Literarishe bleter · 1928-03-23 · 12 (23.3.1928) · p. [Seite]

פמפטער יןורגאנג סרײז'יס6 גר• פרײםיה 23 מערץ 1928 דבוניראריעזע ףייץיףףך — א־קוסםדידםע ו—■ 1 װאטשדיפמפאד יליפעראבזוד פארמלאג ^ק?עעקין,וזארש^ טעאמןןראוןקונםט 12 ״חכמת־ישראל״ א1יף פ1יליש און אין ראטנםארבאנד הןןבן מיר איגט א רײ ערנםטע װיםנ• שאםט־אינססיטועיעם, װןןם העלםן מיט די אנטװיקלונג םון דער ײרישער װיסנשאסט און שסיען דעם קאםף םון דער קול• םורעלער עמאנםיםירונג םון די ײדישע סןןלקס־םאסן. סאר די לעצסע עטלעכע יןןר זענען בײ אונז אויםגעװאקסן א רײ ערנ• םטע םןןרשער און װיסנשאםטלער, װאס א סײל הןןט שוין בא• װיזן ארױםגוגעבן װיכסיקיע װיםנשאםטיארבעטן אין ײדיש, און א םײל האלטן אין צוטרןןגן ציגל בום בנין סון דער ײדישער װיםנשאםם. דער ײדישער װיםנשאםםלעכער אינססיטוס אין װילנע םיט אלע זײנע םעקציעם און מיטארבעטער אין גןןר דער װעלם, דער אינװײםקולט אין םינסק. די ײדישע קאטעדרע בײ דער אקאדעםיע םון װיסנשאםסן אין אוקראינע, די ײדישע װיסנשאסטלעכע געזעלשאםט, װןןם איז ערשט געגרינדעט גע• װןןרן אין מןןסקװע, די שריםםן סונם ײדישן װיםנשאםסלעכן אינסטיםוט—די םילןןלןןגישע. היםטןןרישע, עקןןנןןמישע און סע• אטראלע,—דןןס אלץ זןןגט עדות װעגן א סארשטארקטער, םאר• צװײגטער און שאםנדיקער װיסנשאםםם״ארבעט אין ײדיש. און אין םיטן דרינען ארײנםןןרן אין סא*ע הארץ סון ײדישן *וילן, אין װארשע, מיס אזא מין ״איינסטיסוט סאר ױדאיסםישע וױסנ■ שאםטך, װןןם װערם געםירט דורכויס אין פויליש (העברעיש אםילו איז דןןרט אױך נישט םער װי א םזוזה), הײםט סון א בםירושע שעדלעכע און צעשטערערישע ארבעט. און מיר םארשטײען נןןך, װןןס אזעלכע מיני םארםרעםדטע, םאראםיםי• לירסע ײדן װי א *רןןם. מ. שור, א דיר ברױדא םארנעםען זיך דערמיט. ןןבער װןןם סוען דןןרס אזעלכע װי דיר יצחק שייערז און װי קוסען אהין די באנריםונגען םון די װארשעװער און װילנער ײדישע קהלות, װןןס א גרויסע םערהײט םון זײ גלױבן םיר, איז ןןן צװײסל קעגן אזא סין ,אינםטיטוס םאר יודאים■ טישער װיםנשאסם׳. דער נאיװער באריכט<ןן*געבער םון דער םײערלעכער עםענונג סונם אינםטיטוס אין דער װארשעװער ײדישער צײטונג הןןס *אטעטיש צוגעגעבן: ״מיס דער גרינדונג פון דער דןןױ• קער אינססיטוציע באזיצס ענדלעך אױך דןןם *וילישע ײדנטום, דער גרעםסער ײדישער קיבוץ אין אײרןןםע, אן אײגענע הויכע לער״אנשטאלט םאר דער םןןרשונג און םלעגע םון די םילזײ• טיקע ױדאיסטישע װיםנשאםטן און םאר דער דערציונג םון אנם• שברעכגד-צוגעגרײםע לערער־בוחות םאר דער ײדישער שול און ,אין מיםן ברען םון דער װאל־קןןםפאניע — איז גע• שטאנען געשריבן צוריק םיט א *ןןר װןןכן אין א װארשעװער ײדישן םןןגבלאט—הןןט די ײדישע װארשע געפײערס א גרויסן קולםורעלן יום-טוב: די ערעפענוגג םונם אינסםיםום םאר יודא• איםסישע װיסנשאססן׳... םיר, דןן אין װארשע, װײסן צום גליק. אז דער באריכט• ןןפגעבער אין דער װארשעװער ײדישער צײסונג האט א ,קלײן• ביסעלע׳ םגזם געװען. די ײ ד י ש ע װארשע, די אםתע ײדישע װארשעהןןט איןדעם .גרויםן קולטורעלן ױם־טוב׳ נ י ש ס גענוםען קײן ןןנטײל, *שוט דערסאר, װײל ס־איז נישט א י ר ױם־טוב און ם״איז סאר איר אםילו קײן חגא נישס געװען און דעריבער הןןס זיך יעדער אײנער םון דער ײדישער װארשע םראנק און םרײ געםון זײן ארבעם און נישט געװען געצװונגען צו .םײ■ ערך . די סרעםדע םײערונג. און ם׳איז באמת א גרויםער שזןד, װןןם דער .ברען סון דער װאל׳קאמפאניע׳ הןןט ןןפגעצױנן די געדאנקען און די אויסםערקזאפקײט אין אן אנדער ריכסונג, און עס איז קײן צײט און קײן םעגלעכקײס נישם געװען ןן<■ צושםעלן זיך גענויער אױף דעם ,גרויםן קולטורעלן יום־טוב׳ און ןןוצושאצן דעם גאנצן אוםזין און די גאנצע שעדלעכקײט םון ןןנהױבן צו בויען און צו שאםן אין ײדישן *וילן און אין װארשע א .חכפת ישראל• על טהרת הפויליש. .חכפת ישראל* אױף א םרעמדער ש*ראך איז שוין איצם א סארעלטערטער ענין, און עם איז נישט םער װי א *רוװ צו באלעבן און באםרוכאערן א *אראליזירםן גוף, א גוף, װןןס איז שױן םון לאנג לאחר-יאוש. די געשיכטע סון ײדן אין דײםש• לאנד און זײער םארנעםען זיך םיס די .ױדאאיםטישע װיםנ• שאםטך, דער אױםגאנג און אונסערגאנג םון ,חכמת ישראל• אױף םרעםדע ש*ראכן,—איז גענוג באקאנם און באלערנד, מיר זןןלן דןן, אק ײדישן *וילן, ןןנהױבן איצם צו קולםוװירן ןןט די םלאנצונג. גרןד די לעצטע יןןרן קומט םןןר דער אינסע• רעםאנטער ערנםטער און װיכטיקער פרןןצעם סון רעװאקואציע, םון אויסלײזן די סארװןןגלטע ײדישע שפראך־און ליטעראסור• וױםנשאםס. די ײדישע געשיכסע־װיםנשאםט סון די געםענקענישן אין ידי םרעםד*ש*ראכיקע לענדער און געגנםן און ארײנברענ• גען זײ אץ דער נאסירלעכער, ײדישער הײם. סאר די לעצסע יארן הןןבן םיר צו םארצײכענען גאר-גרויסע אױםטוען און דערגרײכונגען אויף ןןס דעם געביס. אין *וילן, אין אםעריקע