Literarishe bleter · 1928-02-24 · 8 (24.2.1928) · p. Seite 157

157 ליםער*רישל כלעםער 8 זא דרוה־פעלעריאדע * ה ר ן ןײ ט לי ן װארשע אין םישן טאנ און זוכט... װאס זיכם ער? נישט דעם ם ע נ ם ש, װי יענער אלטער גריך, נןןר דעם ח ס ר ו ן... נעםט אםילו אונזערע פ א ר א ד-ניכער, אזוי עוזאנן—אקא• ד ע ם י ש ע אויםנאנן, װי פ׳זאנט ניי די איםות. א, שװארעער שר םין דער קארעקסוו־! װי אוםטאקטיש דו ביסם זיך םים זײ בא• גאנגען, םיס די פרעעם, מענדעלעך און שלום עליכםס. װעפען שױנםטוז דע־ דרוק־פעלער איז דער יידישער לישעראסורם סאםי• ליע,־£עלער. םיכה יוםף נערדיטשעװסקי םלענט אין אינזע• רע מקופות אנדערש נישט לאזן אפדרוקן א זאך, ביז מ׳םלעגס א־ם נישט איבערשיקן די קארעקטן. םעדאנטעריעז נײן. פשייט — םליכם-געםיל. אחרױת םאר זיך אלײן און אחרױת פאר יענעם אופבאקאנסן, װאם װעט זיך זעען צום לײען־טיש. נאר גײ הײס זיך אזש איבערשיקן, װען אםילו פיסן עו• שטעלן אויסן ארט איז ברהדיק. פארריכסםםו אםילו יא — םארריכט נישס דער, װאס אים איז נעגעבן בו םארריכטן. דײן קארעקטע בלײבם, װי א םרוםער קרעכץ פון א געניזויסן. אס האט םען געארבעס איבער א װארשעװער ליטעראסור• ש׳ם בעורת .שריםסן*. װיםלען זײ, די שװארבע גרהדיקע שדיםלעך, כאטש כאפ זײ אן, די פאםקודניאקלעך, בײ די שפיביקע אויערלעך און דרײ אן ־ םעשה םלםד — ם׳הארץ בו קילן איבער חברה עכברושים... אויב רײן ג ר א ם י ש האם ס׳ײרישע בוך געהאט ארויס• געקלעטעײט לעבםנס אויף א לײטישער הויך -האבן חברה דרוק• סעלערם די גאנבע עײט געשלעפם עס סאר די פים ארונטער: פיס װיםל שנײ־װײם םאפיר און םאור-עיניםדיקן דרוק האט געבלענדט בערלין ביפי־הסארלאגן! אבער װיםל שװארבע דרוק-סעלערלעך האבן זיך עם בא• שליטלט איבערן ליכםיקן שנײ םון יענע םאנזשעטן-װײסע בלעטערו ם׳ײדישע בוך סראגם איבט על פי רוב פאנזשעסן םון נישט ערשטער רײנקײס. שוין װידער גײם עם ארויס בװישן םענסשן אוםנעװאשן. זעט זיך נאך בולטער ארויס די דרוק-םעלעריאדע. אם־ירבה השם און בלי-נדר — אז עס װעס אין א בײט םון די בײםן זיך בוזאםענקוםען אן אלװעלםלעכער ײדישער שרײ• בער-קאנגרעס, װעט פען דארם ראשית־חכםה פחן ארײנסראגן א דרינגנדיקן םארשלאג םכח גרינדן אן אנטי־דרוקםעלער-ליגע םיט דעם םילבאדײטנדיקן נאםען: .בער-בעלי־םעדערם״. פארלאג 3. הלעצקײ, װארשע בו באקוםען אין םארקױף: קנרט האמסרז דאם ל־עצטע קאפיטל־ ר * ם *! ײדיש־ פאד־יה ד־זײלפערן 536 זײטן—סרײז 13.40 גילדן אדדעם׳■ פ2 ו1£וס1■(^ לגבי ײדישע שרײבערס םעג דער אלםער אױםדריק: ,םדוכא ביפורים* אנגעװענדט װערן אזויערנאך: .מדוכא בדרוקסעלערם*. איר װעם לאכן, װען איך װעל זאנן, אז חוץ א װעלט• שטערץ איז אויך דא א דרוק-םעלער. און אז דאם איז א םיחוש בארנישם םון די קלײנע. בערגםאן אין זײן אפהאנדלוננ איבער געלעכסער רעדט װענן דער באזונדערער פסיכאלאגיע סון סראסעםיעס. אויך ער, דער ליטעראט, האס זײן םאך-פסיכאלאגיע, אדער — װען אײ װילט-םאך-פאטאלאגיע. און אײנס סון די םראגישסםע קאפיםלען אינס בוך, װאם א פסיכאלאנ װעט אםאל אםשר אנשרײבן אונ• טערן נאםען: .ליטערארישע םאך-פםיכאלאגיע• — װעט פעזן הײסן: .דרוק-םעלער-קאטםלעקס* (פדוידיאניש!)... אין סלוג—װאם קאן זײן קאשישערז נאר הײת איטלעכער קאפיזם איז בעבם טראניש — איז אויך דאס, אזויבחאנן, א טראגעדיע. בײ אונז אסשר םער װי בײ אנדערע. װילסטו אדער נישט — נאר ביםטו א ײדישער פען־מענטש (.פען-פען״ — װי ענגלענדער זאגן) םחטו װערן א דרוק־סעלער• האםלעט. דרוקן אדער נ י ש ט דרוקןז — אזא יאוש-םרעג קופט אויף, װען פען דערםאנט זיך, אז םײ דער בחוסהזעבער, םײ דער בחור. הקארעקסאר קאנען םאכן דײגע רײד — םארדרײם, דײן כװנה— ב> א סכנה, דײן זאנ — בום קלאנ. און נ א ך אם די בװײז נאך זײ קוםען: דער בחור הקרי• פיקער םיםן בחור-הלעזער. בײדע קוםען זײ חשוב און אנגעדראלן אויף דעם שװארץ-שבת םון — דײן דרוק״םעלעריװאםערלאא, גרײס דיך בו סארשיקן אויף דעם אינזל םון אוםחן און דיך בו וראקלאםירן םאר א געםאלענעם םיניאטור-נאסאלעאנדל פון אזוי• נערוסענעם געדרוקטן אדער ריכטיקער: געגרײזסן װארט. כםעט איםלעך נײ ײדיש בוך װאקסס-אוים בו א טראגיש געשעעניש, װען פ׳באםראכס, אז אט איז בוגעקוםאן א נײ גרײזן• פארזעענישן, א םריש-באפלדיק קארעקטוריװיכקראבעקל, ערשט פון דער םולטערו דער םבב בײ אונז איז אזא, אז אםילו רײגע, אחרױתדיקע פאילאגן קאנען בײם בעםטן װילן נישט ארויםגעבן קײן בוך, װאס זאל נישס זײן אקופירט דורך דעם רשעותדיקםסן איראניקער, װאס די ליטעראטור קען: דעם דרוקפעלער. חברה װאלד־שרעטלעך. יענע (כ׳םוז דא אוירגיםן כײן גרים- כאין) בעװאיװעםע עכוריפלעך םון אשפדאים קרעםשםע םיס די אינעיגעקערטע אייגן און קאנװולםיװע קאםשערע-םיסלעך — װאם װילן זײ האבן סון דעם םעדעסבדיק, דעם בידנעם האראפאשנעם ואפ־־-פײססערןז ס׳װאר, םע װערט א םאטאליםטז די הענט םאלן אראפ. ס׳הערשט אין דער גאנבער ליטעראטור אזא דרוקסעלער• סראנעדיע, אז ם׳הויבט אזש אן בו זוכן די שולד אין עפעם אן יוינע־פענםשלעכער נקפה״םאכל, האס דער זעבער און די קארעק, סעין זענען אירע ערזישע אי.קװיזיביע*אינכברופענסן. קײן שום אנדערע ליסעראטור איז נישם געבענסשט םיט *ז* •׳ ײזן־איבער־פראדוקביע און אין ערגעץ שפראבם גישס אזא פד*עישע סלארא פון דרוקסעלערס, װאם זענען זיך גוקם אן דעם עלנין :על־םחבר נישס ערגער פארן קריטיקער דעם פראםעסיאנאל׳ יעם איבערגעדרײםן דיאגעגעס, װאם גײט אום פיט א ליכט