Literarishe bleter · 1928-03-09 · 10 (9.3.1928) · p. Seite 202

(201) 10 זא ליסערארישע ולוסװ 202 ש ט ע ר ן ד ע ר * י י י י 1 נ א• מ• פוקס/װי ן — איר זעס, ױנגערמאן, דאס איז די מאמע םון דןיס פארבלןןנדזשעםן ^נד, װאס איר הןןם געראטעװעט פון םויט. הונדערט יאר זאלט איר לעבן. אט דאס הײסט געסון א םבוה. איר הערט. איר װעט שוין נישט דארפן פאסטן יום־פפור. עך װאלט מעך אליץ נישט געװארפן מיס אזא שטיקל םגוה. װןןם שטײםטו,װי א כשרה בהמה,;לאטע, זאג זײ כאטש א שײנעס דאנק. האםס נישט קײן פאריבל, יונגערמאן, זי איז נישס קײן מײנטיקװעלטישע... װןום םרעגט איר, די בידנע יתומים, אז הען װערם אויםגעריםן און אויםגעקארניעט, ם׳שםײנם געזןןגס, אז מען בלײבס נעבעך אן ארעמע אלמנה, מיס אםולער שטוב בידנע יתומים נעבעך, פרעגט נאר, צי זי האט זײ װןןם צו , געבן בו עםן, די ארעמע שעפעלעך. װײ איז דער םומען אין הארצן. עך קאן דען צוקוקן די יסורים. גלײבט מיר. כ׳האפ אלײן גענוג צרות, אט ליגט מיר א קראנקער מאן אויםן סויטן בעט און דעכעט, נישט פאר אײך געזאגט, מיט דער נשםה... אט הײנט מארגן... און זי האט זיך צעװײנט מיט פארקרימטן בלויען פנים און רויס-אננעגאסענע אויגן. סענדער חאט זיך פארשעמט םארן פרעםדן מענטש. ער האט א שלעפ געטון די מאמען םארן ארבל און פײז אברום געסון: — שוין... זי האט זיך שוין צעכיאכסערט... זי רעדט שוין... זי האט שוין דערטאפס א נײעם מענטש... — װאס-זשע װילםטו א שסײגער, די באטיאר, די מאקא• בונד, װאס ם׳דײן עסקז... ם קאסט דיך עפעם געלט צי װןןסז פראטש לאזט םען מעך אפילו נישס אויםרעדן ם׳הארץ... לןןזט מעך כאסש גוט אנװײנען... דער פרעםדער יונגערמאן האט מיט לאנגען, שטוםען בליק באטראכט די מנחמקע, די אלמנה זלאטע מיט איר קופע קינדער, װאם זענען געשטאנען מיט גענײגטע קעפלעך אומבא• האלםן, אפגעשליסן װי אונטערגעפליקטע הינדלעך. ער האט זײטיק א פיר געטון מיטן בליק איבער דער ארעמער, געהאר• בעטער שטוב מיט די בלויע, נעצנדיקע, האלב-אײגעזונקענע װענט. װאס אין די װינקלען איז געװען אנגעװאקסן דער שנײ• פיאםט. װי בלויער שימל, איבער דעם קראנקען ײדן און צע• פליקטן לײבל אין קנויסיקן בעטל, און ער האט רחםנותדיק א שאקל געסון מיטן קאפ: — ארעמע לײט... האריפאשניקעס... םאראן א סך ארעמע לײט בײ אײך אין גאליציעז א—אז — א םך, א םך... םער װי מען באדארף... אויף ןןרעםע לײט איז ב׳ה בײ ײדן קײן דוחק נישט — הןןס געענטפערט דער קראנקער מנחם אין בעט. מיט באהאלטענעם חוזק־שםײכע־ לע צװישן דער האריקײט םון הארטער, גרוילעכער בןןרד. בעת זײן היסט האט זיך שטיל דישנדיק גענוםען װארםן אין לײדיקן, הארץ, װי א שסײן אין א סעםל. — נו, נו, ם׳װעט שוין זײן גוט... איר װעס אלע צו־ שטײן צון אונז... אלע ןןרעמע לײט... בײ אינז װעס איר שוין געהאלפן װערן. יא. יא. — האט דער םרעמדער געזאגט מיט האפערדיק פארשארטן שפיציקן היטל, װאס ם׳הןט אויף דעם געגלאנצט דער גרויםער מעשענער שטערן. י ' מען האט אים אנגעקוקט מים גרויסע פארװונדערםע אױגן. םען הןןס עפעס אקוראט נישס פארשסאנען דעס באסײט (הטשך) — עליכם שלוס — האט געזאגט מנחם אין בעט, מיט םײערלעכן קול... — אן אנגעלײגטער גאםס... װארעמט אײך אן, ױנגערמאן. םענדער דערלאנג זײ עפעס אין מויל ארײן, צו דערכאפן ם׳הארץ... שעםט אײך נישס, גײט צי צו דער רובע... — א שײנעם דאנק... אנו, דו בחורעץ, אײל זיך, ם׳איז קאלט אין די געדערים. ס׳איז לײדיק... א פײנע מדינה אײער גאליציע. מען טרעפט נישט קיץ חבר... נו האםט א גוט ביםל בראנפןז גיב נאר אהער די םלאשקע הערסט, דו גאליציאנער, װעלן מיר םאכן א לחײם. סענדערן זענען תיכף געסעלן געװארן די גוט-ברודערישע רײד. ער האס געשמײכלט, רויסװערנדיק, געזען, אז דער טא־ טע אין בעט און זײן ברודער יאסל אין אלקערװינקל שמײכלען אויך צוסרידן. ער האט גיך און געשװינד מכבד געװען דעם פרעמדן םיט משקה. יענער האט א םעסטן זיפ געטון פונם סלעשל און א גלעס געסון איבער דעד ברוסט: — א... ס׳איז גוט. — לחײם ײדן א... םיא סײערע װעלט, װויל, װויל. און ער האט נאך אמאל א זיפ געטון פון פלעשל. ס׳האס געבילבעס ביז צום דנא. מען האס םאררויכערט צירגארלעך, און דער פרעמדער בחור האס דערצײלט,אז ער האט געסונען מעכעלען, ןןט דעם קלײנעם פעמפיק, ערגעץ אין פעלד, װו ד׳איז געזעםן אין א גרוב שנײ און געװײנט. װןןס װײנסטו, קלײנער חברה־מאןז ס׳איז מיר קאלט, זאגט ער. טאקעז אבי איך האב געמײנט, זאג איך, אז ס׳איז דיד הײם. װאם טוםסו דא, אז די מאמע האט מעך געשיקט קלײבן םפענדלעך. א שײנע מאםע האםםו. װי הײםטוז םעכעלע. װוזשע װוינסטו, מעכעלעז דארטן אין דער הײם, בײ דער מאמע. נו, קימזשע, מעכעלע, אויף די פלײצעס, װעלן מיר דיך אהײםסראגן. אז נישט קאן נאך פון דיר דא װערן א געפרוירענע בולבע. יא יא, זאג איך. צו איס. נו, װאס־זשע הערט מען עפעס בײ אײך אין גאליציעז א פײנע מדינה, גאליציע, קירה װײדעל איז שוץ אראפ םון בענקל. אז פונקט װי אונזער ניקאלײקע. נו װאם םאכן עפעם ײדן, אז — נישקשה, דאנקען גאט... מען לעבט אס װי איר זעט... ם׳איז נישט גוט. מ׳איז ארעם, צעבראכן. די גוים לאזן נישט לעבן. נישסא מים װאם צו האנדלען. עט שלעכט — פץ װאנען קימט א ײדז — האט געפרעגט מנחם און ער האס באהאלטן צורעכט געסאכס די קויסיקע לײבלעך אויםן אויסגעדארטן קנעכערנעם לײב. — איך קים פון װײט, םון רוסלאנד, פון אוקראינע קים איך. — א רוסישער זענט אירז — יא, יא, פין ראסײ. — אז—י—י. טאקע פון ריםלאנד. פ—ש—ש הם... דארט סיט זיך עפעס... ס׳איז װידער ארײנגעקומען אין שטוב צו לויפן די מנתמקע, און מיט איר די םימע זלאטע מיט דער גאנצער קיפע אײנגעפעקלטע קינדער. די מנחםקע האס אנגעשפארט דאס פנים אויף צװײ פינגער אין תיכף גענימען רײדן םיט אזא זשעדנע• קײט, גלײך זי װאלט שוין יארנלאנג נישט גערעדס קײן װארט צון א מענטש.