Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. [Seite]

פרײז ס© גר• פרײטיה 27 יאנואר 1028 יןזרגןונג דםסהארזמע ףךץיךףך ■— א־קוסםדידםני ג—ג 1 װאפשדיפםמאד. יליםעראבדד ו■ פאריעאג ב.ק?עעק*ן.וזאו־שע טןיאטןגדאוןקונםמ די ערשטע ײדישע טעגל־עכע צײטונג אױ רוסלאנד (דער 25־יאריקער ױבילײ פובם ״פרײנד״) נחמן מײזיל / װארשע באגרײםן װעלט און דערשײנונגען. בלויז אויף דעם אײנעם שטח פון אמןןליקן רוסלאנד דער• שײנען איצט העכער בװאנגיק ײדישע סזןג־בלעטער מיט אן אלגעמײנעם סיראזש םון א 150 (אין מיסן װזןך) און 200 סױזנט (אין די ערבישבת און ערב־ױם־טוב־טעג), םון זײ: אין פוילן— 15 טןןג־בלעטער, אין ראטנרוסלאנד-3, אין רומעניען-1, אין לעטלאנד—1, אין ליסע—1. און אויסער די טןןג־בלעטער הזןבן מיר אין די לענדער פין געװעזענעם רוסלאנד א הונ• דערט פארשידנארטיקע װןןכנבלעטער—לאקא• לע, פןןליטישע, געזעלשאםטלעכע, װיסנשאםט• לעכע, פארטײאישע, ליטעראריש־קינסטלערי• שע, קןןאפעראטיװע. היגיענישע, הומאריסטי• שע, ױגנטלעכע און קינדער־צײטונגען. — װןןכנבלעטער םון כלערלײ שאסירונגען און כאראקטער מיט א סיראזש םון א הונדערט טויזנט עקזעםפלארן. אין און ארום ןןט דער טעגלעכער און װעכנטלעכער ײדישער פרעםע באשעפטיקן זיך אויף הײנט בו סאג הונדערסער און טויזנטער פרןןסעסיןןנעלע טוער, — זשורנא• ליםטן, זעבער, קארעספאנדענטן, קארעקטןןרן, מאשיניסטן, בײטונגם-אנגעשסעלטע, אגענטן, אנןןנםער־קלײבער, בײסונגס־םארשפרײטער, און חוץ זײ האבן זײער גאנבע ןןדער טײלװײזע חיונה ארום דער ײדישער בײסונג אויך דיכטער, נןןװעליסטן, ראמאניםטן, אי• בערזעבער, קריסיקער, װיםנשאםטלער, ױריםטן, מעדיבינער, טעאטראלן, םוזיקער, קינםטלעסבײכנער, פןןטןןגראםן, שאכמא• טיסטן און אזוי װײטער. דןןם אלץ הןןבן מיר דערװןןרבן מיט דער בײם, בוריק ןןבער מיט עטלעכע און בװןןנביק יןןר איז אין דער גאנבער ײדישער פרעסע-װעלט אין רוםלאנד אםילו קײן זכר נישט גע■ װען. און אםילו עטלעכע חדשים םארן דערשײנען םונם .םרײנד״ אין פעסערבורג, איז א ײדישע טןןג־בלאט אין רוסלאנד געװען עסלעכע חדשים נןןך דעם. װי ,דער םרײנד* הןןט ןןנ• געהויבן ארויםבוגײן אין פעסערבורג (דער ערשסער נומער איז ארויס דעם 5<טן יאנואר 1903), איז אין דער רעדאקביע פון ןןט דער נײער ײדישער בײטונג ןןנגעקומען א דאנק^בריװ מון אגרופע ײדישע בעל־מלאכהס פון ערגעץ אקלײנשטעטל, אץ אין ןןט דעם בריװ הןןבן די פשוטע ײדן געשריבן: ,מיר זענען דאך געװען װי בלינדע נישט געװוםט, װאס אויף דער װײסער װעלט טוט זיך, און איר הןןט אונז די אויגן געעפנם׳ז ןןם די עטלעכע הארביקע, אויםר׳־כטי• קע, נאיװע װערםער םון די קלײנשטעטלדיקע ײדן באבײכענען אמבעםטן דעם כאראקטער און די םארדינםסן פון דער דעמןןלםדיקער ײדישער פרעסע בכלל און סונם .פרײנד״ בפרט. פאר אן אונזעריקן. הײנטבײטיקן מענםש איז שוין גאר שװער זיך םארבושטעלן דעם גאנבן אויםטו, דאס געװאלדיקע נײעם, די אומגעהויערע איבערקערעניש אינם לעבן און אין די םוחות, װןןם א לעבעדיקע ײדישע סןןג־פרעסע הןןט םיט זיך דאן געבראכט. מיר זענען איבט אזוי בונויםגעװאקםן מיט דער טןןספרעסע, און יעדער אײנער םיט זײן ןןדער זײנע בײטונגען, — אז ס־איז גע• װןןרן בײ אונז װי א זעלבםטפארשטענדלעכע זאך, אן ענין פון ערשסן געברויך, װןןס איז םמילא דןן און ס׳דארף זײן. בײ איבםיקן טןןג איז די טןןג־טענלעכע ײדישע פרעםע א מעכטיקער םאקטןןר אינם ײדישן לעבן, א געװער אין די הענט פון פןןליטיקער און געזעלשאםטלער, און זי שפילט אן אומגעהײערע רןןלע אינם פןןליטישן, געזעלשאםסלעכן, עקןןנןןםישן און ליטעראריש־קינסטלערישן לעבן. זי איז א םי• רערין און באגלײטערין (אםןןל-אויף װעגן, אמןןל-אויף אום• װעגן), םאר פיל און םיל. דורך דער ײרישער סןןג-פרעםע בא• קומען זײער אױםבילדונג, קענםענישן הונדערסער סויזנםער, און זײ לערנען זיך בו טראכטן, בו דענקען, בו רעדן און בו ״ * י י נ י נ ז נ י ר ג (רזדןקםןר זוין ■רײנו״)