Literarishe bleter · 1928-04-06 · 14-15 (6.4.1928) · p. Seite 279

279 ליסזראר יסע נלןסער 14-15 ץא א שמועס מיט מארטין בובער םאלןן מיר ײדן זענען אן אויסנאם גװישן די םעלקער נישס נןןר בנוגע עו שםראך. װאם איז נוגע דעם עעם-ענין, האלם איך, אז די באביונג עו ײדיש גאזירט זיך אויף זאכלעכקײט און װירקלעכקײט, די באבױנג גו העברעיש—אויף אידעאלאניע• םײן שטעלונג איז אזא: אידעןןלאגיש בין איך פאר העברעיש. סון שטאנדױנקט ןןבער םון דער װירקלעכקײט, ןןנערקען איך ײדיש. איבעריקנם ה$ב איך א סענטיםענס םאר ײדיש. מיר געסעלט שוין דער םאקם אלײן םין זײן אנטשטײונג. איך אינ• טערעסיר מיך סיט דעם סןןרשרים םון דער נײער ײדישער ליטעראטור און םןןלג נןןך די אנסװיקלונג סון דער שםראך. איך קןןן, למשל, קןןנםטאטירן, אז אין די לעצטע צען יאר האט די ײדישע ליטערארישע שםראך געמאכס א גרויםן שריט םןןרוים. דןןם איז באזונדערם קענסיק, לויט מײן מײנונג, אין דער ײדישער לירישער דיכטונג. די שפראך הןןט זיך אויף א קענטיקן אוםן ןןפגעגרענעצט סון דער דײטשמערישער השפעה און באקוםען מער בולםע אײגענע און אינדיװידועלע כימניס. צום גערנםטן ענםסערט בובער אויף פראגן װעגן זײי יעצטיקער ליםעראריש-ױיסנשאםטלעכער ארבעט. — צוזאםען מיס םײן םרײנט פראנץ רןןזנצװײג ארבעט איך לעצטנס םיל איבער א איבערזעצונג סון תנ*ך אין דער דײטשער שפראך. איך האלט, אז ביז איצס איז םאקטיש נןןך נישט םאראן קײן איבערזעצונג םון תנ׳ך אין קײן שום שפראך אין דער װעלט. קײן אײנע םון די ביזאיצטיקע תנ״ך־איבערזע■ צונגען שםיגלט נישס אפ דעם גײסט פון דןןזיקן בוך. דןןם שטאמט דעי־םון, װןןס קײנער סון די ביזאהעריקע איבערזעצער םון תנ״ך — װי למשל אין דײםש אםילו לוטער און קויטש — האבן נישט גענוג תוםס געװען און נישס אין אכט נענומען דעם כאראקטער ם*ן אריגינאל. דער תנ׳ך איז לכתחילה נ י ש ט געװען קײן ג ע ש ר י ב ן בוך. נאר םלעגם װערן לעבעדיק םןןרגעטרןןגן. אױב שפעמער איז דער תנ׳ך דאך גע• װןןרן ןןנגעשריבן. איז עם נאר געטון דערםאר, גדי זײנע װערטער זןןלן זיך בעסער געדענקען. דער איבערזעצער םון תנ׳ך דארף אלזןן נישט נןןר איבערזעצן די געשריבענע װערטער, נןןר ארײנדרינגען אין אור״זין םון די ם א ר ג ע• סרןןגענע װערטער. אין ריטם, קלאנג און לעבעדיקע אינטןן• נאציע םון אריגינאל. אם דעם דאזיקן אײנציק־ריכפיקן פרינציפ הןןבן מיר געשםרעבם דורכצוםירן אין אונזער איבערזעצונג. ביז איצט זענע ערשינען םון אונזער איבערזעצונג דער חומש. די איבערזעצונג םון גאנצן תנ׳ך איז אויםגערעכנט אויף סיר יאר•). אונזער איבערזעצונג הןןט ארויםגערוםן אין די װיסנ■ שאםטלעכע קרײזן א שארםע דיםקוםיע און עם איז אינטערע• םאנט. אז צו םארטײדיקן לוטערן זענען ארויםגעטרעטן גרןןד... ײדן. װעלכע זענען דערצו אין זײער פארטײדיקונג געױען לומערישער פון לוטערן גוםא. בובערם תנ*ך איז באמת א מײםטערשטיק. כדי צו געבן א באגייף װעגן דער דןןזיקער באװונדערטער איבערזעצונג װעל איך ןןנװײזן כןןסש אויף אײן ביישסיל. יעקב בענסשט םארן טויט זײן זון יהודהן ״ידך בעורף אויביך*. לוטער זעצט אי• בער דעם דןןזיקן פםוק: •תו^-ז ח*ת1ש0!>ץן¥י 1>מ<1־> 6מ1ם0, מען זעט. אז בײ לוטערן איז ■ימוס• 1ת:>1> }ט• מםנ> *ץ *גהויב 1928 *יז *ץ ס*יל*נ ל*םבער• *גײד*ד *ץ ביריי *1ץ *ר1י• *1יך די *ינ*רו?*מנ*ן *ון .יה1ם*״ *ץ ,מומםיס״ { עם װעט סארבלײבן א דויערהאססיקער םארדינסט םון םארטין בובער דעם ליטעראט דןןס, װןןם ער הןןס סאון דײטש■ לײענענדיקן םערב־ײדנטום-און אױך םאר נישט-ײדן—אנסדעקט די װעלס סון חםידות. אויף זײנע םײססערהאםטע איבערזעצונגען• איבערדיכטוגגען םון ״די געשיכסען דעם ראבי נהמן׳. די לעגענדעם סון בעל-שם א. אנד. הןןבן זיך דןןך דערצויגן אזעלכע שריםטשטעלער, װי םאקם ברןןד, הוגןן בערגםאן א.א. ם־איז נישס איבערגעטריבן, אז בובער איז םאר גרויסע מחנות םון דעד דײסש־ײדישער ױגנט געװען א םין רבי אין חםידישן ױן סון װןןרס. אײנער םון זײנע אמןןליקע חםידים אין פראנ (האנם קןןהן) רוםט אים ןןן ״דער באנײער םון דער ײדישער רעליגיעזיסעט׳. נןןך דעם פארמאכן זיך םון זײן מןןנאסשריםט .דער יוד*, הןןבן םיר בובערן םארלוירן םון אויג און כםעם װי גןןרנישט געהערט װעגן זײן װײטערדיקער ליטעראריש־געזעלשאסטלעכער ארבעט. עם איז דעריבער פאר םיר, בשעת איך בין םיט א געװיםער צײט צוריק געװען אין סרןןג, געװען באזונדערס ןןנגענעם די ידיעה, אז בובער געםינט זיך גרןןד אץ סשעכיען און קומם קײן פרןןג אױף אײניקע רעסעראטן. באצײםנם בין איך געװױר געװןןרן װעגן בובערם קוםען סון םאקס ברןןד, װןןם איז אלײן, װי ער האט םיר דערצײלט, םיט יןןרן צוריק געװען אײנער פון בובערם הײםע חסידים און םארערט אים נןןך ביז איצט זײער שטארק. אין דער ליטערא■ רישער ןןפםײלונג םון .םראגער סאגבלאם*, מיט װעלכער מאקם ברןןד םירט ןןן הןןבן זיך דעריבער כסדר ןןנגעהױבן באװײזן װארעםע ןןנזןןג־נןןטיצן װעגן בובערם קומען. םרןןג הןןס א באזונדערן סענטיםענס סאר בובערן. דןן הןןט ער אין די יןןרן םאר דער םלחמה, ז$ל מיר ערלױבם זײן צו באנוצן דעם חסידישן אױםדרוק, .געסירט*.. דןן טאקע הןט ער אםאל געהאלסן זײנע באקאנםע .דרײ רעדעס תעגן ײדנסום*. עם איז דעריבער נישט קיץ װונדער, װןןם זײנע רעםעראסן זענען דןן געװען א גרױםע אטראקציע. בובער הןןט געהאלםן אץ םרןןג צװײ רעםעראםן (אין דײטש) װענן .גאנדי אץ מערב״אײרןןסע* און.די באצױנג םון םןןדערנעם םענסש צו דער ביבל׳. איך הןןב געהאט די גע• לעגנהײם צו הערן זײן צװײטן רעםעראם. דער ,מאצארטעום*• זאל איז געװען ןןננעסאקס ביזן לעצטן סלאץ, א סך דאמען. נןןך סארן רעסעראט הןןב איך באקוםען םון בובערן א הסכםה אױף אן אינטערװיו. םיר תןןבן זיך ןןסנערעדם צו טרעםן נןןך עלף בײנאכט אין קאםע .צענסראל* אױף סריקןןסי• גאס, דעם בעסטן ײדישן טרעססונקט אין סרןןג, אגב דאם אײנציקע ןןרט אין דער םשעכישער הױסםשסןןם, װו מען קןןן אױך באקוםען צו לײענען א װארשעװער ײדישע צײטונג. בובער איז געקוםען אין קאםע נישט אלײן. די פראגער .סני׳ האבן אים נ־שם אפגעלאזן און לויטן פראגער םנהג, זענען אלע נאכן רעסעראט אװעק אין .צענשראל* אויף א גלאז קאװע. זײער נישט גערן רעדט בובער װעגן .סאליטיק* און םיר גײען שנעל אריבער צו קולםור׳ליסערארישע ענינים און םאר■ טשעסען קודם־כל די שסראכן־םראגע. — איך האלט, — זאגט בובער, — אז צו דער דאױקער םראגע קאן םען נישט צוג״ן בײ אונז םיט דער מאם, װאם װערט אגגעװענדט אין אזא סאל בײ אנדערע םעלקער. םאר•