .פראסט׳ײדישן לשון׳ — צו דער שפראך םון דער םאלקס-םאסע: אויף איר אלײן בלויז האבן זײ נעשאפן, און בו זעען זײערע שאםעגען אפגעדרוקס איז יעװען זײער שענססע האעםנונג — נאר די אויסערגעװײנסלעכע שװערע םאסעריעלע אוםשסענדן אץ די סײנסלעכע באבױננ בום .זשארגאן* םון זײערע אײגענע אידעען-חבריס, םשכילים — האבי נישם דערלאזס בו םארװירקלעכן די םאנסאזיע. אקםנםעלדן אי' באשערט געװען ערשש אויםן 75 לעבנםיאר בו זען געדרוקס, או דאס אין אן אויסלענדישער אויםגאבע, 2 םון זײגע װערק. עטינ- נער, װעלכער האט נישם דערלזבמ בו אזא טיםער עלסער (ער איז געשסארבן אלס־זײענדיק 53 יאר), האס נישס זוכה געװען בי יען איןדרוק זײן ליבלינג .סערקעלע״, און זײן שטײגער״קאםעדיע .׳ )ײו׳ י׳)■ ־. :* ־ ג ו ז:'וו ״ ו־ ״_:-•